Dat blijkt uit een nieuwe analyse onder Zuid-Koreaanse leiding, dinsdag in vakblad Nature Communications. Smelt van het noordpoolijs zal de zeespiegel niet verhogen – drijvend zee-ijs heeft daarop geen effect – maar wel de plaatselijke natuur veranderen. Zo kunnen ijsberen moeilijker jagen, kan er in zee meer algengroei en verzuring optreden, en kan minder zee-ijs mogelijk de zeestromingen veranderen.
‘We weten eerlijk gezegd nog niet zo goed wat het effect is’, zegt oceanograaf Laura de Steur van het Noorse Poolinstituut, aan de telefoon vanuit Tromsø, en niet betrokken bij deze studie.
Afgelopen decennia smolt het ijs van de Noordpool in de loop van de zomer terug tot een steeds kleiner oppervlak: 6,5 miljoen vierkante kilometer ijs in de jaren negentig, 5,4 miljoen in de jaren 2001-2010, 4,4 miljoen in de jaren 2010. Dat is nog steeds een oppervlak groter dan India, maar het gaat harder dan de klimaatmodellen voorzagen.
Over de auteur
Maarten Keulemans is wetenschapsredacteur bij de Volkskrant, met als specialismen microleven, klimaat, archeologie en gentech. Voor zijn coronaverslaggeving werd hij uitgeroepen tot journalist van het jaar.
Een team onder leiding van klimaatwetenschapper Seung-Ki Min van de Universiteit van Pohang trekt dat nu recht, door de modellen preciezer af te stemmen op de satellietwaarnemingen sinds 1979. Al in 2030 is er een kans van een op twintig dat het ijsoppervlak in september onder de miljoen vierkante kilometer komt, blijkt daaruit. Dat is de grens die wetenschappers bij afspraak ‘nagenoeg ijsvrij’ noemen, al ligt er dan nog steeds een ijsoppervlak groter dan Frankrijk.
Zelfs bij sterke terugdringing van de uitstoot van broeikasgassen, zal dat rond 2050 zo goed als zeker regelmatig gebeuren. Ook neemt de kans toe dat de Noordpool meerdere maanden achtereen ijsvrij blijft. Bij gematigd klimaatbeleid zal de Noordpool ergens rond 2060 of 2070 regelmatig van juli tot en met oktober vrij van ijs zijn.
‘Dit zijn heel sterke conclusies’, vindt De Steur, na inzage in het onderzoek. ‘De kans dat we zo’n ijsvrije september al zien in 2030, is erg klein’, benadrukt ze. ‘Maar het kan ook snel gaan. De variatie van jaar tot jaar is groot. Als er bijvoorbeeld een jaar is waarin noordenwind het zee-ijs wegduwt naar het zuiden, gaat het hard.’ Dat gebeurde onder meer in 2012, het recordjaar waarin het zee-ijs in de nazomer slonk tot ‘slechts’ 3,4 miljoen vierkante kilometer.
Het IPCC ging er in zijn laatste rapport nog vanuit dat het Arctische gebied bij heel strenge klimaatmaatregelen met ijs bedekt zal blijven. In alle andere gevallen zou de pool ergens rond 2070 waarschijnlijk regelmatig ijsvrij zijn, en voor het jaar 2050 waarschijnlijk al minstens een zomer zonder ijs beleven. Het nieuwe onderzoek haalt die jaartallen zo’n tien tot twintig jaar naar voren.
Hoewel de Noordpool ’s winters weer zal dichtvriezen, zal dat steeds moeilijker gaan. ‘Omdat donker zeewater meer warmte absorbeert, kun je een steeds langere ijsvrije periode krijgen’, zegt De Steur. Met de huidige klimaataanpak zou de eerste ijsvrije maand juli al in 2040 kunnen vallen, en de eerste ijsvrije oktober vijf jaar later, blijkt uit de grafieken die de Zuid-Koreanen opstelden.
Een ijsvrije pool zal naar verwachting ook scheepvaartverkeer aantrekken, via de noordelijke vaarroute vanuit Azië. Ecologen en klimaatwetenschappers zien dat met argusogen tegemoet: met de containerschepen neemt immers ook het gevaar toe van olielekken en vervuiling. ‘En je zit daar in een afgelegen gebied, ver verwijderd van alle hulpsystemen’, zegt De Steur.
Nagenoeg de volledige versnelling van de smelt is toe te schrijven aan de toename van broeikasgassen, becijferen de onderzoekers. Ironisch genoeg zet de mens tegelijk ook een rem op de ijsafname: zonder luchtvervuiling, die het zonlicht tegenhoudt, zou de smelt nog eens zo’n 23 procent harder zijn gegaan. Natuurlijke factoren, zoals vulkaanuitbarstingen of schommelingen in de zonneactiviteit, hadden afgelopen veertig jaar nauwelijks invloed op de krimp.
In het vakblad schrijven de onderzoekers het plechtig: ‘Onze resultaten onderstrepen de enorme invloed van de uitstoot van broeikasgassen op het noordpoolgebied, en tonen het belang aan van voorbereiding op en aanpassing aan een arctisch gebied dat in de nabije toekomst een seizoen ijsvrij is.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden