Op 14 mei 1941, een jaar na de capitulatie, verlaat de 17-jarige gymnasiast Leo Hendrikx met drie dorpsvrienden heimelijk het Limburgse Horn. Vanuit Engeland willen ze meevechten tegen de Duitse bezetter, maar ze mijden de hun onbekende Noordzee. Ze trappen zuidwaarts, verpatsen uit geldnood de fietsen en trekken te voet, per bus en per trein verder.
Het viertal kampt met honger en visumproblemen en zit enige tijd in een Franse cel. Bij de Pyreneeën haken twee van hen af. Met Paul Barten vaart Leo vanuit Spanje via Curaçao naar Amerika. Militair geschoold maken ze aan boord van de Queen Mary, twee jaar na dato, alsnog de oversteek naar Engeland. ‘De pendelende oceaanstomer bracht troepen in vier dagen over,’ vertelde Hendrikx later. ‘Zonder konvooi, te snel voor U-boten en torpedo’s, een dek vol afweergeschut.’
De Volkskrant profileert regelmatig bekende en onbekende, kleurrijke Nederlanders die onlangs zijn overleden. Wilt u iemand aanmelden? postuum@volkskrant.nl
Paul gaat bij de marine. Voor Leo, met zijn vliegbrevet op zak, staat op zijn nieuwe basis een Spitfire klaar, de troef van de RAF tegen de Luftwaffe. ‘Zie je in de mess, zei mijn instructeur’, blikte hij als 97-jarige terug bij omroep ML5 TV. Het jachtvliegtuig schoot omhoog. ‘Enorm motorvermogen, geweldig wendbaar. Je hoefde de stuurknuppel maar een tikje te verschuiven. Ik kon het niet nalaten een roll te maken.’
Op 1 april 1945 is het menens. Hij stijgt op vanaf een airstrip in Schijndel, zijn squadronbasis in bevrijd Zuid-Nederland. Na vijf verkenningsvluchten is de jachtvlieger, dan 21, eindelijk operatief. Boven Overijssel komen ‘reeksen lichtspoormunitie’ op hem af. De getroffen Spitfire maakt een noodlanding bij Zutphen. ‘Een geweldige klap.’
Pijn voelt hij niet. ‘Wel een allesoverheersend gevoel van mislukking. Ik was nauwelijks begonnen of het was al afgelopen.’ Het wrak staat in lichterlaaie. ‘Uit de vuurzee maakte zich een menschelijke gedaante los’, schrijft een ooggetuige. ‘Het gezicht leek één grote blaar.’ Hendrikx waarschuwt dat de munitie kan ontploffen. ‘Ze waren stomverbaasd dat ik Nederlands sprak.’
Hij krijgt hulp, maar zit aan de verkeerde kant van het front. Een Duitse patrouille pakt hem op. In het Kriegslazarett in Apeldoorn ziet de krijgsgevangen Canadese bevrijders binnenstappen. Hij geneest (‘Mijn gezicht is zó goed geheeld dat je praktisch niets meer kunt zien’) en verlaat drie jaar later de luchtmacht. Een studie landbouweconomie in Wageningen houdt Hendrikx niet aan de grond. ‘Ex-militairen mochten vier dagen per maand vliegen.’ Spitfire en, na bijscholing, ook de Gloucester Meteor, de eerste straaljager.
Na zijn afstuderen wordt hij bij Heineken opgeleid tot bierbrouwer. ‘Door zijn baan verhuisden we vaak’, zegt Catherine, de oudste van zijn vier dochters. ‘Mijn vader werd technisch directeur van Heineken Italië. Vanuit Triëst bezocht hij de brouwerijen. Hij was ontzettend bescheiden en sprak met ons nooit over zijn oorlogsverleden.’
De band met de luchtmacht bleef. ‘Vijftig jaar later, na zijn pensioen, is hij zijn hele ‘oorlogsverhaal’ gaan opschrijven.’ Wim Rhebergen, psycholoog en auteur, tekende het levensverhaal op van Henny Schouten-Portier, Hendrikx’ latere levenspartner, opgegroeid in bezet Nederlands-Indië. Zij vroeg Rhebergen Leo’s aantekeningen uit te werken tot een met authentiek beeldmateriaal verrijkte website.
Op zijn 97ste kreeg de veteraan een tocht aangeboden in een Spitfire, met aan de knuppel straaljagerpiloot Ralph Aarts. ‘Hij herkende de geur van de binnenkant meteen.’ Over Horn, waar Hendrikx bij een verkenning had gestunt boven een vol kerkplein. En naar onheilsplek Zutphen.
Aarts: ‘Toen was hij helemaal stil. We hoorden alleen het ronken van de motor.’ Ze vlogen ook laag over zijn verzorgingshuis in Heythuysen, vol spandoeken van bewoners en personeel. Daar overleed de oorlogsheld op 2 april, 99 jaar oud. De laatste nog levende Engelandvaarder en gevechtsvlieger in WO II. Begiftigd met zeven onderscheidingen, waaronder twee Britse.
Bij het met militair ceremonieel binnendragen van de kist vloog Aarts weer over het Hornse kerkplein. Een Spitfire in ‘missing man formation’ als laatste eerbetoon.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden