‘Er zijn grote fouten gemaakt door opeenvolgende kabinetten, ook door mijn kabinetten, ook door mij.’ Met die woorden reageerde minister-president Mark Rutte woensdag in het debat met de Tweede Kamer op het rapport van de parlementaire enquêtecommissie die de gaswinning in Groningen heeft onderzocht.
Maar kort voor dit mea culpa kondigde de premier al aan later in te gaan op de vraag ‘waarom het kabinet niet zal aftreden’. Want weer opstappen over weer een ‘systeemfalen’, dat was de premier – onder wiens hoede het gasdossier ontspoorde – ditmaal niet van zins.
Het was voor het eerst dat Rutte inhoudelijk inging op het ook zeker voor hem persoonlijk pijnlijke rapport van de enquêtecommissie. Voor zijn aanvankelijke respons, op de dag van de presentatie van het bijna 2.000 pagina's tellende document, moest hij later alweer sorry zeggen. Te kortaf, te weinig invoelend.
‘Het rapport legt bloot hoe belangen van Groningers ondergeschikt zijn gemaakt aan andere belangen, aan financiële belangen’, onderschreef de premier de belangrijkste conclusie van de enquêtecommissie. ‘Ik kijk naar boven, naar de publieke tribune. Dit gaat over jullie, over u.’
Over de auteur
Jurre van den Berg is regioverslaggever van de Volkskrant in het noorden van Nederland en verslaat ontwikkelingen in de provincies Groningen, Friesland en Drenthe
De premier stuurde niet bij en maakte niet het verschil, aldus de enquêtecommissie. Zelf koos hij mildere kwalificaties. ‘Terugkijkend kun je zeggen: misschien hadden we eerder dingen moeten doen.’
Dinsdag, in de eerste termijn van het debat, had Rutte al forse kritiek moeten incasseren van vooral oppositiepartijen. Jesse Klaver verweet de premier een strategie van ‘doorschuiven en afschuiven’. Met Pieter Omtzigt vroeg Klaver zich af wat nu het verschil was met de kinderopvangtoeslagenaffaire.
De conclusie van de parlementaire ondervragingscommissie, dat er in de toeslagenaffaire sprake was van ‘systeemfalen’, bracht Rutte toen tot het inzicht dat zijn kabinet daarvoor verantwoordelijk was en moest aftreden. Ook in het gasdossier was volgens de enquêtecommissie sprake van ‘systeemfalen’. Waarom nam Rutte nu niet zijn verantwoordelijkheid?
Dat was een kwestie van ‘wegingen’, aldus de premier. Die als verschil tussen beide dossiers aandroeg dat de gaswinning een periode van ruim een halve eeuw bestreek. En, meende hij: er was na de zware beving bij Huizinge in 2012 ook best veel ten goede gekeerd.
Het kwam hem op hoon van de oppositie en de publieke tribune te staan. Ook dat Rutte tijdens zijn verhoor zei pas in 2018 de ernst van te zaak te hebben ingezien, vijf jaar na Huizinge, kwam hem op felle kritiek van meerdere Kamerleden te staan. ‘Ik denk dat u loog’, zei Henk Nijboer (PvdA) dinsdag.
De premier ging woensdag in op de gewraakte opmerking. In 2018, zo zei hij, werd hij door een interview met voormalig toezichthouder Jan de Jong nogmaals ‘indringend’ geconfronteerd met de hoge winning in 2013. Maar: ‘Natuurlijk wist ik al veel eerder dat het heel erg was.’ De oppositie nam er geen genoegen mee. ‘Heel ongeloofwaardig’, aldus Christine Teunissen (Partij voor de Dieren).
Uitgebreid ging het ook weer over de vraag hoe het kon gebeuren dat in het jaar na Huizinge de gaswinning niet werd verlaagd maar verhoogd – de oorzaak van de vertrouwensbreuk die nooit meer hersteld werd.
Berekeningen van de Gasunie dat het wel 20 miljard kuub minder kon, hadden vakminister Kamp en hemzelf niet bereikt, zei Rutte. ‘Dat was een fout. Met andere informatie waren andere besluiten genomen.’ Waarop de premier zich weer wentelde in jaartallen, winningsadviezen en kubieke meters. ‘We worden met een kluitje in het riet gestuurd', zei Klaver.
Het kwam Rutte zelfs vanuit coalitiepartijen op het verwijt te staan dat hij zich ‘technocratisch’ opstelde. Boulakjar (D66) vroeg of de premier zijn ‘zakelijke schild’ wilde laten zakken. ‘Ik ben niet iemand die snel z’n tranen laat zien’, verweerde Rutte zich. Maar daarna sloeg hij een wat nederigere toon aan. ‘Ik moet concluderen dat mijn interventies niet altijd hebben geleid tot het gewenste resultaat.’
‘Waarom neemt u uw verantwoordelijkheid niet, waarom stapt u niet op?’, vroeg Sandra Beckerman (SP) dinsdag al. Woensdagavond werd een motie van wantrouwen ingediend namens een groot deel van de oppositie, inclusief de PvdA, GroenLinks en de BBB.
De motie haalde het niet, omdat de regeringspartijen loyaal bleven aan de premier. Ze benadrukten dat ook de Tweede Kamer zelf flinke steken heeft laten vallen in het Groningse gasdossier.
Zelf zei Rutte onderdeel te willen uitmaken van de oplossing. ‘Wat in zestig jaar is misgegaan, is niet in één keer opgelost. Alleen met concrete acties kunnen we de ereschuld inlossen en hopelijk, op termijn, iets van vertrouwen terugwinnen.’
Complimenten waren er wel voor Hans Vijlbrief. Anders dan de premier draagt de staatssecretaris van mijnbouw niet de ballast van het verleden met zich mee. Hij staat er bovendien goed op in Groningen.
Op het vijftigpuntenplan voor soepeler en coulanter schadeherstel is nog weleens wat aan te merken. Dan toont hij zich meegaand en belooft drie taskforces (‘een lelijk woord’) voor boeren met lekke mestkelders, bewoners en ondernemers. ‘Die gaan bij complexe gevallen van deur tot deur.’
Beledigd was Vijlbrief alleen toen Caroline van der Plas hem terug naar de tekentafel wilde sturen, omdat de regio ontevreden zou zijn over de maatregelen. ‘Ik geloof dat ik nog nooit ergens zoveel over gepraat heb. En niet alleen gepraat, ook heel goed geluisterd.’
Jeroen van Wijngaarden (VVD) vroeg wat veel mensen zich op de publieke tribune waarschijnlijk ook afvroegen: ‘Hadden ze dit niet eerder kunnen bedenken?’ Vijlbrief: ‘Dat kan ik me heel goed voorstellen.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden