Met de gevechten van de afgelopen dagen lijkt het Oekraïense tegenoffensief een nieuwe fase te zijn ingegaan, zo is de conclusie van diverse militaire deskundigen. Het gezaghebbende Amerikaanse Institute for the Study of War (ISW) verklaarde donderdagavond dat de offensieve handelingen daadwerkelijk zijn begonnen. Door de Russische verdedigingslinies op verschillende plaatsen te testen met aanvallen probeert Oekraïne een zwakke plek te vinden.
Als eerste viel Oekraïne maandag aan ten westen van het plaatsje Voehledar, langs de zuidelijke linie. Dinsdag en woensdag volgden er hevige gevechten iets noordelijker rond Bachmoet. Donderdag en vrijdag waren er meldingen van intensieve gevechten ten zuiden van Orichiv. Op deze plek zijn westerse tanks ingezet, zo blijkt uit beelden. Van duidelijke terreinwinst door het Oekraïense leger is nog geen sprake.
Oekraïne probeert door de Russische linies heen te breken, legt oud-commandant van de Nederlandse landmacht Mart de Kruif uit. Dat begint met kleinschalige aanvallen over de hele frontlinie, zodat de exacte tijd en plaats van de hoofdaanval onduidelijk blijven.
De lengte van het front is een probleem voor Rusland, zegt Frans Osinga, hoogleraar krijgswetenschappen aan de Universiteit Leiden. Door op verschillende plekken aan te vallen, dwingt Oekraïne Rusland een duizend kilometer lang front te bemensen. ‘Dat heeft onvermijdelijk zwakke plekken.’ Bovendien heeft Rusland bij de strijd in de Donbas veel militairen en duizenden tanks en pantservoertuigen verloren.
Een aanval verloopt vaak via een vast patroon, legt Osinga uit. Verkenners zoeken uit waar de mijnen liggen, met artillerie worden loopgraven onder vuur genomen, daarna moet een bataljon met tanks en pantservoertuigen proberen terrein te veroveren, om zich verder aan het front weer in te graven.
Het komt geregeld voor dat Oekraïne de ochtend na een nachtelijke aanval terreinwinst meldt, die in de loop van de dag weer verdwijnt, schrijft ISW. Wanneer Oekraïne door de verdedigingslijn heen breekt, trekken Russische troepen zich namelijk terug naar een tweede linie, aldus de denktank. Vervolgens probeert Rusland met een tegenaanval de oorspronkelijke positie terug te nemen. Dit is een gebruikelijke manoeuvre in een loopgravenstrijd. Om dit mogelijk te maken, heeft Rusland langs het hele front meerdere verdedigingslinies aangelegd.
Dat de aanvallen zich op dit moment concentreren in de regio Zaporizja, wil niet zeggen dat dit ook het belangrijkste front van het offensief zal blijken. Aanvallen kunnen bedoeld zijn om Rusland te misleiden, of om Russische reserves naar een bepaalde locatie te lokken. De Kruif: ‘We weten nog niet waar de grote aanval zal komen. En Oekraïne is er uitzonderlijk goed in de kaarten aan de borst te houden.’
Oekraïne kan zijn offensief op verschillende plekken richten. Een aanval in het westen werd al niet waarschijnlijk geacht, en is door het doorbreken van de Kachovkadam nu zo goed als onmogelijk. In de oostelijke provincie Loehansk, aan de linie in het noorden, is het terrein het meest geschikt voor een snelle opmars, zegt De Kruif. Strategisch heeft Oekraïne echter meer te winnen bij een doorbraak in het zuiden.
Als Oekraïne weet door te dringen tot de Zee van Azov, kan het een wig drijven tussen Russische eenheden op de Krim en die in de Donbas. Ook zou Oekraïne vanaf de kust de Russische marine kunnen bedreigen. In Zaporizja is de afstand van het front tot de kust het kortst.
Een nadeel van Zaporizja is dat dit gezien wordt als het meest voor de hand liggende doelwit voor het tegenoffensief. Het Russische leger heeft in dit gebied daarom verschillende verdedigingslinies gebouwd, waardoor Oekraïne bij een aanval grote verliezen riskeert. Een aanval verder naar het oosten, in de richting van Marioepol in de provincie Donetsk, behoort ook tot de mogelijkheden.
Bij de gevechten die nu plaatsvinden, zet Oekraïne niet zijn hoofdmacht in. Het gaat volgens Osinga om ongeveer 1.500 man met enkele tientallen pantserwagens en tanks. Bij deze aanvallen zullen ook veel doden vallen en zal er duur materieel verloren gaan. Vrijdag bleek dat de eerste moderne Leopard 2-tank was vernietigd. Osinga verwacht dat Oekraïne voor de hoofdaanval eenheden zal inzetten die in het Westen getraind zijn. ‘De afgelopen maanden heeft Oekraïne een offensieve macht opgebouwd die bestaat uit 40- tot 60 duizend manschappen en honderden pantservoertuigen en tanks,’ zegt Osinga. Het is riskant om die allemaal in één keer in te zetten. Waarschijnlijk zal Oekraïne daarom eerst een handvol brigades inzetten en de rest achter de hand houden, denkt hij.
‘Niemand verwacht dat Oekraïne Rusland de komende maanden helemaal zal verdrijven’, zegt Osinga. Met dit offensief probeert Oekraïne een goede uitgangspositie te creëren voor een volgend offensief, dat bijvoorbeeld volgend jaar plaats zou kunnen vinden, of voor onderhandelingen, denkt hij. Hoe goed die uitgangspositie zal zijn, hangt af van hoeveel terreinwinst het offensief oplevert, of Oekraïne het heroverde terrein weet vast te houden en hoeveel schade het Russische leger wordt toegebracht.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden