Nadat dit weekend wederom een staakt-het-vuren op een mislukking uitliep, verhevigde de strijd in de Soedanese hoofdstad Khartoem dinsdag opnieuw. Het leger voerde luchtaanvallen uit en volgens bewoners werd er hevig gevochten op straat in het zuiden en oosten van de stad.
De afgelopen weken kwamen de rivaliserende generaals onder internationale druk verschillende malen een wapenstilstand overeen, om die telkens meteen weer te schenden. In een poging de impasse te doorbreken, hebben de Verenigde Staten vorige week sancties opgelegd tegen vier bedrijven die verbonden zijn met beide legers.
Het is goed dat dit laatste eindelijk gebeurt, zegt Soedan-expert Anette Hoffmann van het Clingendael Instituut, ‘maar het komt veel te laat’. Volgens Hoffmann hebben de bevelhebbers zich inmiddels te diep ingegraven. ‘Ze zijn erop uit de ander volledig te vernietigen en staan allebei onder druk van hun militaire achterban om te blijven vechten.’
Het zag er zo veelbelovend uit voor het Noordoost-Afrikaanse land toen in 2019 als gevolg van een brede volksopstand een eind kwam aan het dertigjarige bewind van dictator Omar al-Bashir. Maar de burgerregering die daarop werd geïnstalleerd zat nog maar twee jaar in het zadel toen het leger een coup pleegde.
Sindsdien zijn de twee generaals die achter de coup zaten – president Abdel Fattah al-Burhan en vicepresident Mohammed Hamdan Dagalo – in een onderlinge machtsstrijd verwikkeld. Die strijd mondde medio april uit in een oorlog tussen hun legers: het regeringsleger en de paramilitaire militie Rapid Support Forces (RSF).
De gevolgen voor de burgerbevolking zijn groot: sinds half april zijn naar schatting 1.800 mensen omgekomen en 1,2 miljoen mensen op de vlucht geslagen.
Afgezanten van beide partijen zitten al sinds mei met elkaar aan de onderhandelingstafel in Jeddah, Saoedi-Arabië. De Saoedi’s en de Amerikanen proberen daar met hen een duurzaam staakt-het-vuren uit te onderhandelen. Nadat vorige week dinsdag de onderhandelingen wederom klapten, volgde een dag later de bloedigste dag tot nu toe: bij gevechten op een markt in de hoofdstad Khartoem kwam ten minste achttien mensen om het leven.
Met het opleggen van sancties proberen de Verenigde Staten nu ‘de belangrijkste financiële stromen’ naar zowel de paramilitaire RSF als de Soedanese strijdkrachten af te snijden, ‘waardoor hen de middelen worden ontnomen die nodig zijn om soldaten te betalen, te herbewapenen en te bevoorraden’, zei de Amerikaanse minister van Financiën Janet Yellen in een begeleidend statement.
De sancties zijn opgelegd aan twee militaire bedrijven die gelieerd zijn aan het reguliere leger en aan twee bedrijven van de RSF: een holding van vicepresident Dagalo zelf, met daarin onder andere een goudmijn, en een bedrijf in Dubai dat pick-uptrucks levert waar machinegeweren op gemonteerd worden.
Het is nog maar de vraag of deze sancties wel gaan leiden tot een duurzame wapenstilstand. Volgens internationale analisten hebben beide bevelhebbers zichzelf te diep ingegraven om ‘nu al’ te stoppen met vechten. Niemand is echt aan de winnende of verliezende hand.
Militaire analisten, zoals docent krijgskunde Andreas Krieg van King’s College in London, verwijzen hierbij naar de ‘ripeness theory’, een theorie in de internationale betrekkingen die stelt dat partijen in een conflict pas naar een politieke oplossing gaan zoeken wanneer het besef is ingedaald dat verdere escalatie niet zal resulteren in hun overwinning.
Er zijn zelfs vermoedens dat het regeringsleger de onderhandelingen over een wapenstilstand met opzet liet klappen omdat het juist een offensief wilde lanceren in Khartoem met als doel de paramilitaire RSF uit de Soedanese hoofdstad te verjagen.
De leiders van de strijdende partijen zetten de onderhandelingsgesprekken ook in als afleidingsmanoeuvre, denkt Clingendael-expert Hoffmann. Sinds er in het Saoedische Jeddah gepraat wordt, zien waarnemers in Soedan zelf zelf het geweld tegen de burgerbevolking alleen maar verder toenemen. ‘Vrouwen, jongeren, hulpverleners – met name activisten die willen dat burgers een grotere rol krijgen in het bestuur – zijn steeds vaker een doelwit.’
Hoffmann wijst er op dat president Al-Burhan onder druk staat van Bashir-gezinde islamisten in het leger. Zij willen wraak, omdat zij als gevolg van de burgeropstand tegen het bewind van dictator Omar al-Bashir hun machtspositie verloren aan de RSF, legt ze uit. ‘Ze willen dat Al-Burhan de RSF vernietigt en voor eens en altijd met de democratische burgeroppositie afrekent.’
Voor Dagalo van de RSF schuilt het gevaar erin dat hij de controle over zijn troepen verliest. ‘Nu al zie je dat zijn strijders op grote schaal plunderen en verkrachten in Khartoem.’ Ook elders in het land, zoals in de regio Darfur waar twintig jaar geleden een genocide plaatsvond, vindt veel geweld tegen de bevolking plaats, zegt Hoffmann.
Volgers van de ontwikkelingen in Soedan, zoals Krieg en Hoffmann, zijn om die reden al vanaf het begin sceptisch over de onderhandelingsbesprekingen in Jeddah. Al-Burhan en Dagalo zouden alleen maar aan die besprekingen hebben meegedaan ten behoeve van hun internationale reputatie, denkt Hoffmann. ‘Ze wilden niet internationaal geïsoleerd raken, voor als ze in de toekomst als leider uit de strijd zouden komen. Echt stoppen met vechten, wilden ze nooit.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden