Wie Ryan Willard tegenkomt op straat in New York kan hem in zichzelf horen praten, lachen of zelfs huilen. ‘Ik ben de schaamte voorbij’, zegt de 41-jarige scenarioschrijver, die in gedachte altijd bezig is met het volgende verhaal. In zijn werkkamer op Manhattan wordt hij omringd door plaatjes van personages uit het kinderprogramma Sesamstraat. Op een normale werkdag zou Willard hier nu verhalen hebben zitten schrijven voor Elmo, die een eigen spin-off heeft. Maar nu is de pagina op zijn scherm blanco.
Over de auteur
Maral Noshad Sharifi is correspondent Verenigde Staten voor de Volkskrant. Ze woont in New York.
Want sinds 2 mei wordt bijna niks meer geschreven in de Amerikaanse entertainmentindustrie. De 20 duizend leden van scenaristenvakbond Writers Guild of America (WGA) hebben hun werk neergelegd. Sinds streaming de industrie op zijn kop heeft gezet, hebben ze hun inkomsten zien teruglopen. De schrijvers achter tv-programma’s, films en series eisen nu een hogere beloning voor hun werk. Ze hopen op een minimumloon en contracten van ten minste drie jaar.
Serieverslinders zullen daardoor langer moeten wachten op het volgende seizoen van hun favoriete show. The Handmaid’s Tale, The Last of Us, Abbott Elementary, Stranger Things – de opnames liggen allemaal stil. Ook gescripte talkshows zoals The Late Show met Stephen Colbert zenden niet uit.
‘Mensen denken dat iedereen in de entertainmentwereld rijk is’, zegt Willard die trots een plastic zak omhoog houdt met een veer van Big Bird, de Amerikaanse Pino. ‘Maar dat geldt maar voor een heel klein deel’.
Het afgelopen jaar onderhandelde de schrijversbond met film- en televisiestudio’s en streamingdiensten als Netflix, Amazon en Disney over salarissen en arbeidsvoorwaarden, maar kwam niet tot een akkoord. Om niet weer het slachtoffer te worden van een technologische revolutie willen de schrijvers ook afspraken over kunstmatige intelligentie. Ze vrezen dat hun banen verloren gaan door de komst van ‘intelligente’ software.
‘Ik zag laatst een trailer van een door AI gegenereerde Wes Anderson-versie van Lord of the Rings en het was nog goed ook’, zegt Willard. Natuurlijk is het vervelend dat hij vanwege de staking zonder inkomen zit. Als het nog lang duurt moet hij zijn appartement uit. ‘Maar zonder fatsoenlijke deal zijn we straks allemaal onze baan kwijt.’
Tot vorige maand zag je bij tv-studio’s in New York lange rijen staan met publiek. Nu staan er demonstranten met protestborden. ‘Fuck AI’, staat er op een. Een ander refereert aan de jongste hitserie Beef: ‘We hebben BEEF met Netflix’.
Vóór de komst van streamingdiensten liepen series als Friends, Fresh Prince of Bel-Air en Full House heel lang door en waren schrijvers jaren verzekerd van inkomen. Bij iedere herhaling vonden ze bovendien een cheque in de brievenbus. Platforms als Netflix, HBO, Hulu, en Amazon Prime hebben dat systeem op zijn kop gezet.
‘Ik verdien 25 tot 30 procent van wat ik vroeger verdiende’, zegt Janine Brito (39), komiek, actrice en scenarioschrijver van series als Mr. Mayor en One Day at a Time. Vanuit Woodstock, een paar uur ten noorden van New York, is zij naar het protest gekomen met haar vrouw, actrice Paula Pell. Toen haar werk alleen nog op tv werd uitgezonden, schreef ze soms wel een jaar aan een serie. Omdat serieseizoenen nu korter zijn, heeft ze soms maar een paar weken werk.
‘Als ik vroeger even niks had, leefde ik van de commissies.’ Nu teert ze op haar spaargeld, maar houdt dat niet lang meer vol.
Dat scenaristen hun inkomsten zagen teruglopen, betekent niet dat er minder geld omgaat in Hollywood. Met de komst van de streamingreuzen, en de bijbehorende hausse aan nieuwe films en series, namen de budgetten toe. Er zijn steeds meer platforms die met elkaar concurreren. Iedereen wil de bedenker zijn van the next big thing – en trekt daar de portemonnee voor. Series zijn in de afgelopen tien jaar steeds duurder geworden. Schrijvers zeggen: iedereen kijkt tv, iedereen kijkt series, hoe kan het dat wij het zo zwaar hebben?
Ook buiten New York en Hollywood vinden de demonstranten steun. Toen Warner Bros.-ceo David Zaslav vorige week speechte tijdens een afstudeerceremonie van Boston University, werd hij met boegeroep onthaald. ‘Betaal je schrijvers’, riepen studenten door zijn toespraak heen. En ook het Witte Huis laat van zich horen. ‘Ik hoop dat de staking wordt opgelost en dat schrijvers de deal krijgen die ze verdienen’, zei president Biden al weken terug.
De laatste keer dat de schrijversbond opriep om massaal de pennen neer te leggen, was in 2007. Die staking duurde bijna honderd dagen en kostte de economie van Los Angeles zo’n 2 miljard euro. Lege gaten werden opgevuld met nieuwe realityprogramma’s: die leunen minder zwaar op schrijvers. Zo brak in 2008 The Celebrity Apprentice door: de realityshow die Donald Trump een tweede leven gaf.
Experts denken dat de huidige staking nog maanden kan duren. Ryan Willard, de pen achter Elmo, heeft een microfoon gekocht om bij te verdienen als stemacteur. ‘Ik ken geen schrijvers meer die alleen nog schrijven.’ Natuurlijk leeft zijn volgende verhaal al in zijn hoofd. ‘Maar dat ga ik niet hardop delen’, zegt Willard. ‘Ik ben bang dat iemand ermee vandoor gaat.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden