O, ik veerde ook op hoor, toen ik dat opiniestuk in de Amsterdamse universiteitskrant Folia eerder dit jaar onder ogen kreeg: ‘Woke cultuur bedreigt de academische vrijheid bij sociale wetenschappen’. Ik had al vaker gehoord dat het bij universiteiten erg was gesteld met de sociale druk om sensitief te zijn. In deze krant hadden docenten verteld dat ze worstelen met de soms rigide en fanatieke houding van studenten.
De auteur van het stuk, docent Interdisciplinaire sociale wetenschap Laurens Buijs, schreef ook nog dat hij links en progressief is. Nou, een rechts iemand die rechts geselt of een links iemand die een appeltje te schillen heeft met links, daar zijn wij van de media dol op.
Buijs sneed daarbij een onderwerp aan waarover ik weleens pieker: is een risico bij de emancipatie van non-binaire mensen dat de definitie van mannen en vrouwen weer traditioneler en strenger wordt? Krijgen de ‘vrouwelijke’ man en de ‘mannelijke’ vrouw genoeg ruimte?
Zo schreef hij het alleen niet op. Het artikel was nogal overstuur. Buijs claimde een klokkenluider te zijn die vreselijk werd beknot dus misschien moest hem enig gebrek aan nuance worden vergeven. Maar bij een passage waarin hij zich ook ineens ‘kritisch op de vaccinatietechnologie’ toonde, werd het allemaal wel erg interdisciplinair. Op Twitter sloeg hij als een dolle om zich heen. Op zijn site bleken verwarde teksten te staan over zijn verzet tegen een vermeende totalitaire coronastaat. Hij nam het op voor de antisemitische complotdenker David Icke, die meent dat wij heimelijk worden bestuurd door reptielen. Niet Icke maar zijn critici zouden gekkies zijn.
Het is goed met je, dacht een normaal mens.
Toch ging bij verschillende media de loper uit. In De Telegraaf verscheen een invoelend interview: ‘Vergt dit gevecht niet te veel van u?’ Buijs liet zich liefdevol omarmen door Forum, Ongehoord Nederland en de rest van complotminnend Nederland.
Van de week oordeelde een rechter dat de Universiteit van Amsterdam Buijs op non-actief mocht stellen. Het vonnis beschrijft een onverkwikkelijk conflict waarin hij zich te buiten is gegaan aan wangedrag, begonnen toen hij coronamaatregelen vergeleek met de dodelijke experimenten van de nazi Joseph Mengele in concentratiekampen. En dan nog heeft de UvA Buijs’ melding als klokkenluider in behandeling genomen en een heus onderzoek gelast naar ‘wokeness’ en academische vrijheid.
Nu is er een discussie te voeren over de spanning tussen wetenschappelijk onderwijs en moderne gevoeligheden. Maar de hoofdreden dat die niet van de grond komt, is de totale hysterie binnen de ánti-wokebeweging. Er hoeft maar een stel kinderen van het Landelijk Aktie Komitee Scholieren met wat inclusieve taaltips te komen of ze worden door schuimbekkende volwassenen als ‘taalpolitie’ met de grond gelijkgemaakt. Dat gaat dan voor een debat door.
In navolging van Buijs mocht historica Jolande Withuis laatst in De Telegraaf kwijt dat ‘woke’ een ‘totalitair karakter’ heeft. Withuis kent dat nog van de communisten. Nu kun je er maar vroeg bij zijn als je de vorming van een woke heilstaat wilt voorkomen, maar zo’n houding vereist wel knoeperds van oogkleppen. Want de wrange ironie is dat ‘anti-woke’ een stuk verder is gevorderd. En wel in de VS, met Florida voorop. Het regent daar van staatswege gefaciliteerde boekverboden en andere inperkingen. Dat zou ons aan het denken moeten zetten over de agenda van ‘anti-woke’. Maar alle zendtijd wordt hier al gevuld door mensen die komen vertellen dat ze niks mogen zeggen.
Kort geleden trad Salman Rushdie weer in het openbaar op, voor het eerst sinds hij ternauwernood een moordaanslag overleefde door iemand die dacht de islam tegen een schrijver te moeten verdedigen. Het was zo’n verademing om iemand te horen met gevoel voor verhoudingen. Ja, hij bekritiseerde – terecht, vind ik – nieuwerwetse opschoningen in het werk van Roald Dahl en Ian Fleming. Maar het zijn de praktijken in de VS die hij de grootste aanval noemt op de vrijheid van meningsuiting die hij in het Westen heeft meegemaakt.
Zelfs als een enkeling oog heeft voor het totalitarisme van anti-woke, gaat het mis. De Amerikadeskundige Frans Verhagen schreef in NRC over wat de gouverneur van Florida en Republikeinse presidentskandidaat Ron DeSantis aanricht: ‘Een docente kunstgeschiedenis die de David van Michelangelo liet zien kreeg ontslag (...). Docenten mogen niet praten over (...) het uitmoorden van inheemse Amerikanen, slavernij en persistent racisme.’ En hoe veroordeelt Verhagen dit? ‘De gouverneur is zo fanatiek dat zijn anti-woke campagne haast woke lijkt.’
Niet dat er een woke DeSantis bestaat. Of een woke versie van de wetten in Florida. Maar zo ingeburgerd is ‘woke’ geraakt als amorf schrikbeeld. En dat is niet begonnen als slordigheid. Het is instrumenteel. Radicaal en extreem-rechts hebben in legitieme weerstand tegen meer dwingende uitwassen van progressieve emancipatiebewegingen een kans gezien. Zij hebben geen belang bij een zinnig gesprek over concrete voorbeelden. Voor hen is het brandstof om ‘woke’ af te schilderen als duistere almacht. En daar trappen steeds meer mensen in die ‘het ook wel ver vinden gaan allemaal’. Zo is het mogelijk dat zelfs een dwaallicht als Laurens Buijs op een podium wordt gehesen. En zo raken mensen afgeleid van de werkelijke dreiging. Ze missen Rushdies gevoel voor verhoudingen.
Source: Volkskrant