Met tien kandidaten is het dringen in de top van de Republikeinse partij om het hoogste ambt. Slim is deze wedloop niet: Donald Trump blijft zo de onbetwiste nummer een.
Een stortvloed aan zestigers meldde zich deze week voor het Amerikaanse presidentschap. ‘In het bijzijn van God en mijn familie, kandideer ik mij ’, zei oud-vicepresident Mike Pence (64) op woensdag in de staat Iowa. ‘We hebben een leider nodig die begrijpt hoe hard Amerikanen werken’, zei Doug Burgum (66), de gouverneur van North Dakota. ‘Ik kan niet garanderen dat ik win’, zei Chris Christie (60), oud-gouverneur van New Jersey, dinsdag. ‘Maar wel dat jullie straks weten wie ik ben, waarvoor ik sta en of ik het verdien.’
Met tien presidentiële kandidaten is het dringen geworden op het Republikeinse speelveld. En er is maar één iemand die daarvan de vruchten plukt: Donald J. Trump. Hoe meer kandidaten zich melden, hoe groter zijn kansen om de nominatie van zijn partij te bemachtigen. Zeventien maanden voor de verkiezingen is hij veruit de populairste kandidaat, met volgens de laatste peilingen 53 procent van de Republikeinse stemmen. Op de tweede plek staat Ron DeSantis, de gouverneur van Florida. Hij krijgt de steun van 21 procent van de Republikeinen. Nogal een gat.
Over de auteur
Maral Noshad Sharifi is correspondent Verenigde Staten voor de Volkskrant. Ze woont in New York.
Juist omdat die afstand tussen Trump en DeSantis zo groot is, zien Republikeinen uit allerlei windstreken een kans hun vinger op te steken. Met een beetje geluk hopen ze de gouverneur van de tweede plek te kunnen verstoten. Bovendien zijn er genoeg kiezers die ze kunnen overwinnen: een op de vier Republikeinen voelt niets voor Trump óf DeSantis.
‘Het is een groot probleem voor DeSantis’, zei de Republikeinse strateeg Dave Carney vorige week tegen The New York Times. ‘Welk percentage ze uiteindelijk ook halen’, zei hij over de kandidaten lager op de lijst, ‘ze maken het de nummer twee moeilijker om te winnen’. Nu al versnipperen de vele kandidaten het speelveld. En meer mensen kunnen zich, ook volgend jaar nog, aanmelden.
Precies wat er in 2016 gebeurde, toen 17 Republikeinen een gooi deden naar het presidentschap. Tegen alle verwachtingen in won Donald Trump de Republikeinse nominatie en daarna de Amerikaanse verkiezingen. Niet omdat hij bij kiezers zo mateloos populair was, maar omdat de mensen tégen Trump hun stemmen over verschillende kandidaten verdeelden. Terwijl andere kandidaten vooral elkaar bevochten, ging Trump ervandoor met de stemmen.
‘We lijken weer dezelfde fout te maken’, zei Larry Hogan, oud-gouverneur van Maryland, op maandag tegen persbureau Reuters. Deze prominente criticus van Trump wilde het ook tegen hem opnemen. Omdat er al zoveel kandidaten zijn, ziet hij er toch van af. ‘We kunnen beter een paar sterke kandidaten hebben’, zei hij, ‘dan tien die allemaal niet genoeg aandacht gaan krijgen’.
Een groot verschil met 2016: Trump is nu nóg bekender geworden. Voor zijn partijgenoten is hij de moeilijkste campagnekwestie geworden. Om hem te beschadigen moeten ze hem aanvallen, maar als ze hem aanvallen, halen ze de woede van zijn kiezers op de hals. De oplossing die de meesten hebben gekozen: om hem heen dansen.
Mike Pence keurt de Capitoolbestorming af, maar staat pal voor het Trumpisme. Ron DeSantis presenteert zich als een slimmere versie van Trump. Tim Scott, senator uit South Carolina, wil een positief alternatief zijn voor de negatieve Trump. Nikki Haley bekritiseert de keuzes die Trump maakt zonder hem bij naam te noemen – ze aast op zijn achterban.
De hoop die daaraan ten grondslag ligt, is dat het probleem-Trump zichzelf misschien wel oplost. Al deze nieuwe kandidaten weten dondersgoed dat er tussen nu en 2024 nog een hoop kan gebeuren. Hoe sterk Trumps positie ook is, zijn kandidatuur kan op losse schroeven komen te staan door de verschillende strafrechtelijke onderzoeken die naar hem lopen. De andere kandidaten hopen tegen die tijd nummer twee of drie te zijn, en zo zijn achterban op te vangen.
Alleen Chris Christie kiest een tegengestelde route. ‘Acht jaar geleden was het nog entertaining’, zei hij dinsdag over de oud-president. Als een van de weinigen spreekt hij zich fel uit tegen Trump. Door tijdens zijn kandidaatstelling hard tegen Trump in te gaan wil hij ‘Never Trumpers’ en onafhankelijke kiezers bereiken. ‘Nu zien we de laatste stuipen van een bittere boze man die de macht terug wil voor zichzelf.’
Terwijl Trump er deze week drie nieuwe tegenkandidaten bijkreeg leek hij zich op sociale media meer zorgen te maken over de onderzoeken die naar hem lopen. ‘Niemand heeft gezegd dat ik word vervolgd’, schreef hij donderdag op Truth Social, ‘en dat zou ook niet moeten, want ik heb NIKS fout gedaan.’
