GroenLinks, PvdA en BBB willen dat het kabinet nog voor het zomerreces (dat is dus binnen een maand) maatregelen neemt om te voorkomen dat bijna een miljoen Nederlanders volgend jaar onder de armoedegrens belanden. Het Centraal Planbureau (CPB) voorspelde in maart dat dit aantal mensen (onder wie 230.000 kinderen) in armoede vervalt, doordat de tijdelijke overheidssteun ter leniging van de hoge energierekening in 2024 afloopt.
In elk geval drie van de vier coalitiepartijen (CDA, D66 en ChristenUnie) vinden ook dat het kabinet de lage inkomens opnieuw te hulp moet schieten, maar de coalitie wil hier pas in augustus een besluit over nemen. Minister Sigrid Kaag van Financiën zegt tijdens het debat dat het kabinet wil wachten op de nieuwe koopkrachtraming van het CPB in augustus, en op de uitkomst van een relevant onderzoek dat het ministerie van Sociale Zaken momenteel laat uitvoeren. Het komt de kwaliteit van de besluitvorming alleen maar ten goede als het kabinet over de laatste gegevens beschikt, aldus Kaag.
Maar met die uitleg nemen GroenLinks, Denk, PvdA, SP en BBB geen genoegen. GroenLinks-fractievoorzitter Jesse Klaver wijst Kaag erop dat het kabinet hiermee de afspraken over het begrotingsproces schendt. Op verzoek van de Tweede Kamer, en op dringend advies van de Raad van State, heeft het kabinet twee jaar geleden beloofd het zwaartepunt van de financiële besluitvorming naar het voorjaar te verleggen. Dit in reactie op een langjarige klacht van de Tweede Kamer dat het parlement na Prinsjesdag te weinig tijd heeft om alle kabinetsmaatregelen goed te beoordelen.
Als het kabinet zijn belangrijkste beleid pas bekendmaakt op Prinsjesdag, moeten beide Kamers op stel en sprong allerlei belastingmaatregelen goedkeuren. Die belastingmaatregelen moeten immers vaak al per 1 januari van het volgende jaar ingaan. Door dit tijdgebrek ziet het parlement zich vaak door het kabinet voor voldongen feiten gesteld: de Kamers hebben vrijwel geen ruimte meer om wijzigingen in het Belastingplan aan te brengen.
Om die reden heeft het kabinet toegezegd dat de belangrijkste kabinetsbesluiten over de lastenkant van de begroting, waaronder dus ook alle fiscale maatregelen, voortaan in het voorjaar zouden vallen. Maar dat gebeurt nu, net als vorig jaar, opnieuw niet. De oppositie is hier extra verbolgen over omdat die vorig voorjaar ook al aandrong op een koopkrachtpakket voor het zomerreces. Ook toen wachtte het kabinet tot augustus. Op Prinsjesdag toverde het met stoom en kokend water een ingrijpend pakket maatregelen uit de hoge hoed waartegen beide Kamers eigenlijk alleen nog maar ‘ja’ konden zeggen. Want als ze in zo’n laat stadium tegen zouden stemmen, zouden alle arme huishoudens letterlijk in de kou staan door de hoge energieprijzen.
Klaver ziet de bui al hangen. Hij vreest dat het kabinet de oppositie dit jaar opnieuw klem zet door pas zo laat mogelijk een besluit te nemen. De GroenLinkser steekt zijn ergernis daarover niet onder stoelen of banken. Als VVD-Kamerlid Eelco Heinen poneert dat het toch in ieders belang is dat het kabinet zijn besluiten baseert op de meest actuele koopkrachtcijfers (die het CPB dus pas in augustus presenteert), barst Klaver los. ‘Wij willen nog voor de zomer een pakket zien om de dreigende armoede aan te pakken. Dat het kabinet hierover in het voorjaar moet besluiten heb ik niet bedacht, dat staat gewoon in het coalitieakkoord. De enige reden dat dit nu wordt doorgeschoven naar het najaar is dat de coalitie er onderling weer niet uitkomt.’
Inderdaad blijkt tijdens het debat zonneklaar dat de coalitie het – net als over migratie, stikstof en klimaat – ook oneens is over de noodzaak van lastenverzwaringen versus bezuinigingen. De VVD wil bijvoorbeeld liever bezuinigen op de uitgaven dan de belastingen verhogen, terwijl D66 aandringt op hogere vermogensbelastingen om de oplopende begrotingstekorten te dempen. D66 wil juist liever niet bezuinigen. Het argument van Kaag en Heinen dat het beter is te wachten op de koopkrachtplaatjes die het CPB in augustus produceert geldt bovendien elk jaar. Als dat het doorslaggevende argument is, waarom heeft het kabinet dan überhaupt beloofd het advies van de Raad van State op te volgen en de belangrijkste begrotingsbesluiten naar voren te halen?
Kaag geeft tijdens het debat bovendien toe dat de Voorjaarsnota ook al een product is dat getekend is door de onderlinge meningsverschillen in de regeringscoalitie. Ze erkent dat het kabinet gekozen heeft voor de ‘kaasschaafmethode’ van bezuinigingen – dus besparen op allerlei kleine posten – omdat de coalitie het niet eens kon worden over grote ingrepen.
Al dat geschraap en geschuif met kleine bedragen maakt de Voorjaarsnota zeer ondoorzichtig, geven zelfs de coalitiefracties toe. Vrijwel niemand kon goed achterhalen hoe het kabinet de begrotingstekorten nu precies gedekt heeft. Denk-voorman Farid Azarkan klaagt dat de Tweede Kamer ‘toch geen detectivebureau is’. Kaag belooft beterschap voor haar volgende Voorjaarsnota.
Het kabinet geeft geen gehoor aan een motie van GroenLinks, PvdA en BBB om nog voor de zomer met een ‘armoedepakket’ te komen. Hoewel deze drie partijen het kabinet in de Eerste Kamer de voet kunnen dwars zetten, kunnen ze hier weinig tegen doen. Het enige machtsmiddel dat ze hebben is tegen de begrotingswijzigingen stemmen die aan de Voorjaarsnota gekoppeld zijn, maar dat betreffen allemaal minimale wijzigingen die alleen betrekking hebben op dit jaar. Zo’n tegenstem heeft voor het kabinet waarschijnlijk amper gevolgen.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden