N.B. Het kan zijn dat elementen ontbreken aan deze printversie.
Frans Timmermans In aanloop naar de top in Dubai en de Europese verkiezingen woedt een felle politieke strijd over de Green Deal van Frans Timmermans. „Het is veel, dat begrijp ik. Maar we hebben de luxe van een pauzeknop niet.”
Emmanuel Macron wilde het Frans Timmermans zelf even uitleggen, wat hij nou eigenlijk bedoelde met die ‘pauze’. Begin mei riep de Franse president onverwacht op tot een „reglementaire, Europese pauze” op het gebied van milieuwetgeving. Het leidde tot onrust in verschillende EU-landen én in Brussel.
Meteen de ochtend erna hing Macron aan de lijn, zegt Timmermans, met de uitleg „dat hij alleen nieuwe, toekomstige voorstellen bedoelde. Oké, denk ik dan – maar het is wel gezegd. En het effect is dat anderen denken: dat gaan we ook zeggen.”
En ja hoor: twaalf dagen later was het de Belgische premier Alexander de Croo, die eveneens opriep tot een „groene pauze” – dit keer als een heel specifieke aanval tegen de Europese natuurherstelwet. Die wet, waarmee lidstaten verplicht worden veel meer te doen om natuurgebieden te herstellen, ligt in verschillende lidstaten onder vuur.
Er is de afgelopen jaren al enorm veel klimaatwetgeving gepresenteerd. Begrijpt u de roep om zo’n pauze niet ?
„Natuurlijk, ik begrijp dat het gebeurt. Ik hoef bijna niemand meer uit te leggen dat we in een klimaatcrisis zitten en dat we daar iets aan moeten doen. Maar het verdwijnen van insecten en bijen zie je niet. Het gevoel voor urgentie bij biodiversiteit ontbreekt nog. Dus ik snap heel goed dat als de samenleving enorm onder druk staat, na een pandemie, met een oorlog voor de deur, dat het gevoel is: het is allemaal zo veel. Maar ik ben tegelijk verplicht om uit te gaan van de wetenschap. En die toont duidelijk dat we de luxe van die pauzeknop gewoon niet hebben. We hebben de mogelijkheid zorgen mee te nemen, van alle landen – ook Nederland. Maar dat de natuur ruimte moet krijgen om zich te herstellen: dat is voor mij echt onomstreden en dat kan ook geen pauze velen.”
Meer dan drie jaar lang slaagde Frans Timmermans (62) erin zijn klimaatplannen in relatieve rust richting de finishlijn te duwen. De uitfasering van de brandstofauto, nieuwe emissieheffingen en een grootschalig klimaatfonds: zonder noemenswaardige weerstand werd het allemaal afgerond.
Rustig is het in Brussel allang niet meer. Precies een jaar voor de Europese verkiezingen zijn Timmermans’ plannen onderdeel geworden van een felle politieke strijd, waarin ook de Eurocommissaris voor Klimaat zelf steeds verder verwikkeld raakt. Woensdag haalden christendemocratische Europarlementariërs, onder wie CDA’er Esther de Lange, keihard uit naar Timmermans, die zich volgens hen schuldig maakt aan chantage in gesprekken over zijn natuurherstelwet. Een Duitse Europarlementariër zei in het kantoor van Timmermans te zijn „bedreigd”.
Ondertussen vliegt Timmermans de wereld rond om een cruciale klimaatconferentie in Dubai voor te bereiden. Gisteren India, morgen Barbados, straks China. Ook mondiaal staat voortgang onder druk. Krijgt Timmermans zijn nalatenschap over de finish?
Frans Timmermans (Maastricht, 1961) is sinds 2014 Eurocommissaris. De eerste vijf jaar als vicevoorzitter voor regelgeving en rechtsstaat, sinds 2019 als eerste uitvoerend vicevoorzitter met de omvangrijke klimaatportefeuille. Vóór zijn Brusselse carrière was de PvdA’er minister van Buitenlandse Zaken (2012-2014), staatssecretaris van Europese Zaken (2007-2010) en Tweede Kamerlid.
Op het chantageverwijt reageert Timmermans, daags na het gesprek en de beschuldigingen, in een verklaring aan NRC. In zowel persoonlijke gesprekken als openbare vergaderingen heeft hij, stelt Timmermans, het verband tussen twee wetsvoorstellen uitgelegd. Enerzijds een al gepresenteerd voorstel over het terugdringen van chemische pesticiden, waartegen de christendemocraten zich fel verzetten, en anderzijds een voorstel voor het toestaan van genetische manipulatietechnieken in de landbouw. „Beide voorstellen zijn met elkaar verknoopt, zowel inhoudelijk als politiek. De christendemocraten willen de nieuwe technieken heel graag voor de landbouw, de groenen absoluut niet. En op pesticiden zijn de posities juist tegenovergesteld. Maar je kunt bijvoorbeeld met resistentere planten pesticiden terugdringen. Dus ik heb tegen alle partijen gezegd: kom nou uit die loopgraven, dan kun je voortgang maken. Ben je daar niet toe bereid, ja, dan gaat zo’n voorstel over genetische technologie het ook nooit halen in het Parlement. Voor mij is dat een politieke realiteit.”
Het incident is het zoveelste in een debat dat steeds giftiger wordt. Timmermans zegt dat de emoties in de aanloop naar de verkiezingen steeds hoger oplopen. Dat klimaat nu ook in Brussel polariseert, baart hem zorgen. „Een van de belangrijkste elementen van de Green Deal is dat we heel lang konden zeggen: dit overstijgt partijpolitieke tegenstellingen. Dit gaat over het op lange termijn overleven van de menselijke soort. Ik ben echt bevreesd dat klimaatbeleid onderdeel van de cultuuroorlogen wordt gemaakt. Het is dan heel makkelijk om te zeggen: dit is voor de tofu-etende Tesla-rijders, en wij gewone mensen worden in de steek gelaten. Het is cruciaal om te laten zien dat we niemand achterlaten.”
De verkiezingsoverwinning van de BoerBurgerBeweging is ook in Brussel niet onopgemerkt gebleven. „Zeker in de Europese Volkspartij”, de christendemocratische familie, waar ook het CDA en de ChristenUnie onderdeel van zijn, „is dat heel hard aangekomen. Tegelijk vraag ik me af of ze de uitslag wel goed hebben geanalyseerd. Ze brengen het terug tot boze boeren, door natuur en klimaat. Dat speelt natuurlijk een rol. Maar in Nederland is veel meer aan de hand. Het tekortschieten van de overheid, of het nou gaat om Groningen of de Toeslagenaffaire: dat staat hier minder op de radar.”
Hij ziet tegelijk een wending in de Europese politiek. „De EVP heeft het afgelopen jaar in drie lidstaten” – Zweden, Finland en Italië – „besloten rechtstreeks of met gedoogsteun van extreemrechts te gaan regeren. In een vierde land, Spanje, zou het ook die kant op kunnen gaan. Ik had niet verwacht dat men op die schaal over de bezwaren tegen samenwerking met radicaalrechts heen zou stappen. Als dit doorzet, zou het een waterscheiding zijn in de Europese politiek.”
Wat betekent het voor uw Green Deal als de natuurwet onderuitgaat?
„De natuurherstelwet is in feite de klimaatwet, maar dan voor de natuur. Om de aarde in staat te stellen CO2 op te nemen moeten de bossen gezond zijn, moet er biodiversiteit zijn, zodat insecten kunnen leven, zodat er bestoven kan worden. Als je geen afspraken maakt over hoe je de natuur herstelt, dan haal je ook de 55 procent [emissiereductie per 2030] niet.
Frans Timmermans: „Wat vaak vergeten wordt, is dat de natuur zich, als je haar even een beetje met rust laat, razendsnel kan herstellen.” Foto Nick Somers
„En wat vaak vergeten wordt, is dat de natuur zich, als je haar even een beetje met rust laat, razendsnel kan herstellen. Ik hoorde een VVD-Kamerlid onlangs zeggen: Timmermans maakt van heel Nederland een natuurgebied. Terwijl: er is geen inherente tegenstelling tussen economische activiteit en natuurherstel! Het is tekenend dat brancheorganisaties van hernieuwbare energie allemaal zeggen: geef ons alsjeblieft die natuurherstelwet, want dan kunnen wij afspraken maken met de natuurbeschermers over nieuwe installaties. Dat staat haaks op wat sommige politici zeggen: dat ze straks geen windmolenparken meer kunnen bouwen.”
U zegt: tegenstanders begrijpen de wet gewoon niet goed?
„Dat ligt aan over wie je het hebt. Ik denk dat Nederland en Vlaanderen vooral heel sterk kijken: hoe duidelijk is deze wet en hoe gaat de rechter dit interpreteren? Als we niet de stikstofuitspraken van rechters hadden gehad, dan denk ik dat beide overheden een stuk meer ontspannen tegenover deze wetgeving zouden staan.”
Feit is dat we die uitspraken wel hebben, en daarmee ook de vrees voor méér rechtszaken.
„Ja, maar die heeft de overheid aan zichzelf te danken. Dat we eerdere wetgeving niet hebben toegepast, dat de rechter het moest afdwingen: dat is eigenlijk beschamend, toch? Dat zou de overheid zelf moeten implementeren! Maar de veronderstelling dat omdat iets toen is gebeurd, het weer gaat gebeuren: daar durf ik kanttekeningen bij te plaatsen. Tegelijkertijd zeg ik: als we die vrees kunnen wegnemen door preciezer te zijn, door te benadrukken dat we rekening houden met dichtbevolkte gebieden en met de speciale uitdaging van Nederland rond bijvoorbeeld veengebieden – als Nederland daarna kan zeggen: we zijn voldoende gerustgesteld, dan zijn we daar graag toe bereid. Het enige waar ik niet mee kan werken, is met mensen die gewoon weglopen, zoals de christendemocraten hebben gedaan.”
Dat we eerdere wetgeving niet hebben toegepast, dat de rechter het moest afdwingen: dat is eigenlijk beschamend, toch?
Het verwijt klinkt dat u zich te lang afzijdig heeft gehouden en pas nu, op het laatste moment, met de onderhandelingen bent gaan bemoeien.
„Dat vind ik een raar verwijt, wa Source: NRC