Donald Trump (76) was al president van 2017 tot en met 2020. Hij verloor de verkiezingen die daarop volgden, ook al beweert hij van niet. Nu wil hij het nog eens proberen.
Strategie: Make America Great Again. Trump zegt dat de VS onder Joe Biden naar de verdoemenis zijn gegaan. Hij wil het land redden van de ondergang door de straten veilig te maken en migranten buiten te houden. Critici denken dat hij president wil worden zodat hij juridische onderzoeken tegen hem kan tegenhouden.
Nikki Haley (51) was VN-ambassadeur onder Donald Trump en gouverneur van South Carolina tussen 2011 en 2017. Ze is de meest prominente vrouw in de Republikeinse Partij.
Strategie: Trump-achterban te vriend houden. Haley is gematigder dan Trump, toch durft ze hem nog niet hard aan te vallen. In toespraken is ze kritisch op Trumps politieke keuzes, zonder zijn naam te noemen. Na de Capitoolbestorming zei ze dat Trump ‘elke vorm van politieke levensvatbaarheid verloren’ had. Enkele maanden steunde ze hem toch weer.
Vivek Ramaswamy (37) is relatief onbekend en politiek onervaren, maar hij beschikt over diepe zakken. Ramaswamy verdiende miljoenen als investeerder en farmaceut.
Strategie: ‘America First’ – méér dan Trump. Ramaswamy, kind van twee Indiase immigranten, noemt zichzelf een ‘niet-witte nationalist’. De VS, vindt hij, moeten zich minder bezighouden met geopolitieke kwesties als Oekraïne. Ook verzet hij zich, à la Ron DeSantis, tegen een vermeende ‘woke-cultuur’ onder bedrijven.
Asa Hutchinson (72) was gouverneur van Arkansas.
Strategie: Wél kritiek leveren op Trump. Hutchinson is een van de weinige kandidaten die publiekelijk gehakt maakt van de oud-president. Hij hoopt het gezicht te worden van de anti-Trump-factie en zich zo te onderscheiden. Hutchinson ziet Trumps leugens over verkiezingsfraude als een rode lijn.
Larry Elder (71) vergaarde bekendheid als presentator van een conservatieve radiotalkshow.
Strategie: Nog onduidelijk. Elder zegt Amerika naar ‘een Nieuwe Gouden Eeuw’ te willen loodsen. Maar hoe? Tijdens zijn mislukte gooi naar het gouverneurschap was misdaadbestrijding zijn centrale thema. Mogelijk komt de verbaal begaafde Elder bij debatten straks goed uit de verf.
Tim Scott (57) is de enige zwarte Republikeinse senator in Washington D.C, hij vertegenwoordigt South Carolina.
Strategie: Een positieve Trump, waar zaken mee valt te doen. Scott durft kritisch te zijn op Trump. ‘Ik geloof dat de president zijn morele autoriteit heeft verloren’, zei hij toen Trump in 2017 na een extreem-rechtse mars in Charlottesville sprak over geweld ‘aan beide kanten’. Ook sprak hij zijn afschuw uit over de Capitoolbestorming.
Ron DeSantis (44) is sinds 2019 gouverneur van Florida. Hij werd gesteund door Donald Trump, de bekendste inwoner van zijn staat. Maar inmiddels is de relatie tussen die twee bekoeld.
Strategie: De slimmere Trump, die wel wat voor elkaar krijgt. DeSantis doet zich graag voor als een intelligente Trump die niet de hele dag aan het lanterfanten is, maar ook op beleidsvlak veel voor elkaar krijgt. Hij is net als Trump rechts-conservatief en heeft in Florida allerlei wetten aangenomen die de rechten van vrouwen, lhbti-ers en immigranten inperken.
Chris Christie (60) was tussen 2010 en 2018 gouverneur van New Jersey. Bij de vorige verkiezingen trad hij op als Trumps adviseur. Die vriendschap is bekoeld.
Strategie: De ware anti-Trump. Christie profileert zich niet zozeer als criticus dan wel de nieuwbakken aartsvijand van de oud-president. Ooit was hij een bondgenoot, maar Christie noemde hem deze week ‘eenzaam’, ‘zelfzuchtig’ en ‘geobsedeerd door de spiegel’. ‘Als je wilt winnen, moet je dwars door hem heen’, zei Christie tijdens zijn bekendmaking.
Mike Pence (64) was vice-president onder Donald Trump.
Strategie: Trumpist zonder de agressie. Mike Pence was jarenlang een trouwe bondgenoot van Trump, tot hij de opdracht kreeg om de verkiezingsuitslag van 2020 niet te ratificeren. Dat weigerde Pence te doen. ‘Hang Mike Pence op!’ riepen Trump-aanhangers tijdens de Capitoolbestorming. ‘Terecht’, zou de toenmalige president hebben gezegd.
Doug Burgum (66) is sinds 2016 de gouverneur van de diepconservatieve staat North Dakota. Eerder werkte hij als consultant bij McKinsey.
Strategie: de economie. Burgum voerde als gouverneur extreme maatregelen door, waaronder een haast totaalverbod op abortus, ook na verkrachting. Zijn campagne richt zich echter minder op sociale kwesties ten faveure van de economie. Hij Source: Volkskrant