Toen een groepje fotografen onlangs Boris Pistorius (63) in het Berlijnse Kanzleramt in het oog kreeg en ontstak in camerageklik, keek de Duitse minister van Defensie zo verschrikt dat de pers in de lach schoot. Pistorius lachte terug, liep wat rood aan, en maakte zich snel uit de voeten. De schijnwerpers moesten gericht zijn op bondskanselier Olaf Scholz en diens gast Volodymyr Zelensky. Pistorius is geen man om de show te stelen.
Wat een verschil met zijn voorganger. Christine Lambrecht (57) trad in januari af als minister van Defensie na een communicatief rampjaar. Dat begon met beelden die haar zoon op Instagram slingerde na zijn ritje in een legerhelikopter. Het eindigde met een nauwelijks verstaanbare nieuwjaarstoespraak, waarin Lambrecht tegen een achtergrond van vuurwerk verklaarde dat zij door de Oekraïneoorlog de kans had gekregen ‘vele toffe en interessante mensen te ontmoeten’.
Communicatiestijl doet ertoe, op het Duitse ministerie van Defensie. De Bundeswehr wordt gemankeerd door jarenlange destructieve bezuinigingen. In het politiek pacifistische moderne Duitsland zagen velen de strijdkrachten altijd als een wat onsmakelijk en slechts enigszins noodzakelijk kwaad.
De 265 duizend Defensie-medewerkers, waarvan 180 duizend in uniform, zuchten daarom onder een chronisch gevoel van miskenning. Elke aantredende minister moet eerst door een muur van wantrouwen heen. Wie dat niet lukt, wacht eindeloze tegenwerking van binnenuit – menig bewindvoerder koos al voortijdig het hazenpad.
Over de auteur
Remco Andersen is correspondent Duitsland voor de Volkskrant. Hij woont in Berlijn. Als Midden Oosten-correspondent won hij in 2015 de Lira-prijs voor buitenlandjournalistiek voor zijn werk in Syrië en Irak.
Pistorius heeft goede papieren. Bij zijn aantreden medio januari had hij er tien jaar opzitten als minister van Binnenlandse Zaken voor de grote deelstaat Nedersaksen (Duitse deelstaten hebben eigen regeringen, red.). In die functie gaf hij leiding aan de deelstatelijke politie en veiligheidsdienst. Dat is weliswaar van een hele andere orde dan de Bundeswehr, maar Pistorius is hierdoor bekend met een bevelstructuur. Hij heeft eerder mensen geleid die hun leven in de waagschaal stellen. En hij diende zelf, begin jaren tachtig. Dat geeft hem een voorsprong op bestuurders die hun strepen verdienden in de partijpolitiek.
Sinds zijn aantreden heeft hij zich een proactief leider getoond, zegt defensiedeskundige Rafael Loss van de European Council on Foreign Relations. ‘Terwijl Lambrecht pas onder hoge druk in beweging kwam om al gedane beloften aan Oekraïne waar te maken, heeft Pistorius na zijn aantreden een lijst met opties voorgelegd aan de bondskanselier. Mede op basis daarvan is het nieuwe wapenpakket van 2,7 miljard euro tot stand gekomen (een verdubbeling van de Duitse steun tot nu toe, red.), dat Duitsland deze maand aan Zelensky beloofd heeft.’
Vooruitkijken is nodig nu steun voor Oekraïne een andere fase ingaat. De eerste maanden na de Russische invasie inventariseerden Navo-landen wat er vanuit hun eigen strijdkrachten zo snel mogelijk naar Oekraïne kon. Maar inmiddels vindt steun voor Oekraïne steeds meer plaats op basis van vraag: wat heeft het land nodig? Westerse landen zijn bezig hun defensieindustrie op te waarderen om de wapenleveranties aan Oekraïne langdurig te kunnen volhouden.
In dit ‘industry based’ steunmodel is de minister van Defensie nog altijd de sleutelfiguur. Pistorius overziet de informatieverschaffing vanuit Oekraïne, bespreekt in zijn ministerie wat mogelijk is en coördineert de Duitse wapenfabrikanten. Op het departement van Defensie krijgt hij daarbij te maken met een organisatie die niet alleen berucht is om haar verzet tegen verandering, maar ook nog eens notoir inefficiënt is. Juist bij de aanschaffing van materieel.
Een voorbeeld, opgetekend door Der Spiegel: de aanschaf van snelle boten voor speciale operaties. Die kan men aanschaffen op de bestaande markt. De Duitse mariniers wilden graag dezelfde boten als hun Noorse en Amerikaanse collega’s. Maar vanuit het Defensieministerie kwam de wens om zelf een extra snelle én extra lichte boot te ontwikkelen. Een Duitse fabrikant zei direct: dat kan niet. Snellere boten vereisen grotere motoren. En grote motoren, die zijn zwaar. Een Finse partij haakte uiteindelijk na negen maanden af. De procedure kon opnieuw beginnen. In het verleden speelden vergelijkbare problemen met alles van gevechtshelikopters tot thermisch ondergoed.
Pistorius trad aan, kreeg het dossier onder ogen, en besloot: we kopen de boten die voor onze bondgenoten goed genoeg zijn.
De kerntaak van Pistorius − alle wapens voor Oekraïne ten spijt − ligt thuis in Duitsland. Daags na de Russische invasie vorig jaar besloot bondskanselier Scholz in zijn befaamde Zeitenwende-toespraak tot een investering van 100 miljard euro in de Bundeswehr. De Duitse strijdkrachten moeten worden omgevormd tot een hypermoderne krijgsmacht die zich op het wereldtoneel kan doen gelden om democratische waarden te verdedigen. Met zo’n reusachtig budget gaat dat snel, zou je zeggen.
Maar nee. In 2022 slaagde de defensiebureaucratie erin precies 0 van de 100 miljard euro uit te geven. Ondertussen daalden de voorraden van de Bundeswehr mede door alle Oekraïnesteun van bijzonder laag naar kritiek. Inmiddels is 9 miljard besteed. Volgens sommige experts is 300 miljard nodig.
Pistorius’ taak de komende maanden is duidelijk, zegt expert Loss: zoveel mogelijk geld ‘in contracten de deur uit zien te krijgen’. Want op dit moment, zei Pistorius zelf in maart, ‘heeft Duitsland geen krijgsmacht die in staat is het land te verdedigen’.
Pistorius begint de dag volgens een profiel in Der Spiegel met het sportnieuws in de Neuen Osnabrücker Zeitung, waar zijn broer chef sport is. Dan volgt politiek nieuws in de volgorde binnenland, buitenland, defensie.
Pistorius had tot voor kort een relatie met Doris Schröder-Köpf. Zij was van 1998 tot 2018 getrouwd met voormalig bondskanselier Gerhard Schröder, nu verguisd wegens zijn nauwe banden met Rusland en Poetin.
Net als Schröder groeide Pistorius politiek op in de Nedersaksische SPD, in dezelfde netwerken en dezelfde periode. Maar voor zover nu bekend, schrijft de Frankfurter Allgemeine, heeft Pistorius zich verre weten te houden van Schröders ‘Moskou-connectie’.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden