De kijker betreedt het leven van Kenny, Yoseva en Maticha op de rug van een drone die langzaam afdaalt in de diepgroene oneindige bomenzee. In een van de eerste scènes van Kinderen van Mavungu staat de 13-jarige Kenswil, ‘Kenny’, midden op het pad oog in oog met een tapijtslang. Er klinken ritselende geluiden, een windvlaag. Kenny stopt, kijkt naar de imposante wurgslang. Dan lacht hij en holt vrolijk door.
Het is niet alleen het laatste schooljaar van de kinderen en hun klasgenoten, het is voorlopig ook hun laatste jaar in het dorp. De middelbare school staat te ver weg – op twee uur varen en nog eens drie uur rijden – in ‘de stad’. Daar in Paramaribo, waar ze over een jaar alle drie vermoedelijk wonen, zullen ze niet alleen vrienden en familie missen, maar vooral ook het bos en de rivier. Gelukkig reikt de bescherming van bosgod Mavungu verder dan de grenzen van het woud. Eenmaal een kind van Mavungu, altijd een kind van Mavungu.
Over de auteur
Ianthe Sahadat is redacteur van de Volkskrant met bijzondere aandacht voor cultuur, literatuur en de Surinaamse en Caribische koloniale geschiedenis.
Mirjam Marks komt al bijna dertig jaar in Suriname en woonde er ruim 6 jaar met haar gezin. Ze wilde al heel lang een film maken over het leven van kinderen in het binnenland, wat haar betreft de meest magische plek die ze ooit leerde kennen.
‘Yoseva, Kenny en Maticha zijn kennisdragers van de binnenlandse cultuur en natuur’, zegt Marks (58) aan de telefoon. ‘Van kennis die verloren is gegaan in de betonnen westerse wereld met wifi, auto’s en tv.’ De kinderen leren van jongs af aan over giftige en niet-giftige planten in het bos, zwemmen in de rivier, het verzorgen van een wond, het bouwen van een korjaal (een boomstamkano), en nog veel meer. Het mooie, vindt Marks, is de onnadrukkelijke manier waarop de kinderen deze kennis meekrijgen: ‘Gewoon door te leven waar ze leven.’
Naar Surinaamse traditie opent en sluit elke aflevering met een kleine tori, een vertelling, met ritmische dictie voorgedragen door zanger Typhoon. Over natuurgeesten en bosgoden, waternimfen en spechten met snavels die rotsen breken en over de hoogste en machtigste boom van het woud: de kankantrie, ooggetuige van het leven van de voorouders.
De voorouders waren slaafgemaakte Afrikanen die de plantages wisten te ontvluchten en diep in het oerwoud eigen dorpen stichtten die nog altijd bestaan. Marrons werden ze genoemd – letterlijk ‘ontsnapt en verwilderd dier’, en daarmee zowel scheldwoord als geuzennaam. Er zijn zes marrongemeenschappen in Suriname, elk met een eigen taal. Pikin Slee is een Saramakaans dorp.
Marks bracht er veel tijd door met haar gezin. Want: ‘Je kunt niet zomaar ergens aankomen als witte buitenstaander en zeggen: hoi, ik wil een film maken en allemaal vragen gaan stellen.’ Ze moest het vertrouwen winnen van dorpshoofden (kapiteins en basia’s), wijze mannen en vrouwen, moeders en tantes, leraren, medicijnmannen en -vrouwen en niet in de laatste plaats: van de kinderen.
Dat dit lukte, heeft ze te danken aan Vinije Haabo (52), vertelt Marks. De Saramakaanse taalwetenschapper verliet ooit zelf op zijn veertiende Pikin Slee om naar de stad te verhuizen en woont inmiddels met zijn gezin in Wageningen. Voor Kinderen van Mavungu werkte ze samen met Haabo en de Nederlands-Surinaamse cameraman, Quincy Lisse. Ook als vertaler van de voornamelijk Saramakaans sprekende kinderen was Haabo onmisbaar. ‘Via een zendertje vertaalde Vinije live in onze oren wat er gezegd werd.’
Marks hoopt de kijker met de serie ‘iets te laten zien van de autonome, veerkrachtige, trotse en positieve kant van Suriname, die niet zo vaak wordt belicht. Over de waarde van eigen rituelen en de kracht van overleven.’
Samen met Haabo en cameraman Lisse gaat Marks momenteel langs scholen in Nederland om de film te tonen – ze bewerkte de vier tv-afleveringen daarvoor tot een 70 minuten durende film. ‘Kinderen reageren enthousiast en zitten vol vragen, of we nu op een school met witte kinderen in Heiloo zijn, of in Amsterdam Zuidoost.’
We zien Kenny een piranha vangen en jagen op leguanen, spechten en duiven. Yoseva (14) krijgt een wasi (een kruidenbad ) om haar gedrag te verbeteren, helpt haar tante met het zaaien van pinda’s en plukt sopropo (een bittere groente) voor het avondeten. Maticha (14) krijgt haar eerste pangi (een felgekleurde omslagdoek), verkoopt benzine, en raapt maripa (een palmvrucht) op haar eigen kostgrondje.
De drie hoofdpersonen zijn karakters om eenvoudig in de armen te sluiten, alle drie op hun eigen manier ontwapenend en verrassend herkenbaar, in hun universele ontluikende puberteit. Ook in de jungle blijkt een dag voor straf zonder telefoon voor een 13-jarige een marteling.
En tijdens de rituele wassingen die de kinderen ondergaan, manoeuvreren hun blikken tussen puberale gêne, nieuwsgierigheid, verveling en berusting. Ze doen overal aan mee, maar zelden zonder gegiechel. ‘Mmmm, lekker!’, roept Yoseva met een mond vol bladerrijk heilig kruidenwater. De twijgjes piepen tussen haar lippen uit.
Voor de een kan het leven in de stad (een lustoord vol knappe jongens, wifi en de McDonald’s) niet snel genoeg komen, de ander vraagt zich af waarom de middelbare school niet gewoon in Pikin Slee staat. Over één ding is het drietal het eens: hier in Pikin Slee heb je de rivier. Die plek waar alles gebeurt: zwemmen, afwassen, vissen, wassen en baden. Een leven zonder kunnen ze zich haast niet indenken.
Kinderen van Mavungu, vanaf zondag 11 juni, 19.20 uur, NPO Zapp.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden