Vorige week werd bekend dat de Oegandese president Yoweri Museveni een wet heeft ondertekend met draconische nieuwe maatregelen tegen de lhbti-gemeenschap inhoudt, inclusief levenslange gevangenisstraf en de doodstraf. Internationale veroordelingen lieten niet op zich wachten, ook niet door Nederland.
Minister voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking Liesje Schreinemacher liet weten dat de programma’s voor rechtshandhaving onmiddellijk worden opgeschort – goed voor zo’n 25 miljoen euro, en dat verdere maatregelen worden bekeken. Minister Wopke Hoekstra van Buitenlandse Zaken deed hier in een interview nog een schep bovenop, en eist dat de Europese Unie hulp aan het Afrikaanse land stopt – goed voor zo’n 278 miljoen euro.
Over de auteur
Kristof Titeca is hoogleraar Ontwikkelingsstudies aan de Universiteit Antwerpen, en is gespecialiseerd in Oeganda. Dit is een ingezonden bijdrage, die niet noodzakelijkerwijs het standpunt van de Volkskrant reflecteert. Lees hier meer over ons beleid aangaande opiniestukken.
Eerdere bijdragen in deze discussie vindt u onder aan dit artikel.
Het is lovenswaardig en nodig dat de ministers zich het lot van de lhbti-gemeenschap aantrekken, alleen kunnen vraagtekens gesteld worden bij wat kan worden bereikt met een dit soort steekvlamdiplomatie.
Ten eerste kunnen dergelijke maatregelen contraproductief zijn, omdat ze als hypocriet worden ervaren door de Oegandese bevolking. Een frappant voorbeeld: in november 2020 werden minstens 54 mensen neergeschoten door de veiligheidsdiensten bij protesten in de Oegandese hoofdstad Kampala, velen hiervan onschuldige toeschouwers die doelbewust werden gedood.
Onderzoek van de Volkskrant in 2021 toonde aan dat Nederlandse hulp direct medeverantwoordelijk was voor deze repressie, omdat de veiligheidsdiensten gebruik maakten van door Nederland gefinancierde politievoertuigen. Echter, nadat één betaling werd geannuleerd, werd het programma uiteindelijk voortgezet.
Er zijn ook amper verantwoordelijken van de Oegandese veiligheidsdiensten berecht voor deze misdaden. Dit in tegenstelling tot wat minister Schreinemacher hierover heeft verklaard. In antwoord op Kamervragen stelde ze op 19 oktober 2022 dat ‘naar aanleiding van het geweld van november 2020 tot dusver 66 agenten zijn veroordeeld’ – iets wat ze mede toeschrijft aan Nederlandse druk. Dit is foutief: zowel het desbetreffende overheidsrapport als de Oegandese pers tonen aan dat het 66 burgers – en dus opposanten – waren die zijn veroordeeld, geen agenten.
Dat de programma's voor rechtshandhaving nu worden opgeschort, voedt de perceptie van ‘Westerse hypocrisie’ in Oeganda. Zoals een Oegandese collega het voor mij samenvatte: ‘Mensen vragen zich af waarom het Westen zich zo betrokken toont met de lhbti-gemeenschap, maar niet wanneer mijn buren worden ontvoerd en gefolterd’ (dit laatste is een verwijzing naar de ontvoering en folteringen van oppositieleden door de veiligheidsdiensten, sinds de verkiezingen in 2021). Dergelijke Westerse interventies dragen dan ook bij aan de vijandigheid naar deze gemeenschap, en vergroten de populariteit van Oegandese politici die deze maatregelen doorvoeren.
Statements als die van de ministers Hoekstra en Schreinemacher dienen dan ook in de eerste plaats om het Nederlandse publiek tevreden te stellen. Op zich is zo'n politieke reflex begrijpelijk, maar dit betekent niet dat dergelijke maatregelen ook effect hebben in Oeganda. Onderzoek naar sancties toont aan dat twee zaken cruciaal zijn: een langetermijnvisie, en de betrokkenheid van lokale actoren, die stukken beter kunnen inschatten wat al werkt, en op welke manier.
Zo riep de belangrijkste Oegandese coalitie van lhbti-organisaties (‘Convening for Equality Coalition’) vorige week donoren op om hulp te herzien, en potentieel te herstructureren, niet om deze stop te zetten. En, in hun persbericht verwijzen ze ook expliciet naar gerichte sancties voor mensenrechtenschendingen in het algemeen, eerder dan specifiek voor deze wet.
Diplomatieke actie zou de mensenrechtensituatie in ontvangende landen als Oeganda zelf centraal moeten stellen, anders dan hoe te scoren bij het thuispubliek.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden