Wie Deef Gorissen (42) met zijn lieslaarzen door de Leuvenumse Beek op de Veluwe ziet banjeren, herkent in hem niet direct het prototype havenarbeider. Al helemaal niet als hij, woelend met zijn riek in het heldere water, bijna trots vaststelt dat de beekprik en kleine modderkruiper weer aan het oprukken zijn. ‘Goed nieuws voor de waterkwaliteit.’
Toch werkte Gorissen ruim acht jaar lang bij de steenkolenoverslag in de Amsterdamse havens. Hij deed er bij nacht en ontij het zware werk: grote zeeschepen vol steenkolen van over de hele wereld lossen – duizenden tonnen per dag. Maar dat was voordat het kabinet in 2018 besloot de belangrijkste afnemer van die kolen, de Hemwegcentrale, te sluiten. En hij met tweehonderd collega’s op straat kwam te staan.
Het is een lot dat volgens vakbond FNV meer werkenden zal treffen. Als gevolg van het klimaatbeleid zouden alleen al in de kolencentrales 2.700 banen verdwijnen. Volgens dagelijks bestuurslid Bas van Weegberg werken bovendien nog zo’n 250 duizend mensen in sectoren die afhankelijk zijn van de fossiele en chemische industrie. Hij roept minister Jetten maandag tijdens een werkbezoek op duidelijkheid te geven over wat zijn recent gepresenteerde klimaatplannen voor hen betekenen. ‘Zodat we weten wat de gevolgen zijn voor werknemers, maar óók hun kansen.’
Over de auteur
Marieke de Ruiter is economieverslaggever voor de Volkskrant. Ze schrijft onder meer over de arbeidsmarkt en sociale zekerheid.
Want de energietransitie levert ook banen op. Volgens de laatste cijfers van het UWV staan er zo'n 48 duizend vacatures open voor vakmensen die deze transitie mogelijk moeten maken. Banen waarvoor veel werkenden uit de fossiele industrie, vanwege hun technische achtergrond, zeer geschikt zouden zijn. Van Weegberg pleit daarom voor een garantiefonds dat werkenden uit de fossiele sectoren bestaanszekerheid biedt en hen begeleidt naar niet-fossiel werk.
Het voorstel van FNV is gebaseerd op het kolenfonds van 22 miljoen euro dat eerder al in het Klimaatakkoord is overeengekomen voor alleen de kolenketen. Gorissen is een van de medewerkers die er gebruik van maakte. Via het fonds maakte hij de beroepskeuzetest die hem inspireerde voor zijn loopbaan als ‘watermanager’ bij waterschap Vallei en Veluwe. ‘Ik wilde iets dat ik tot mijn pensioen zou kunnen doen en water leek me wel een hot item’, verklaart hij. ‘Er is altijd te veel of te weinig van.’
Maar watermanager word je niet zomaar, ontdekte Gorissen. Daarvoor moest hij eerst een mbo-opleiding volgen. ‘Om te leren hoe de kringloop van het water werkt, welke bomen veel water zuipen.’ Inmiddels is de oud-havenarbeider aan het laatste deel van zijn opleiding bezig en rijdt hij vier dagen in de week met begeleider Richard van der Stouwe in een Volkswagen Transporter de Gelderse wateren af. Om ze schoon te maken, bijvoorbeeld, of het waterpeil te controleren.
Om aan te tonen dat zijn nieuwe werk radicaal anders is, hoeft Gorissen alleen maar te wijzen op de dichtbegroeide Veluwse hellingen. ‘In de havens ruikt het naar uitlaatgassen en staal. Hier ruik je munt en naaldbomen.’ Hij houdt even stil. ‘En hoor je die rust? Geen oordoppen meer nodig.’
Soms is het zelfs iets te rustig naar zijn smaak. ‘Het klinkt misschien gek', zegt hij. ‘Maar in de havens als er een boot aankwam, was het echt even de schouders eronder met zijn allen. Nu zitten we soms de hele dag te wachten tot er een melding binnenkomt over een dooie vis of een blokkering van de waterweg.’
Er is overigens nog een belangrijk verschil tussen zijn baan in de havens en zijn huidige: het salaris. Verdiende hij als havenarbeider 5.500 bruto per maand, nu is dat 2.200 euro. Zijn vakantiedagen (46 stuks) gingen eveneens bijna door de helft. Vandaar dus de noodzaak van dat fonds, dat drie jaar lang het inkomensverschil kon opvangen.
Hoogleraar Industriële Ecologie Arnold Tukker van de Universiteit Leiden betwijfelt of overheidssubsidie daadwerkelijk nodig is om arbeiders financieel te ondersteunen bij de transitie naar ander werk. ‘Het is de vraag of dat zich met de huidige arbeidsmarktkrapte niet vanzelf oplost’, stelt hij.
Toch ziet de hoogleraar wel een belangrijke andere reden om hen tegemoet te komen. ‘Bij dit soort grote transities zie je altijd veel weerstand en dat kan heel hardnekkig zijn (zo bewezen bijvoorbeeld al de boeren, red). Zo’n subsidie kan dienen als smeerolie om die omslag wat soepeler te laten verlopen.’
Ook vakbondsman Van Weegberg denkt dat een garantiefonds zou helpen om ‘het draagvlak voor de transitie te behouden’. ‘Veel mensen snappen heus wel dat er iets moet gebeuren maar ze vragen zich ook af: kan ik over twee jaar nog wel mijn rekeningen betalen? Kan mijn kind straks nog studeren? Er ligt een verantwoordelijkheid van de overheid om te zorgen voor een rechtvaardige transitie waarin niemand achterblijft.’
Gorissen zelf had vorig jaar bijna de transitie terug gemaakt. Nadat Rusland de gaskraan dichtdraaide en de kolen niet aan te slepen waren, begon de haven toch weer te lonken. ‘Want geld maakt het leven niet gelukkig, maar wel makkelijker.’ Toch heeft hij het niet gedaan. Voor de reden knikt hij nog maar eens naar het Veluwse groen. ‘Het zou me alleen maar op de korte termijn wat opleveren’, zegt hij. ‘En kijk dan, dit is toch heerlijk?’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden