‘Ze hebben een goede kans gemist om te zwijgen.’ Het waren in 2003, in de aanloop naar de Irak-oorlog, de woorden van de Franse president Jacques Chirac over een brief ter ondersteuning van de Amerikaanse opstelling, ondertekend door een aantal Centraal-Europese landen dat nog geen EU-lid was.
Afgelopen week zei president Emmanuel Macron tijdens een veiligheidsconferentie in Bratislava (Slowakije): ‘We hebben niet genoeg naar uw stemmen geluisterd. In het verleden hebben sommige mensen u verteld dat u een goede kans had gemist om te zwijgen. Wij hebben de kans gemist om naar u te luisteren.’
Over de auteur
Arnout Brouwers is journalist. Hij schrijft om de week een wisselcolumn met Arie Elshout.
Dat was elegant: een impliciete erkenning van de Franse neiging, vooral ook die van Macron zelf, om - vaak over de hoofden van de tussenliggende volkeren heen - belangrijke zaken te bespreken met het Kremlin. Ruslands tweede invasie van Oekraïne heeft dat veranderd. De Franse natie ligt verder van het slagveld verwijderd dan de Duitse, en heeft genoeg eigen besognes, maar toch is ook hier sprake van nieuwe inzichten. Geen Zeitenwende misschien, wel een koerscorrectie.
De wijze waarop die gestalte krijgt, verdient meer aandacht. wat betreft de Oekraïense integratie in de EU en de Navo maakt Macron grote stappen, die erop wijzen dat het hem menens is. Hij beseft dat Franse doelen, zoals een EU die zelfverzekerder en minder afhankelijk in de wereld kan optreden, niet behaald kunnen worden zolang Oekraïne veroordeeld blijft tot een soort geopolitiek vagevuur - een onstabiele en gevaarlijke plek tussen Rusland en de rest van Europa. De logische consequentie van Poetins tweede invasie is de integratie van Oekraïne in EU en Navo.
Macrons optreden op de veiligheidsconferentie in Bratislava - als eerste Franse president die dat doet - is onderdeel van zijn poging om tot een ‘herstart’ te komen met de Centraal-Europese landen die in Oekraïne hun overtuiging versterkt zien dat alleen de VS hun veiligheid kunnen garanderen.
Een dag na ‘Bratislava’ beleefde Macrons Grande Idée, de Europese Politieke Gemeenschap, een voorlopig hoogtepunt. De scepsis waarmee dit idee vorig jaar werd ontvangen, lijkt weg en in Chisinau was te zien waarom: precies op de kwetsbare plek waar Rusland al decennialang zijn vuile spelletjes speelt, kwamen álle meer dan veertig Europese leiders informeel bijeen om de Europese veiligheid in alle vrijheid en op basis van gelijkheid te bespreken. Een sterk signaal.
De steeds krachtiger wijze waarop Macron is gaan praten over de oorlog in Oekraïne bevestigt de mate van overeenstemming tussen grote westerse landen over wat in Oekraïne op het spel staat. Vooral de herverkiezing van Trump in november 2024 zou die eenheid kunnen bedreigen, maar zelfs dan is niet zeker hoezeer dit Poetin zal helpen. Er wordt al nagedacht over manieren van steun aan Oekraïne die ‘Trump-proof’ zijn.
Daarbij is het niet langer 100 procent zeker dat Poetin zélf die tijd nog gegeven is als allesbepalende tsaar in het Kremlin. Daarvoor gebeuren er in Rusland te veel gekke dingen. De militaire invallen op eigen grondgebied, de aanvallen op Moskou - ze zijn nog nooit vertoond in Poetins Rusland en ondermijnen het beeld van zijn almacht. Er kunnen dus tóch dingen gebeuren in Rusland zonder toestemming van de tsaar.
Minstens zo ondermijnend voor Poetins systeem is het optreden van Jevgeni Prigozjin, de wrede Wagner-baas. Hij richt zich niet direct tegen Poetin, maar zijn analyses veroordelen feitelijk de hele strategie achter de oorlog - en die komt van Poetin. Prigozjin stelt vast dat het tegendeel is bereikt van het beoogde effect: een gemilitariseerd Oekraïne dat integreert in het Westen. Nooit eerder tolereerde Poetin zulke dissidente meningen. Nu moet hij blijkbaar wel. Zijn imago van onaantastbaarheid is nog nimmer aan zulke erosie onderhevig geweest.
En tegelijkertijd passen Frankrijk en Duitsland, de landen waarvan Poetin jarenlang dacht dat hij ze in zijn zak had, hun beleid ingrijpend aan. Het resultaat was deze week te zien in Chisinau. De kloof tussen ‘Oud Europa’ en ‘Nieuw Europa’ (zoals Chiracs tijdgenoot Rumsfeld het noemde) is nog niet verdwenen. Maar in Chisinau toonde zich een Europa dat meer verenigd en robuuster is dan ooit - en dat zal de twee enige afwezigen, Poetin en Loekasjenko, niet zijn ontgaan.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden