Het gasdebat markeerde deze week het collectieve schuldbesef dat is neergedaald over het Binnenhof. Maar de politieke verhoudingen werden weer wat complexer.
Mirjam Bikker raakte woensdag in de Tweede Kamer de kern. ‘Het gas heeft mij als inwoner van Gouda heel veel gebracht’, stelde de fractievoorzitter van de ChristenUnie vast. ‘Ik kan zo naar het ziekenhuis. Ik kan op heel veel punten genieten van een verzorgingsstaat. Dat is mede te danken aan die gaswinning, waardoor anderen dik in de knel zitten. Ik heb dat niet goed doorgehad.’
Sowieso is het verfrissend als Tweede Kamerleden naar zichzelf durven wijzen, maar in dit geval konden een stoet bewindslieden, het grootste deel van de Kamer en het overgrote deel van het land zich bij haar aansluiten: veel te lang is de Groningse misère beschouwd als een lokaal probleem. Er ligt een nog lang niet ingeloste nationale ereschuld.
Verfrissend was Bikkers bijdrage ook omdat ze zich, net als het kersverse CDA-Kamerlid Eline Vedder, zeer kritisch opstelde, zich niet met een kluitje in het riet liet sturen en zo duidelijk maakte dat ook binnen de regeringscoalitie intussen een andere wind waait. ‘Wat de diepste wonden heeft geslagen, is het besef dat je er blijkbaar niet toe doet, dat Nederland rijk wordt van jouw leed, maar dat jij bewust en stelselmatig wordt genegeerd’, aldus Vedder.
Dat dit besef nu domineert, is de grote winst van de parlementaire enquête en uiteindelijk ook veel belangrijker dan de vraag waarom een premier in deze omstandigheden niet aftreedt. Inderdaad is dat lastig uit te leggen, behalve dan met het argument dat hem al twee jaar in het zadel houdt: geen politicus kreeg meer stemmen dan hij, uiteindelijk beslissen de kiezers.
Toch zal de VVD er niet helemaal gerust op zijn. Eens te meer werd deze week duidelijk dat Ruttes aanhoudende aanwezigheid in het hart van de nationale politiek een belemmering is voor normalisering van de politieke verhoudingen. Het is ruim twee jaar geleden dat de voltallige oppositie het vertrouwen in hem opzegde. Hij klampte zich vervolgens vast aan de steun van zijn eigen partij, in de wetenschap dat een kabinet zonder hem vrijwel onmogelijk was.
Dat spel won hij, Rutte IV kwam er, maar in het gasdebat bleek opnieuw dat de vertrouwenskwestie niet is opgelost. De premier sleept te veel moeizame dossiers uit de afgelopen dertien jaar met zich mee. Staatssecretaris Hans Vijlbrief wordt in de Kamer en op de publieke tribune wél geloofd als hij betoogt dat hij zich tot het uiterste inspant om de schade voor de gedupeerden nu eens en voor altijd netjes af te handelen, de minister-president stuit met dezelfde belofte op een muur van scepsis.
Die sfeer werpt z’n schaduw vooruit. BBB-leider Van der Plas heeft al gezegd dat zij niet aan een kabinet onder Ruttes leiding zal deelnemen. Twee andere cruciale partijen, PvdA en GroenLinks, zegden deze week opnieuw het vertrouwen op. Hoe kunnen zij ooit nog in zee gaan met deze premier?
Daarmee dreigt Ruttes belangrijkste bestuurlijke wapen, zijn vermogen om met iedereen zaken te kunnen doen, hem nu toch echt te ontvallen. Dat zou zijn partij in de aanloop naar de volgende verkiezingen aan het denken moeten zetten.
In het Volkskrant Commentaar wordt het standpunt van de krant verwoord. Het komt tot stand na een discussie tussen de commentatoren en de hoofdredactie.
Source: Volkskrant