Rond een uur of vijf ging het zondagmiddag mis in de verkeersleidingspost op Amsterdam Centraal, die wordt beheerd door ProRail. Door een storing in het computersysteem functioneerden de meeste beeldschermen niet meer. Dat is gevaarlijk: als er door vertragingen of storingen op het spoor handmatige bijsturing nodig is op het drukke Nederlandse spoor, moet de locatie van elk voertuig permanent duidelijk zijn.
Na het opnieuw opstarten van het systeem leek de storing aanvankelijk redelijk snel opgelost. Rond 20.00 uur begonnen de problemen echter opnieuw. Ook voor medewerkers van de NS was pas laat op de avond duidelijk dat er zondagavond geen enkele trein meer zou rijden, aldus een woordvoerder van het bedrijf. Daardoor zaten reizigers urenlang in onzekerheid.
De oorzaak van de storing is nog niet gevonden. Staatssecretaris Vivianne Heijnen van Infrastructuur eist ‘een grondige uitleg van NS en ProRail hoe dit heeft kunnen gebeuren’.
Pas maandagochtend rond negen uur werd het treinverkeer rond Amsterdam weer opgestart middels een noodverkeersleidingspost in Utrecht. Deze back-up is nooit eerder nodig geweest, aldus een woordvoerder van ProRail. ‘We hebben er wel jarenlang mee geoefend. We waren voorbereid op de situatie dat het ooit ergens zó fout zou kunnen gaan, dat er een andere plek nodig zou zijn.’
Dit soort storingen is vaker voorgekomen, legt hij uit, vaak waren ze binnen een halfuur of uur opgelost. Volgens de woordvoerder duurt het fysiek overzetten van alle verkeersleiders en systemen van Amsterdam naar Utrecht zo’n vier uur: mede door veiligheidsmaatregelen en de complexiteit van het systeem is dat ‘niet gewoon een kwestie van een laptop ergens anders inpluggen’.
Pas als blijkt dat een storing niet binnen een paar uur kan worden opgelost, wordt verplaatsen dus de moeite waard. Ook zondag werd eerst geprobeerd de storing plaatselijk op te lossen door de systemen opnieuw op te starten. Doordat dit in eerste instantie leek te lukken, zag ProRail geen aanleiding om uit te wijken naar de noodverkeersleidingspost in Utrecht.
Bovendien functioneerde het systeem in Amsterdam op twee van de ruim tien werkplekken nog wel. ProRail besloot de reizigers die nog in een trein zaten, eerst veilig naar een station te loodsen. Pas daarna kon de verplaatsing van het personeel en de systemen beginnen, zegt de woordvoerder. ‘Anders hadden deze reizigers vier uur extra moeten wachten.’
Omdat het de hele avond niet was gelukt de systemen werkend te krijgen, is ’s nachts besloten uit te wijken naar Utrecht, zegt hij. Vervolgens kon de reguliere dienstregeling niet meteen worden opgestart: ProRail en NS hadden nog enkele uren nodig om de vele treinen die niet op hun plek stonden naar de juiste locatie te rijden. Wel begonnen ze al voor negen uur met het oppikken van gestrande reizigers, met name reizigers die van Utrecht naar Amsterdam moesten.
Doordat er in Nederland dagelijks meer dan vijfduizend treinritten plaatsvinden, kunnen ongelukken alleen worden voorkomen met een systeem dat constant monitort waar alle treinen zich bevinden. Per telefoon of radioverbinding overzicht houden, is volgens ProRail onmogelijk. ‘Je kunt niet de hele tijd alle treinen afgaan en vragen: waar ben je, hoe hard rijd je, waar ga je naartoe. Je moet ze allemaal tegelijk kunnen zien. Kan dat niet, dan kun je de veiligheid niet garanderen.’
In theorie zou het mogelijk zijn in het gebied waar alles verder stilligt wel een klein aantal treinen te laten rijden. ‘Maar daar krijg je met geen enkele mogelijkheid alle reizigers die er stonden in. Dan ontstaat er nog meer chaos en krijg je mogelijk zelfs gevaarlijke situaties.’
Dat laatste is ook een van de redenen dat er volgens de NS, ondanks zijn wettelijke thuisbrengplicht, onder meer bij Amsterdam en Utrecht Centraal geen bussen zijn ingezet. De beschikbaarheid van bussen, die NS moet huren van andere bedrijven, is beperkt. ‘Als je dan aankondigt dat er bussen gaan rijden vanaf Amsterdam, terwijl er maar vijftig mensen in één bus passen, wordt dat één grote chaos’, zegt een woordvoerder. ‘In een bus passen zo’n vijftig mensen, alleen al bij de Ziggo Dome waren er 50 duizend mensen aanwezig.’
Stationslapers en andere gedupeerden kunnen de kosten die zij hebben gemaakt als gevolg van de vertragingen waarschijnlijk grotendeels op de NS verhalen. Volgens de woordvoerder van NS zal de vervoerder ‘ruimhartig omgaan met de extra kosten die reizigers hebben gemaakt’.
Het bedrijf kan vooralsnog geen schatting maken van hoeveel mensen gedupeerd zijn als gevolg van de storing, maar de woordvoerder verwacht een ‘grote kostenpost’ als gevolg van alle vergoedingen. Vorig jaar was de NS in totaal 5,4 miljoen euro kwijt aan compensaties.
In het geval van een gestrande trein of een vertraging van langer dan dertig minuten kunnen reizigers normaliter de kosten terugvragen die zij voor hun reis hebben gemaakt. Volgens de NS-woordvoerder verandert daar nu niets aan, al moeten de declaraties volgens hem wel ‘binnen het redelijke’ blijven. Hij roept reizigers op zich hoe dan ook te melden. Vervolgens zal de NS per geval bekijken welke kosten kunnen worden vergoed.
Regelt de NS geen vervangend vervoer, zoals zondagnacht op veel plaatsen het geval was, dan mogen reizigers zelf een taxi regelen. Het bonnetje kan vervolgens worden ingediend bij de NS. Ook mensen die noodgedwongen in een hotel hebben overnacht, kunnen de rekening opsturen naar de NS.
Gezien het hoge aantal verwachte claims, is de NS bezig met een snelle manier om de kosten terug te vragen. Die regeling moet dinsdag zijn opgetuigd. Wie niet wil wachten, kan de kosten via de reguliere manier terugvragen op de website.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden