Op een veiligheidsconferentie in Bratislava zei de Franse president Emmanuel Macron woensdag voor het eerst dat Oekraïne in Vilnius een ‘pad’ richting het Navo-lidmaatschap moet krijgen. Westerse landen zouden ook ‘concrete en geloofwaardige veiligheidsgaranties’ moeten geven aan Oekraïne.
De bondgenoten moeten daarom ‘aan iets werken dat ligt tussen de veiligheid die Israël wordt geboden en een volledig lidmaatschap’, aldus Macron, en iets dat ‘veel ambitieuzer’ is dan de huidige arrangementen. ‘Als we een duurzame vrede willen, gewicht in de schaal willen leggen tegenover Rusland, geloofwaardig willen zijn tegenover de Oekraïners, moeten we Oekraïne de middelen geven elke nieuwe agressie te voorkomen, en het land opnemen in een geloofwaardige veiligheidsarchitectuur.’
Macrons uitspraken duiden erop dat in de felle discussie die al maanden woedt over wat de Navo Oekraïne in het Litouwse Vilnius kan bieden, de bouwstenen van een compromis voorhanden zijn. Zo’n compromis, dat aanvaardbaar moet zijn voor Kyiv, is van groot belang om de eenheid te bewaren die de Navo wil uitstralen richting Moskou.
Maar het diplomatieke handwerk is nog niet voltooid: Navo-chef Jens Stoltenberg erkende tijdens een informele ontmoeting van Navo-ministers in Oslo donderdag dat de bondgenoten nog verdeeld zijn over het precieze tijdpad van Oekraïense toetreding en over de manier waarop deze gestalte moet krijgen.
Oekraïne zelf zet hoog in. President Volodymyr Zelensky, die persoonlijk aanwezig zal zijn in Vilnius, zegt dat er ‘een duidelijke uitnodiging aan Oekraïne nodig’ is. Dat Oekraïne ooit zal toetreden, werd al besloten tijdens de Navo-top in Boekarest in 2008. Aan dat besluit ging destijds een fel debat vooraf, waarin Duitsland en Frankrijk weigerden om het ‘Membership Action Plan’ van de Navo, een soort routekaart naar lidmaatschap, aan Oekraïne te bieden. Dat kwam er dus niet, maar wel het principebesluit over toetreding.
Veertien jaar later is in Vilnius een concreet besluit daarover nog steeds niet aan de orde: de Verenigde Staten en Duitsland waren daar deze week duidelijk over – de Amerikanen door erover te zwijgen, de Duitsers door hardop te zeggen dat van toetreding ‘midden in een oorlog’ geen sprake kan zijn. Dat laatste erkent zelfs de Poolse president Andrzej Duda, die met de Britten het gestaalde kamp leidt. Nederland, dat veel doet om de militaire steun aan Kyiv op te krikken, is in dit debat juist heel voorzichtig en wacht af waar de Amerikanen, Duitsers en Fransen op uit zullen komen.
Wel voelen de bondgenoten de noodzaak Kyiv een zo goed mogelijk ‘plan B’ aan te bieden – en dat is waar de discussie nog over woedt. Dat daarbij niet alleen Frankrijk aan het schuiven is maar ook de VS, opent de deur naar een compromis. De Amerikaanse minister Antony Blinken gaf in Oslo een hint over de denkrichting: Oekraïne helpen om helemaal volgens Navo-maatstaven te gaan opereren, qua materieel én procedures, wordt een centraal element in de besluiten van Vilnius. Dat vergemakkelijkt de wapensteun aan Kyiv en maakt het ook mogelijk deze over langere tijd vol te houden.
Behalve zulke concrete maatregelen die de Oekraïense strijdkrachten dichter bij de Navo moeten brengen, wordt ook gesproken over de oprichting van een Navo-Oekraïne-Raad. Deze zou ook door Kyiv bijeengeroepen kunnen worden, bijvoorbeeld om urgente zaken te bespreken.
In de kern gaat de discussie over een zeer wezenlijke vraag, die bepalend wordt voor de vraag of Oekraïne na de oorlog ooit weer opgebouwd kan worden en normaal zal kunnen functioneren: hoe ervoor te zorgen dat wanneer de strijd eindigt, Rusland nooit meer in de verleiding zal komen om opnieuw aan te vallen.
Daarbij wordt gedacht aan een mix van veiligheidsgaranties en langjarige militaire steun (zoals Israël die krijgt van de VS). Maak van Oekraïne (net als van Taiwan) een ‘stekelvarken’, dat militair zo sterk wordt dat een hernieuwde aanval geen optie meer is.
En toon dat je betrokkenheid bij Oekraïne er een is voor de lange duur. De omvangrijke militaire en technologische steun aan Israël geven de VS in programma’s van tien jaar. Doel van zo’n langjarige opzet zou volgens de Poolse president Duda zijn dat Rusland ‘moet begrijpen dat Oekraïne veiligheidsgaranties krijgt en dat daar geen einde aan komt na verloop van tijd of door westerse oorlogsmoeheid’.
Oekraïne zal die garanties nodig hebben, vinden verreweg de meeste bondgenoten. Maar hoe zo’n web van bilaterale en wellicht multilaterale veiligheidsgaranties er precies uit moet gaan zien, is nog onderwerp van debat.
Stoltenberg is er, zoals altijd, van overtuigd dat consensus binnen bereik ligt over wat de Navo Oekraïne zal bieden. Maar de Franse veiligheidsexpert François Heisbourg waarschuwt dat ‘alles wat de facto op Artikel 5 (de wederzijdse bijstandsclausule die het hart is van de Navo, red.) lijkt, maar dat de jure niet is, op de proef zal worden gesteld door Rusland, en wellicht ook Oekraïne’.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden