‘Tweede Kamer, u bent aan zet.’ Met die boodschap boven een paginagrote advertentie in diverse kranten zette de provincie Groningen dinsdagochtend de toon. De kabinetsreactie op de parlementaire enquête over de gaswinning in Groningen - vijftig verbeterplannen en zo’n 10 miljard euro voor het inlossen van een zogenoemde ‘ereschuld’ - stelde de regio, die om 30 miljard euro compensatie had gevraagd, teleur. De hoop is dat het parlement scherper zou slijpen.
Met bussen waren Groningers naar de publieke tribune van de Tweede Kamer gekomen om het pleit te aanschouwen. Om hun vertegenwoordigers en het kabinet eraan te herinneren dat het ook in dit slepende dossier om mensen gaat. En om te voorkomen dat na een dik en uiterst kritisch rapport de aandacht zal verslappen.
Ze kregen een speciaal welkom van de Kamervoorzitter. Maar zelfs na inzet van het zwaarste middel dat het parlement ter beschikking staat, waren zij getuige van weer een gasdebat, zoals er het afgelopen decennium al tientallen gevoerd werden: lang (ruim zes uur), voorspelbaar en zonder tastbaar resultaat.
Over de auteur
Jurre van den Berg is regioverslaggever van de Volkskrant in het noorden van Nederland en verslaat ontwikkelingen in de provincies Groningen, Friesland en Drenthe
Vanuit de oppositie werden de kwalificaties die de parlementaire enquêtecommissie koos om zestig jaar gaswinning in Groningen te typeren, instemmend herhaald. ‘Geld ging boven mensen’, zei Jesse Klaver (GroenLinks). De Kamer was volgens hem de kans ontnomen om in te grijpen door het opgetrokken rookgordijn: het verminderen van de gaswinning zou niet mogelijk zijn, omdat dan de leveringszekerheid in gevaar zou komen. Ouderen in Limburg zouden in de kou komen te zitten. ‘Bijna chantage.’
Er kwamen aanvullende wensen voor een rooskleurige toekomst voor Groningen. Meer doen om de energiearmoede te bestrijden in de provincie, die wrang genoeg het grootst is in de provincie die een halve eeuw de energiebron van Nederland onder zich duldde. En meer ruimhartigheid in complexe schadedossiers. Of zelfs een ‘generaal pardon’ (de BBB).
Maar het verleden overstemde de toekomst. De vertrouwenskwestie hing de hele avond in de plenaire zaal. ‘Het loopt dwars door elkaar: politieke verantwoording en hoe het verder moet’, zei Henk Nijboer. Het kabinet presenteerde een plan voor een Nij Begun - een nieuw begin. Maar, stelde het PvdA-Kamerlid: ‘Er is geen begin aan. Als de fundering rammelt, is het lastig het vertrouwen te herwinnen.’
Net als de enquêtecommissie had hij een scherp oordeel voor minister-president Mark Rutte. Geheel onder zijn premierschap ontaardde het dossier-Groningen volledig. De premier stuurde niet bij en maakte niet het verschil, aldus het rapport. Dat Rutte tijdens zijn verhoor zei pas in 2018 de ernst van te zaak in te hebben gezien, vijf jaar na de zware beving bij Huizinge? Nijboer: ‘Ik denk dat u loog.’
Rutte corrigeerde zich op dit punt al eerder, door te zeggen dat hij bedoeld had dat hij in 2018 pas door had hoe absurd het was dat het jaar na die zware beving de gaswinning niet verlaagd werd, zoals de toezichthouder met klem adviseerde, maar verhoogd.
Het zal de oppositie niet overtuigen. Klaver verweet Rutte een strategie van ‘doorschuiven en afschuiven’. Net als Pieter Omtzigt vroeg hij zich hardop af wat nu het verschil was met de toeslagenaffaire. De conclusie van de parlementaire ondervragingscommissie, dat er sprake was van ‘systeemfalen’, bracht hem toen tot de conclusie dat zijn kabinet daarvoor verantwoordelijk was en moest aftreden.
Van ‘systeemfalen’ was ook in het gasdossier sprake volgens de enquêtecommissie. Waarom nam Rutte nu niet zijn verantwoordelijkheid? Volgens Klaver laat de premier de verdenking op zich dat timing zelfs in de meest principiële besluiten prevaleert: destijds stonden verkiezingen toch al voor de deur.
Minder omwonden formuleerde Sandra Beckerman, niet voor het eerst emotioneel in wat zij haar zwaarste debat ooit noemde, het: ‘Waarom neemt u uw verantwoordelijkheid niet, waarom stapt u niet op?’
Meer zelfreflectie was er bij coalitiepartijen. Want de parlementaire enquêtecommissie was niet alleen streng voor Rutte, maar ook voor de Tweede Kamer. Ook die heeft al die jaren maar weinig kunnen betekenen voor Groningen, luidt de conclusie.
De verzachtende omstandigheid is dat de Kamer vaak met een kluitje in het riet gestuurd werd. Bijvoorbeeld toen steeds geschermd werd met leveringszekerheid, als reden waarom de gaswinning niet verder omlaag kon. ‘Een rookgordijn’, ‘chantage’, ‘een leugen’, klonk het beklag. Maar, zei Bikker: ‘Ook wij hebben ons jarenlang laten afschepen. Hebben we hier wel lang genoeg op doorgevraagd?’
Ze memoreerde ook hoe de Kamer jubelde om het besluit van toenmalig minister Wiebes in 2018 om de gaskraan versneld dicht te draaien. Maar dat diezelfde Wiebes de versterkingsoperatie en passant op pauze zette, daar kraaide in Den Haag geen haan naar. Bikker maakte er excuses voor.
Ook zij wil natuurlijk graag ‘een reflectie’ van de minister-president op zijn rol. Daarvoor zal ze moeten wachten tot woensdag, als Rutte voor het eerst inhoudelijk zal reageren op de conclusies van de enquêtecommissie en het scherpe oordeel over zijn rol.
Vanuit de oppositie kan hij een motie van wantrouwen verwachten, van zijn coalitiepartners loyaliteit. D66 houdt ‘een vinger aan de pols’ en ‘het kabinet scherp’, beloofde Kamerlid Boulakjar. Tot ergernis van Klaver. ‘De gelederen zijn weer gesloten.’
De Kamervoorzitter gaf de gasten uit Groningen mee dat zij, om de bus terug te halen, om 23.30 uur onder aan de roltrap moesten verzamelen. Nog voor de premier een woord had gesproken, vreesde Beckerman hardop voor opnieuw een deceptie. ‘Dan rijden we weer terug naar Groningen om te constateren dat we weer geen millimeter zijn opgeschoten.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden