Massale evacuaties, ondergelopen boerderijen, drijvende mijnen die nog jarenlang voor gevaar kunnen zorgen. Het opblazen van de Kachovkadam is een humanitaire ramp. Ecologen vrezen bovendien voor de schade aan de natuur door de watermassa die nu een gebied van honderden vierkante kilometers overstroomt, en het waterpeil dat stroomopwaarts juist rap daalt.
Daarnaast dreigt er een olieramp. Door de schade aan de waterkrachtcentrale Kachovka is er volgens het ministerie van Milieubescherming zeker 150 ton olie in de Dnipro-rivier gelekt. Als die de Zwarte Zee bereikt, lopen ook daar dier- en plantensoorten gevaar.
Ljoedmyla Tsyhanok, president van de vereniging van ecologen in Oekraïne, spreekt in een verklaring van een ‘daad van ecocide’. Oekraïne is ervan overtuigd dat de damdoorbraak het gevolg is van sabotage door Rusland, dat op zijn beurt claimt dat Oekraïne de dam zelf heeft opgeblazen.
Tsyhanok stelt dat ruim 3.000 vierkante kilometer land zal overstromen, in een natuurrijk gebied waar meer dan 330 verschillende dier- en plantensoorten leven.
Ook het stuwmeer zelf staat bekend om zijn ecosysteem met 62 verschillende soorten vogels, die voor hun voedsel afhankelijk zijn van deze biotoop. Zowel het stuwmeer als het gebied langs de Dnipro-rivier staan op de lijst van het Emerald Network, een Europese equivalent van de UNESCO-lijst met beschermde natuurgebieden.
Ook voor de damdoorbraak kampte het gebied met milieuproblemen. ‘Het stuwmeer is al langere tijd vervuild met een cocktail van stoffen’, zegt Sarian Kosten, aquatisch ecoloog aan de Radboud Universiteit. De Dnipro rivier is voor veel industrie in de regio een dumpplaats voor stoffen als fosfaat of antibiotica. ‘Fosfaat wordt vaak gebruikt in de landbouw, dus dat zal niet het grootste probleem zijn. Vooral de farmaceutische stoffen zijn slecht voor de bodem, zeker als het water straks verdampt en de schadelijke stoffen blijven liggen.’
Het vaststellen van de precieze schade door de damdoorbraak is nu nog lastig, stelt Tsyhanok, onder meer omdat ecologen geen toegang hebben tot de bezette gebieden.
Toch kan ze wel een inschatting maken. Zo is de linkeroever van de rivier Dnipro beplant met naaldbomen die juist goed groeien in relatief droge omstandigheden. Als het gebied door de overstroming langere tijd onder water blijft, zorgt dit voor houtrot. ‘De bomen kunnen sterven als ze 20 dagen of langer onder water blijven staan, en dat is wel de verwachting.’
Fons Smolders, hoogleraar toegepaste biogeochemie aan de Radboud Universiteit, beaamt dit risico. ‘Zelfs een boom van 100 jaar oud is kwetsbaar, want als er zo veel water boven de grond ligt, komt er geen zuurstof meer in de bodem en sterven de wortels af. Ook veel dieren hadden geen kans tegen het water. Een vogel kan nog wegvliegen, maar veel andere zoogdieren zoals muizen en mollen zullen zijn verdronken.’ Ook in een dierentuin vlakbij de dam zijn veel dieren omgekomen in het water.
Stroomopwaarts van de dam zakt het waterpeil juist in rap tempo, met hele andere gevolgen voor bijvoorbeeld waterplanten en vissen. Smolders: ‘Dat gebied zal nu uitdrogen.’
Verdroging ligt ook op de loer voor 584 duizend hectare aan landbouwgrond in het gebied. Volgens het Oekraïense ministerie van Landbouw zijn de irrigatiesystemen die de boeren hier gebruiken door het water verwoest. In 2021 werd hier ongeveer 4 miljoen ton graan en koolzaadolie geproduceerd, aldus het ministerie, dat voorspelt dat het gebied zal veranderen in een woestijn.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden