Het gaat niet om één, maar om drie regelingen. Ze zijn alle bedoeld voor vrijwillige uitkoop van veehouders die relatief veel stikstofschade in beschermd natuurgebied veroorzaken. Voor twee daarvan, de Lbv-plus en de Lbv, is het aanmeldingsloket op 12 juni geopend. De derde regeling (MGAB) is nog in de maak. Deze hoopt het ministerie voor eind dit jaar open te kunnen stellen. In zijn berekening over de beoogde opbrengst is het ministerie ervan uitgegaan dat één op de vijf veehouders die aan de voorwaarden voldoen, voor vrijwillige uitkoop kiest. Dit is echter een slag in de lucht, erkende Van der Wal maandag bij de presentatie. De belangstelling kan ook veel lager, of – hopelijk – hoger uitvallen. Mochten de uitkoopregelingen overtekend raken, dan zal het kabinet vrijwel zeker meer geld reserveren dan de nu vrijgemaakte 1,5 miljard euro om ook de overige geïnteresseerden een bod te kunnen doen.
De Lbv-plus is bedoeld voor de circa 2.800 schadelijkste veehouderijen (vanuit het oogpunt van natuurbescherming bekeken). Dit zijn rundvee-, varkens- en pluimveehouderijen die binnen een straal van 25 kilometer van een Natura 2000-gebied liggen en minimaal 2.500 mol ammoniak per hectare per jaar op die natuur neer laten dalen. Ruim 60 procent van deze piekbelasters is gevestigd in Gelderland, en dan voornamelijk rondom de Veluwe (Gelderse Vallei). Andere provincies met veel piekbelasters zijn Limburg, Noord-Brabant, Drenthe en Overijssel. Deze vier provincies huisvesten samen nog eens 30 procent van de piekbelasters. Minder dan 10 procent bevindt dus in de overige zeven provincies. Aanmelden voor de Lbv-plus kan tot 5 april 2024.
De Lbv is geschikt voor veehouders die niet voldoen aan de hoge drempelwaarde voor de Lbv-plus, maar wel tot de 10 procent grootste ammoniakvervuilers rond een stikstofgevoelig Natura 2000-gebied behoren. Omdat voor de Lbv geen landelijke drempelwaarde geldt en Natura 2000-gebieden over het hele land verspreid liggen komen voor de Lbv relatief meer boeren uit de westelijke en noordelijke provincies in aanmerking dan voor de piekbelastersregeling Lbv-plus. Circa achtduizend boeren voldoen aan de voorwaarden voor de Lbv. De aanmeldingstermijn voor deze regeling sluit op 1 december 2023.
De MGAB is onder andere bedoeld voor circa 150 schapen-, konijnen-, en geitenhouders die veel ammoniak uitstoten nabij Natura 2000-gebieden, en voor landbouwbedrijven die een grote bedreiging vormen voor de waterkwaliteit. Deze MGAB is nog niet uitgewerkt en moet daarna ook nog worden goedgekeurd door de Europese Commissie.
De Lbv plus-regeling is de riantste van de drie. Veehouders die er gebruik van maken krijgen 120 procent van de waarde van hun productiecapaciteit vergoed, dus 20 procent méér dan de marktwaarde van hun bedrijf. Dat is het ‘woest aantrekkelijke aspect’ van de regeling dat hopelijk een groot aantal aarzelende boeren over de streep trekt. De boer moet al zijn opstallen binnen 28 maanden na het tekenen van de uitkoopovereenkomst slopen. Ook voor die sloopkosten krijgt hij een compensatiebedrag. Daarnaast betaalt de overheid een nog te bepalen marktconforme vergoeding voor het intrekken van alle ‘dierrechten’ van de veehouder. Dat betekent dat de boer na uitkoop geen vee meer mag houden op de uitgekochte locatie. Hij of zij mag op die plek wel andere economische activiteiten beginnen. Voor deze nieuwe activiteiten moet de boer een nieuwe natuurvergunning aanvragen bij de provincie.
De Lbv biedt veehouders maximaal 100 procent compensatie van het waardeverlies van hun productiecapaciteit. Zij krijgen bovendien niet de vergoeding voor de sloop- en afvoerkosten van hun stallen en mestsilo’s waar de piekbelasters (Lbv-plus) wel aanspraak op kunnen maken.
Veehouders die geïnteresseerd zijn in de Lbv-plus of Lbv kunnen per direct aan de hand van een rekenmodule op de website van de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO) nagaan of zij aan de criteria voldoen. Er zitten telefoonteams klaar om vragen van boeren te beantwoorden. Degenen die voor uitkoop kiezen krijgen gratis hulp van een vaste ‘zaakbegeleider’ van RVO die de boer tijdens het hele uitkoopproces begeleidt.
Aankoop van de bijbehorende grond maakt geen deel uit van de drie uitkoopregelingen. De grond blijft dus in principe in het bezit van de boer. Als de agrariër ook zijn grond wil verkopen, dan kan hij deze via een afzonderlijke verkooptransactie aanbieden aan de Nationale Grondbank of aan provinciale grondbanken. Het ministerie van Landbouw wil rond een aantal natuurgebieden zogeheten bufferzones creëren; in deze zones van circa 2,5 km rond Natura 2000-gebied komt er mogelijk een voorkeursrecht van de overheid voor de aankoop van landbouwgrond.
Uitkoop is vrijwillig, dus geen enkele veehouder is daartoe verplicht. Degenen onder de doelgroep die hun bedrijf willen voortzetten, kunnen kiezen voor het verlagen van hun stikstofuitstoot met innovaties (ander veevoer of technische aanpassingen aan de veestal), het verplaatsen van hun bedrijf naar een locatie verder van een Natura 2000-gebied, of extensiveren (minder vee houden op dezelfde locatie). Welke innovaties hiervoor in aanmerking komen en hoe de verplaatsingsregeling eruit gaat zien is nog niet bekend. Het ministerie hoopt daar zo snel mogelijk na de zomer duidelijkheid over te geven.
Boeren die kiezen voor extensiveren moeten extra inkomsten genereren, omdat ze dan minder vee mogen houden en dus minder kunnen verdienen. Het idee is dat de overheid hen gaat betalen voor natuurbeheer, zoals het aanleggen en onderhouden van houtwallen. Ook zouden de extensieve boeren een betere prijs voor hun producten moeten krijgen van de supermarkt. Deze zaken moet landbouwminister Adema regelen in het Landbouwakkoord. Dat zou nog deze maand gesloten moeten worden met landbouworganisatie LTO.
Grote stikstofvervuilers die aan geen enkele vorm van verduurzaming willen meewerken, kunnen volgend jaar mogelijk sancties verwachten. Van der Wal wil hen dan bijvoorbeeld laten betalen voor (een deel van) hun stikstofemissies, of harde reductienormen opleggen.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden