Toby Kiers doet onderzoek naar schimmelnetwerken rond plantenwortels, Joyeeta Gupta is ervan overtuigd dat milieuvraagstukken alleen kunnen worden opgelost als ontwikkelingslanden niet worden achtergesteld. Het is voor het eerst dat de Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek (NWO) de onderscheiding toekent aan louter buitenlandse wetenschappers. Gupta komt oorspronkelijk uit India, Kiers uit de Verenigde Staten.
De twee wetenschappers ontvangen ieder 1,5 miljoen euro, te besteden aan wetenschappelijk onderzoek. Ter vergelijking: de Nobelprijs bedraagt ongeveer 1 miljoen euro.
Over de auteur
Maartje Bakker is wetenschapsredacteur van de Volkskrant en won voor haar werk een AAAS Kavli Science Journalism Award, een grote internationale competitie voor wetenschapsjournalisten. Eerder werkte ze op de politieke redactie en was ze correspondent in Spanje, Portugal en Marokko.
De jury van de Spinozapremie beschrijft Gupta als ‘een prominent lid van de mondiale gemeenschap die zich bezighoudt met milieukwesties’. In 2007 won ze, samen met de andere wetenschappers van het klimaatpanel IPCC, al de Nobelprijs voor de Vrede.
Kiers heeft volgens de jury ‘gezien de fase van haar carrière al ontzettend veel bereikt’. Ze doet onder meer onderzoek naar de handel in voedingsstoffen tussen ondergrondse schimmels en planten. ‘Kiers was de eerste die economische principes buiten het dierenrijk aantoonde’, aldus de jury.
Bij het grote publiek zijn Gupta en Kiers echter onbekend. Tijd voor een introductie.
Gupta: ‘Ik had rechten gestudeerd in de Verenigde Staten en was van plan terug te gaan naar India, maar zou tussendoor een halfjaar in Nederland werken. Het liep anders: ik werd verliefd en ben hier gebleven.’
Kiers: ‘Na mijn promotie wilde ik verder in het onderzoek naar ondergrondse biodiversiteit. Ik wist dat er in Nederland een beroemde groep zat die zich bezighield met mycorrhizaschimmels – dat zijn schimmels die tussen plantenwortels leven. Ik heb contact opgenomen en ben naar Nederland gekomen. Wetenschapsfinancier NWO bleek erg open te staan voor buitenlandse onderzoekers. Iedereen kan beurzen aanvragen. Dat is niet in alle landen zo.’
Gupta: ‘Rechtvaardigheid is nodig om het klimaatprobleem of andere milieuproblemen op te lossen. Anders lopen we vast. Neem bijvoorbeeld de energietransitie. De meeste fossiele brandstoffen bevinden zich in ontwikkelingslanden. En als het Noorden die niet koopt, verkopen ze die wel aan elkaar. Die landen zijn met veel, en ze zijn best machtig. Je moet ontwikkelingslanden dus meekrijgen om het klimaatprobleem op te lossen. Dat lukt alleen als zij een oplossing als rechtvaardig zien.
‘Ik denk na over hoe die rechtvaardigheid eruit kan zien. We hebben berekend wat de gevolgen zouden zijn als iedereen op de wereld toegang heeft tot de basisbehoeften energie, water, voedsel en infrastructuur. Daaruit blijkt dat je die ontwikkelingsdoelen onmogelijk kunt bereiken zonder de grenzen van de aarde verder te overschrijden. Als we dat niet willen, zullen we daarom moeten praten over een eerlijke verdeling van de natuurlijke hulpbronnen die beschikbaar zijn.’
Kiers: ‘Heel in het kort: ik maak het onzichtbare zichtbaar. Dat doe ik samen met biofysici zoals Thomas Shimizu – ik wil zijn naam graag noemen. We maken gedetailleerde beelden van hoe moleculen bewegen tussen plantenwortels en ondergrondse schimmelnetwerken.
‘Het is heel belangrijk om te weten hoe dit werkt. De schimmels nemen koolstof op en geven er stikstof en fosfor voor terug. Deze week nog heb ik een artikel gepubliceerd waaruit blijkt dat de mycorrhizaschimmels jaarlijks een hoeveelheid CO2 opnemen die gelijkstaat aan eenderde van de uitstoot door fossiele brandstoffen. Ze dempen dus het effect van klimaatverandering.
‘Het is bijna te mooi om waar te zijn, want terwijl de schimmels koolstof opnemen, geven ze er stikstof en fosfor voor terug. Dat zijn precies de voedingsstoffen die nodig zijn in de landbouw. Dit zijn dus nuttige inzichten voor de regeneratieve landbouw.’
Gupta: ‘Ik sta niet op straat te protesteren. Maar ik ben wel iets activistischer dan een wetenschapper die alleen maar papers schrijft. Ik denk dat we niet kunnen blijven leven zoals we nu leven. Onze maatschappij is heel lineair: we nemen heel veel vanuit het milieu en we gooien al ons afval weer terug in het milieu. We moeten eigenlijk een heel andere economie en maatschappij hebben. Ik werk zo veel mogelijk aan de regelgeving waarbinnen we dan kunnen leven.’
Kiers: ‘Ik wil iemand zijn die praat over haar onderzoek. Het publiek betaalt immers voor wetenschap, de kennis die eruit voortkomt moet wat mij betreft een rol spelen in het debat. Daarnaast vind ik dat wetenschappers er zijn om verandering tot stand te brengen. Ikzelf voer campagne voor ondergrondse biodiversiteit, met de Society for the Protection of Underground Networks die ik in 2021 heb opgericht.’
Gupta: ‘Ik zou willen werken aan een mondiale grondwet, waarin het milieu en ontwikkeling met elkaar verbonden zijn.’
Kiers: ‘Ik wil in het lab kijken hoe het klimaat invloed heeft op de mycorrhizaschimmels.’
Gupta: ‘Het onderzoek verloopt heel gestructureerd, het schrijven ook. Elders is het meer fluïde. En we zijn hier erg gericht op samenwerken. Op veel met elkaar praten, en de consensus zoeken.’
Kiers: ‘Je mag hier groot denken. Niemand zegt tegen je: doe dit niet, of dat niet. Dat wakkert de creativiteit aan, en dat is heel belangrijk in de wetenschap.’
Naast de Spinozapremie wordt ook de Stevinpremie toegekend door de NWO, eveneens ter waarde van 1,5 miljoen euro. De Stevinpremie gaat dit jaar naar Bram Nauta, die onderzoek doet naar elektronica op chips, en Corien Prins, die zich bezighoudt met het recht en digitalisering.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden