Arjen Boersma had wel zin in een biertje. Het was zondagmiddag en de ict-directeur van ProRail kwam net terug in zijn woonplaats Utrecht na een weekendje bij zijn ouders in Cadzand. Met een gekoelde halve liter Paulaner Hefe-Weissbier liep Boersma de achtertuin in. Maar net op het moment dat hij zich wilde installeren in een tuinstoel, kwam het sms’je binnen dat zijn zondagsrust ruw zou verstoren. En die van heel veel treinreizigers. ‘17.04 uur. Amsterdam Centraal. Logistieke beperking: Uitval knooppunt.’
Vier dagen later staat Boersma (52) in de uitgestorven verkeersleidingspost in Amsterdam. Normaal gesproken zitten hier dag en nacht ProRail-medewerkers achter grote computerschermen. In opperste concentratie monitoren ze het treinverkeer rond Amsterdam, Schiphol en Almere. Per uur denderen er honderden treinen door dit gebied: hier voorkomen de verkeersleiders dat die op elkaar in rijden.
Het is een van de drukste logistieke knooppunten van het land en juist hier ging het zondagmiddag flink mis. Door een storing was er zo’n 15 uur lang geen treinverkeer mogelijk. Daardoor konden er minstens 750 treinen niet rijden, blijkt uit een eerste inschatting. ProRail bestuursvoorzitter John Voppen sprak van een ongeëvenaarde storing. Met pittige gevolgen voor grote groepen reizigers, die moesten overnachten op stations of op haastig opgezette opvangplekken.
Over de auteur
Ashwant Nandram is economieredacteur van de Volkskrant. Hij schrijft veel over de luchtvaart en het spoor. In 2020 won hij de journalistiekprijs de Tegel.
De storing zag er direct slecht uit, blikt Boersma donderdagochtend terug in de verkeersleidingspost naast het Centraal Station. ‘We hebben wel vaker last van een hikje bij een computer, maar nu lag de hele post eruit.’ Genoeg reden voor Boersma om de Paulaner ongeopend terug te leggen in de ijskast. Voor hem is het op dat moment afwachten wat er gaat gebeuren.
Omdat al het treinverkeer per direct is platgelegd, loodsen de verkeersleiders de machinisten telefonisch naar een station, zodat passagiers kunnen uitstappen. Ondertussen stropen Boersma’s ict-medewerkers de mouwen op. Eerste stap: het systeem aan en uitzetten. Wonder boven wonder lijkt dat te helpen.
Maar het geluk blijkt van korte duur. Want als na een paar uur testen om 8 uur weer treinen gaan rijden, knalt het systeem er om 20.50 uur weer uit. Opnieuw beginnen de computersystemen ‘overal te piepen’ en opnieuw wordt het treinverkeer stilgelegd.
Boersma springt in Utrecht op de fiets en rijdt naar Operationeel Controle Centrum Rail, de machinekamer van het Nederlandse spoor. Het was er een drukte van jewelste. ‘Medewerkers uit verschillende disciplines waren koortsachtig op zoek naar het probleem. Netwerkbeheerders, mensen met verstand van platformen, van databases, van de software, van de bekabeling, leveranciers.’
Wat volgt is een race tegen de klok. Boersma: ‘Hoe langer het duurt, hoe meer impact het buiten heeft. We zien ook dat Harry Styles in de ArenA optreedt en dat er na afloop nog veel reizigers het spoor op moeten. Dus je hoopt dat voor die tijd de boel weer functioneert.’
Maar dat blijkt ijdele hoop. Tegen 2.30 uur besluit ProRail de post in Amsterdam te sluiten. De verkeersleiding wijkt uit naar een back-uplocatie in Utrecht, iets wat nooit eerder was voorgekomen. Vooral het tijdstip van dat besluit leidde tot veel schampere reacties. Had ProRail niet veel eerder moeten uitwijken?
Boersma heeft daar die zondagavond bedenkingen tegen. ‘De meeste storingen lossen we in maximaal twee uur op. Bovendien: als je de post verplaatst, dan ben je vier uur lang offline. In die tijd zijn verkeersleiders praktisch blind en kunnen ze geen enkele trein meer telefonisch naar een ander station begeleiden.’
Terwijl in Utrecht de nieuwe post wordt opgetuigd, verkeren tienduizenden reizigers al urenlang in onzekerheid. Pas na middernacht horen de meesten dat er die nacht definitief geen treinen zullen rijden.
‘Echt verschrikkelijk’, noemt Boersma dat. ‘Een bejaard stel dat op het station heeft geslapen, gehandicapten die niet meer thuis konden komen. 1.500 reizigers moesten in Amsterdam in een trein blijven slapen. Ik dacht, jeetje, wat zitten we hier te doen met elkaar. Het is meer dan tien jaar geleden dat we reizigers niet thuis hebben gekregen.’
Zowel ProRail als het spoorbedrijf NS zal een reconstructie maken van de treinstoring. Boersma wil de evaluatie afwachten, maar doet op aandringen vast een aanzet. ‘Misschien hadden we sneller hulp moeten vragen aan gemeenten en hulpdiensten. Die kunnen inspringen. En desnoods zelf de auto inspringen. We hadden ProRail-collega’s kunnen vragen om tussen Amsterdam en Utrecht te pendelen om mensen te vervoeren. Wij zijn allemaal zo betrokken bij het spoor, al onze medewerkers. Ik weet zeker dat er veel collega’s op en neer hadden gereden.’
De ict-directeur reed zondagnacht geen pendeldienst, maar bleef op het controlecentrum. Een doorwaakte nacht werd gevolgd door een lange zoektocht gedurende de maandag. ‘Aan het eind van de dag wisten we het vrijwel zeker. Een collega was iets merkwaardigs opgevallen in het logboek. Om 11 uur ’s avonds ging ik voor het eerst weer naar huis.’
Vier dagen na de storing durft ProRail het wereldkundig te maken. De stoorzender, die de grootste treinstoring in tijden veroorzaakte en verantwoordelijk is voor miljoenen euro’s aan schade, blijkt een klein koppelstukje dat luistert naar de naam ‘small form factory pluggable’. Het stukje hardware, dat communiceert tussen een server en een harde schijf, kost nog geen honderd euro.
Een medewerker van Boersma, die donderdagochtend bij het gesprek aanwezig is, toont plechtig een vergelijkbaar koppelstukje. Het is een klein, metaalkleurig object dat verdacht veel lijkt op een usb-stick. Het defecte exemplaar ligt in Utrecht voor nader onderzoek.
Boersma wijst naar het stukje hardware: ‘Het was niet zo dat er een hele server in de fik stond, het was een klein dingetje. Doorgaans krijg je een melding als dat kapotgaat. Dan weet je waar het probleem zit. Maar dit was niet kapot genoeg. En daardoor ‘sloeg-ie constant wartaal uit’. Boos op de leverancier is hij niet, want ‘je telefoon gaat ook weleens kapot’.
Het koppelstukje is inmiddels vervangen en sindsdien is het systeem uitvoerig getest. Nu heeft de spoorbeheerder er genoeg vertrouwen in om alles weer terug te verhuizen, van Utrecht naar Amsterdam. Dat gaat in de nacht van vrijdag middernacht tot zaterdagochtend gebeuren, waardoor er een paar uur wederom geen treinverkeer mogelijk is. Boersma: ‘Het is nog heel even spannend. Maar daarna ben ik wel aan dat biertje toe.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden