‘Wat hebben jullie al die tijd zitten doen?', reageerde Hanssen toen FBI-agenten hem in 2001 arresteerden in een parkje in een buitenwijk van Washington. Hij had juist een pakje met geheime informatie voor zijn Russische opdrachtgevers achtergelaten onder een bruggetje. In een ander park hadden de Russen 50.000 dollar voor hem klaargelegd.
De Amerikaanse veiligheidsdiensten maakten al een tijdlang jacht op een Russische ‘mol’ die zich bij de FBI of de CIA had genesteld. Uiteindelijk viel Hanssen door de mand toen hij contact legde met de Russen, nadat de FBI hem met opzet uiterst gevoelige documenten had gegeven. Op die manier konden ze hem op heterdaad betrappen.
Hanssen begon in 1979 voor de KGB te werken. Na de val van het Sovjetregime zette hij zijn spionagewerk voor de Russen voort. Net als Aldrich Ames – een CIA-agent die in 1994 werd gearresteerd wegens het verraden van een hele reeks Russische dubbelagenten die voor de Amerikanen werkten – handelde Hanssen niet uit ideologische sympathieën. Het ging hem om het geld, maar misschien nog meer om de spanning.
In totaal kreeg Hanssen 1,4 miljoen dollar van de Russen voor zijn werk, waarvan ruim de helft op een rekening bij een bank in Moskou stond geparkeerd. ‘Of niet dus’, constateerde Hanssen cynisch in een boodschap aan zijn Russische opdrachtgevers.
De KGB gebruikte Hanssen onder meer om de informatie te bevestigen die Ames had doorgespeeld over KGB-agenten die voor de Amerikanen werkten. Zij werden naar de Sovjet-Unie teruggeroepen en daar geëxecuteerd.
Hanssen waarschuwde Moskou ook dat de Amerikanen een tunnel met afluisterapparatuur hadden aangelegd onder de Russische ambassade in Washington. Daardoor konden de Russen de Amerikanen een tijdlang voeren met allerlei nep-informatie.
Over de auteur
Bert Lanting is buitenlandredacteur van de Volkskrant. Hij was eerder correspondent in Rusland, de Verenigde Staten en Brussel en chef van de buitenlandredactie.
Bij de FBI staat Hanssen te boek als de ‘schadelijkste spion’ in de geschiedenis van de organisatie. Voor de dienst zelf was het een enorme blamage hoe makkelijk Hanssen toegang kon krijgen tot allerlei uiterst geheime informatie waarvoor hij eigenlijk geen vergunning had.
Het meest opmerkelijke was dat ook de Russen volgens Hanssen nooit hebben geweten wie hij was en waar hij precies werkte. Pas bij zijn arrestatie door de FBI kwamen ze te weten met wie ze jarenlang zaken hadden gedaan.
In 1980, kort nadat Hanssen voor het eerst contact had gemaakt met de KGB hield hij op, nadat zijn vrouw hem had betrapt. Hij bekende tegenover haar dat hij voor de Russen werkte. Ook in de biechtstoel gaf hij aan een priester toe dat hij had gespioneerd, maar een paar jaar later hervatte hij zijn werk voor Moskou. Daarbij maakte hij gebruik van functie bij de contraspionage-afdeling waar hij onder meer belast was met het bespioneren van de Russische diplomaten in de VS.
Voor zijn buren was Hanssen een tamelijk kleurloze figuur, die een braaf burgermansbestaan leidde. Netjes getrouwd, zes kinderen maar liefst en de hele familie lid van Opus Dei, een uiterst conservatieve katholieke organisatie. Maar achter die vrome façade ging een hang naar geheimzinnigheid en spanning schuil.
Via een videoverbinding liet hij een vriend meekijken terwijl hij seks had met zijn vrouw. Het geld uit Moskou besteedde hij niet alleen aan de dure katholieke school waar zijn kinderen op zaten, maar ook aan cadeautjes voor een stripper die hij zelfs een keer meenam op een buitenlandse reis. Seks heeft hij volgens de vrouw nooit met haar gehad.
Hanssen ging uiteindelijk voor de bijl door een voormalige KGB-agent die de FBI had weten te rekruteren. Hij vertelde de Amerikanen dat er een ‘mol’ in hun gelederen zat. Ook verkocht hij de FBI een bandopname waarop de stem van Hanssen te horen viel.
Voor de FBI was dat een signaal om de ‘sting’-operatie tegen hem op te zetten waarbij hij met de geheime documenten in het park in de buitenwijk Vienna werd gepakt. Ironisch genoeg zat er een disk bij met een bedankbriefje waarin hij zijn Russische opdrachtgevers liet weten dat dit zijn laatste bijdrage zou worden.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden