De nieuwe ceo van Shell, de Libanese Wael Sawan, verbaast zich over de kritiek waarop hij in Nederland stuit. De wereld schiet er niets mee op als het bedrijf nu stopt met het leveren van olie en gas, stelt hij. Wat gaat hij dan doen om de klimaatcrisis te bezweren?
Wael Sawan is geboren in Libanon, opgegroeid in de Verenigde Arabische Emiraten en Canada, studeerde onder meer aan Harvard Business School en is in zijn leven zeventien keer verhuisd. Maar hier in Den Haag, waar het statige kantoor van Shell Nederland staat, voelt de nieuwe ceo van Shell zich op zijn plek.
Sawan woonde drie keer in Nederland, vijf jaar in totaal, tot hij afgelopen september als topman van Shell werd benoemd en naar Londen verhuisde.
Zijn gezin mist Nederland, zegt Sawan, zittend in een van de fauteuils in zijn kantoor op de zesde verdieping. De drie zoons van de topman en zijn vrouw Nicole zijn hier deels opgegroeid en spreken een aardig woordje Nederlands. Ze keren om de paar weekenden terug om bij te kletsen met hun vrienden. Hier kunnen ze op de fiets stappen en onbekommerd overal naartoe rijden. Londen is een bruisende wereldstad, maar het intieme van Den Haag blijft lokken.
Over de auteur
Bard van de Weijer is economieredacteur van de Volkskrant en specialist op het gebied van de energietransitie. Hij richt zich op de vraagstukken waar consumenten, bedrijven en overheden voor staan.
Hoewel ook Shell vertrok uit Nederland en niet langer Royal Dutch is, is de band met Nederland onverminderd sterk, zegt Sawan. ‘In het Verenigd Koninkrijk zit ons hoofdkantoor. Maar het kloppend hart is hier.’
‘We hebben hier zoveel activiteiten, er zijn zoveel Nederlanders die hier en in de rest van de wereld voor ons werken. Nederland en het Verenigd Koninkrijk zijn ons thuis.’
‘In de technische excellentie. Onze grootste onderzoeks- en technologieactiviteiten zitten niet voor niets in Amsterdam. We werken samen met technische universiteiten, in Delft, Twente en Eindhoven. Maar ook in de historische honger om verder te gaan dan de eigen kust, om andere culturen op te zoeken. En natuurlijk in de Nederlandse directheid. Zaken benoemen zoals ze zijn. Dat heb ik geleerd toen ik hier woonde.’
‘Ik wou dat ik zo duidelijk kon zijn als jullie. Ik ben opgegroeid in een Midden-Oosterse cultuur. Die is zoveel zachter. De omgang vergt daar meer tijd. Als iemand een fout maakt, vinden wij twintig manieren om dat te vertellen. Maar met de snelheid waarin de wereld nu beweegt, doe je iemand een groter plezier door duidelijk te zijn, op een respectvolle manier. Ik haal jullie niveau nog niet, maar ik ben aan het leren.’
Toen Sawan eind vorig jaar te horen kreeg dat hij de nieuwe topman van Shell zou worden en hij de Nederlander Ben van Beurden zou opvolgen, stond hij er niet direct bij stil dat hij de eerste niet-West-Europese ceo zou worden. Die functie was tot dan toe bijna altijd naar een Nederlander of een Brit gegaan.
Hij was op het moment van zijn benoeming 48 en ruim een kwarteeuw in dienst; een typische ‘Shell lifer’, iemand die zijn hele werkzame leven bij het concern heeft doorgebracht. ‘Shell voelt als mijn thuis. Daarom stond ik niet meteen stil bij dit aspect.’
Dat gebeurde pas toen de nieuwe ceo reacties ontving uit het Midden-Oosten, uit Azië, uit Zuid-Amerika. ‘Anderen dachten kennelijk: hé, als hij het kan, dan heb ik ook de kans om ooit leider van Shell te zijn.’
Dat raakte me, zegt Sawan. En nog meer dan daarvoor voelde hij de verantwoordelijkheid van de taak die hij op zich had genomen. ‘Het maakte me een beetje nerveuzer. Ik voel het gewicht ervan en realiseer me dat ik het echt goed moet doen.’
De ceo heeft het roer in handen gekregen op een moment dat de druk op Shell groeit. Vanuit de samenleving, die deels vindt dat het energieconcern te weinig doet om de klimaatcrisis af te wenden. Maar ook van de aandeelhouders, van wie een deel wil dat het concern meer investeert in de energietransitie, terwijl een ander deel juist maximaal wil profiteren van de hoge opbrengsten van olie en gas.
‘Ik was niet bang, we hadden protest verwacht en er was genoeg beveiliging. Maar het is jammer dat een bestorming als oplossing wordt gezien. Terwijl iedereen de mogelijkheid kreeg de microfoon te pakken om zich uit te spreken.’
‘Dit is een luidruchtige minderheid die zich laat horen. De zwijgende meerderheid, 80 procent, steunt ons beleid.’
‘Laat me dat beeld wat corrigeren. Over welke samenleving hebben we het? Ik ben naar Zuid-Amerika gereisd. Naar Azië. Naar het Midden-Oosten. Naar Zuid-Europa. Daar is het perspectief rond klimaatverandering veel evenwichtiger.’
‘We moeten de klimaatcrisis aanpakken. Daarvan ben ik overtuigd. Maar schiet de wereld er iets mee op als een bedrijf als Shell nu stopt met het leveren van gas?
‘Neem afgelopen jaar. Als we toen niet al dat lng (vloeibaar aardgas dat per schip wordt aangevoerd, nadat de toevoer uit Rusland grotendeels was stilgevallen, red.) naar Europa hadden verscheept, denk je dat de lichten dan waren blijven branden? Ze waren gedoofd.
‘Europa bevindt zich in een bevoorrechte positie. Het kon zich veroorloven de extreem hoge energierekening te betalen. Bangladesh, Pakistan en delen van India konden dat niet. Dus ging daar het licht wel uit. Wie bepaalt of de lichten uit gaan? Is dat het deel van de samenleving dat het podium bestormt en roept: we moeten stoppen met olie en gas?’
‘Vergeet niet dat we nog maar twee jaar geleden recordverliezen leden, tijdens de pandemie. Tientallen miljarden werden weggevaagd van onze aandeelhouders, onze eigenaren, die hun geld in dit bedrijf hebben gestoken. Toen hoorde je niemand.
‘Aandeelhouders worden vaak gezien als wat wereldvreemde, geldbeluste lieden. Maar een groot deel bestaat uit pensioenfondsen die geld uitkeren aan gewone burgers. Sommige beleggers hebben hun spaargeld in Shell gestopt als pensioen. Dat zagen ze in rook opgaan. Dit zijn ook de mensen die we nu terugbetalen.
‘Natuurlijk bestaat een groot deel ook uit institutionele beleggers. Maar als je naar de afgelopen tien jaar kijkt, zijn de uitgekeerde bedragen lang niet altijd enorm. Nu hebben we een sterk jaar gehad.’
Shells aandeel rendeert minder goed dan dat van Amerikaanse concurrenten als ExxonMobil en Chevron, die meer op olie en gas gericht zijn en minder op groene energie. Sawan maakt zich daar zorgen over. Bijvoorbeeld omdat lenen op de kapitaalmarkt duurder is; banken verstrekken goedkopere leningen aan bedrijven met een hogere waardering. Maar ook bestaat het gevaar dat beleggers eisen dat Shell wordt opgesplitst in een duurzame en een fossiele tak, iets waar de concernleiding mordicus tegen is. Of dat het bedrijf zelfs wordt opgekocht.
‘Ik hou vast aan de strategie die door Ben (van Beurden, de vorige ceo, red.) is uitgezet. Powering Progress (waarin Shell de piketpaaltjes heeft geplaatst om in 2050 netto CO2-neutraal te zijn, red.) is een goede strategie. De rendementen op duurzaam zijn nu laag, maar dat verandert wel weer. Ik herinner het team er constant aan dat we nog maar drie jaar geleden dachten dat olie nooit meer boven de 60 dollar zou komen, en rond de 40 zou blijven. Alle risico zat toen in olie en iedereen riep dat we in duurzaam moesten gaan.
‘Nu zegt iedereen dat groene investeringen onrendabel zijn. Het gaat in golven. We zijn een bedrijf dat honderd jaar vooruit moet denken. Dus investeren we in duurzame energie omdat we denken dat het noodzakelijk is voor de toekomst van de wereld en de onderneming.
‘Ik zou dus niet zeggen dat we meer fossiel moeten gaan doen. We kunnen binnen de hernieuwbare tak wel investeringen verschuiven naar onderdelen waar de meeste waarde zit.’
‘Dat is waar. Ik wou dat de wereld veel sneller was gegaan. Ik wou dat het bewustzijn al langer zo groot was als nu. Ik denk dat wetenschappers het wisten, maar beleidsmakers niet.’
‘Zeker, en dat hebben we benoemd. We pleiten al jaren voor een prijs op CO2. Dat kun je gewoon terugvinden in openbare archieven. We hameren er al dertig jaar op. Wie reageerde destijds? De politiek? Nee. Nu reageren ze. Waarom? Omdat mensen hun stem verheffen.
‘Toen ik vorige week wegliep van onze aandeelhoudersvergadering, zei ik tegen het team dat we ons deze woede moeten blijven herinneren. En tegelijk kan het antwoord niet alleen van Shell komen. We kunnen al ons geld in duurzaam steken, we kunnen vergeten dat we een onderneming zijn die geld moet verdienen en over twee, drie jaar de tent sluiten. Maar onze kracht is juist deel uit te maken van de oplossing.’
‘We investeren volop in de energietransitie. We zijn de grootste investeerder in groene waterstof. In Rotterdam bouwen we een fabriek die straks tweederde van de wereldproductie van groene waterstof voor zijn rekening neemt. We bouwen een grote fabriek voor biobrandstoffen, ook in Rotterdam. We investeren in zonne-energie, in offshore wind voor de Nederlandse kust, in CO2-afvang, in bosaanplant.
‘Nederland is het land waar we aantoonbaar het meest investeren in de energietransitie, ongeveer 6,5 miljard euro. Tegelijkertijd is dit het land dat deze investering het minst waardeert. Zo voelt het althans, het is geen wetenschappelijk feit. En het verbaast me.’
‘Ik worstel met die vraag. Ik ontmoet staatshoofden uit andere landen die bij Source: Volkskrant