Dinsdagochtend verschenen op sociale media beelden van de beschadigde Kachovka-dam. Kort daarna bevestigden de Oekraïense en Russische autoriteiten dat de dam is ingestort. Beide partijen beschuldigen elkaar ervan de dam te hebben opgeblazen: volgens de Oekraïners heeft het Russische leger hem opgeblazen, volgens de Russen hebben de Oekraïners hem getroffen met raketten.
Delen van Nova Kachovka, waar de dam ligt, zijn inmiddels overstroomd. De stad heeft 45 duizend inwoners. Aan beide kanten van de rivier is de evacuatie begonnen. Op de door Oekraïne gecontroleerde noordelijke oever gaat het om zo’n 16 duizend mensen, aan de door Rusland bezette kant lopen 22 duizend mensen direct gevaar.
De afgelopen maanden beschuldigden Rusland en Oekraïne elkaar ervan plannen te hebben om de dam op te blazen. Dit voorjaar beweerde Rusland dat Oekraïne het waterniveau in het meer kunstmatig hoog zou houden. Daardoor zou in dorpen langs het stuwmeer het risico op overstromingen toenemen.
Het overstromingsgevaar is het meest acuut in het gebied direct achter de stuwdam. Vorig najaar zei de Oekraïense president Volodymyr Zelensky dat een overstroming honderdduizenden mensen zou kunnen treffen. Onder meer de stad Cherson, zo’n 70 kilometer stroomafwaarts van de dam, ligt deels in de gevarenzone. Het duurt echter nog zeker een paar uur voor het water Cherson bereikt.
Oleksandr Prokoedin, de gouverneur van Cherson, meldt dat enkele dorpen dichter bij de dam al zijn overstroomd. Zo’n 16 duizend mensen bevinden zich volgens Prokoedin in de ‘kritieke zone’. Mensen uit dit gebied worden momenteel geëvacueerd naar provinciehoofdstad Cherson. Van daaruit worden ze naar andere Oekraïense steden gebracht. In het door Rusland bezette deel van de regio Cherson lopen zo’n 22 duizend mensen direct gevaar. De door Rusland aangestelde autoriteiten melden dat het waterniveau in Nova Kachovka al met meer dan 10 meter is gestegen.
De waterkrachtcentrale in de ingestorte Kachovka-dam is volgens de Oekraïense publieke omroep Soespilne ‘volledig verwoest’. Het Russische leger zou de dam hebben opgeblazen, waarbij de machinekamer van de waterkrachtcentrale ‘onherstelbare schade’ zou hebben opgelopen, citeert Soespilne een woordvoerder van het Oekraïense leger.
Bij de kerncentrale bij Zaporizja, die voor zijn koelwater afhankelijk is van het Kachovka-stuwmeer, is het waterniveau op dit moment hoog genoeg. Op de langere termijn kan het instorten van de dam wel ‘negatieve gevolgen’ hebben voor de centrale, meldt het Oekraïense kernenergiebedrijf Enerhoatom. Ook het Internationaal Atoomenergieagentschap (IAEA), dat waarnemers bij de kerncentrale heeft, zegt dat er ‘geen direct nucleair veiligheidsrisico’ is.
De Kachovka-dam ligt in de Dniprorivier, die door heel Oekraïne stroomt. In de Sovjet-tijd werden in de rivier zes stuwdammen aangelegd, ieder voorzien van een waterkrachtcentrale. Deze dammen voorzien samen in zo’n 10 procent van de Oekraïense energiebehoefte. De dam bij Nova Kachovka werd voltooid in 1956.
Het is de laatste stuwdam voordat de Dnipro uitmondt in de Zwarte Zee. Het stuwmeer bij de Kachovka-dam is het een-na-grootste stuwmeer van Oekraïne, met een volume van 18 kubieke kilometer. Qua oppervlakte is het meer bijna twee keer zo groot als het IJsselmeer.
De Dnipro-dammen werden niet alleen gebouwd met het oog op de energievoorziening. Van oudsher werd de rivier gekenmerkt door een reeks rotsachtige stroomversnellingen, die de rivier moeilijk te bevaren maakten. Deze stroomversnellingen zijn door het systeem van stuwdammen onder water komen te staan.
Achter de dam vormde zich een groot stuwmeer dat van groot belang is voor de watervoorziening in de omgeving. Via het Noord-Krimkanaal voorziet het stuwmeer niet alleen het omliggende gebied, maar ook het zuiden van de provincie Cherson en het door Rusland bezette Krimschiereiland van water.
Door de aanleg van het kanaal werden deze gebieden geschikt gemaakt voor grootschalige landbouw. Daarnaast voorziet het Kachovka-stuwmeer de kerncentrale bij Zaporizja van koelwater.
Het opblazen van de Kachovka-dam kan grote gevolgen hebben voor de Krim. Het schiereiland, dat Rusland sinds 2014 bezet, is voor meer dan de helft van zijn watervoorziening afhankelijk van het Noord-Krimkanaal. Dat kanaal begint in het plaatsje Nova Kachovka, waar ook de stuwdam ligt, en stroomt vanaf daar naar de Krim.
Ter hoogte van de plaats Armjansk stroomt het kanaal de Krim op. Via een aantal vertakkingen voorziet het kanaal grote delen van de Krim van water.
Na de Russische annexatie van de Krim plaatste Oekraïne een dam in het Noord-Krimkanaal. Dat leidde tot een watercrisis op het bezette schiereiland. In de jaren daarna heeft Rusland geprobeerd de Krim via alternatieve routes van water te voorzien, maar met name de landbouw bleef te maken hebben met tekorten.
Op de eerste dag van de grootschalige invasie van Oekraïne veroverde het Russische leger Nova Kachovka. Binnen een week blies Rusland de dam in het Noord-Krimkanaal op, waardoor er weer water naar de Krim stroomt. Door de vernietiging van de stuwdam komt de watervoorziening van de Krim opnieuw in gevaar. De bevrijding van de Krim is één van de belangrijkste doelstellingen van de Oekraïense regering.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden