Zo’n leeggedronken blikje, daar lekt altijd nog een beetje limonade uit. ‘En dan stop je hem in je volle tas, en wordt ‘ie platgedrukt, en dan spuugt de statiegeldmachine hem weer uit’, zegt student Iset met een vies gezicht. Dus nee, er is geen haar op het hoofd van de Utrechtse student die erover piekert het blikje Radler dat op deze zonnige middag haar picknick in het Griftpark opluistert, straks weer leeg mee naar huis te nemen. ‘En colaflesjes gooi ik ook gewoon in de prullenbak.’
Verbijstering op het gezicht van vriendin Rachelle, die naast haar in het gras zit met een punt zelfgebakken quiche. ‘Echt waar? Hoezo neem je die niet mee, daar zit toch een dop op?’ Maar nee, Iset heeft geen zin in gedoe.
De één zijn luiheid is de ander zijn verdienmodel. Dus zie je in de stad zo nu en dan iemand met zijn hoofd in een prullenbak duiken. Niet in de hoop op iets te eten, maar op zoek naar verpakkingen met statiegeld. Dat was al zo sinds vorig jaar statiegeld op petflesjes werd ingevoerd, maar nu sinds 1 april ook blikjes statiegeld hebben, zijn de vindkansen aanmerkelijk uitgebreid.
Zo’n twintig gemeenten, waaronder sinds deze week Utrecht, experimenteren daarom met een ‘doneerring’, een extra ring of rekje aan de prullenbak waarin statiegeldblikjes en -flesjes kunnen worden achtergelaten, zodat een ander ze ‘op een waardige manier’ kan meenemen. In Duitsland is dit systeem al veel langer succesvol. In Nederland is er bij veel gemeenten wel enige scepsis.
Zo zei het college van B&W in Amsterdam eerder te betwijfelen ‘of iedereen zo ver is om gedisciplineerd de doneerring te gebruiken waar deze voor bedoeld is’. In het centrum kampt de hoofdstad tegelijkertijd wel met een probleem: de sloten op vuilnisbakken worden geregeld kapot gebroken om in het restafval naar petflessen en blikjes te kunnen graven.
Op de Wallen slenteren dagelijks duizenden toeristen met flesjes frisdrank en blikjes bier langs de sekswerkers, dus dit is jachtterrein voor statiegeldjagers. Zo is daar Hasni, die opvalt omdat hij in hoog tempo over de gracht beent, waar anderen op hun dooie gemak naar de vrouwen achter het raam loeren. Even later kijkt hij verschrikt op als hij wordt aangesproken terwijl hij een gele container omkeert. ‘Bent u van de politie?’, vraagt hij de verslaggever. Als hij is gerustgesteld, vertelt hij dat hij uit Algerije komt en geen verblijfsvergunning heeft. In gebroken Nederlands: ‘Ik woon in de goot.’
In de plastic tas om zijn pols zit al een grote bult plastic flesjes en blikjes die hij straks naar de supermarkt brengt. Met het afval van toeristen scharrelt hij zo dagelijks wat geld bij elkaar om van te eten. ‘Het levert per dag misschien 15 euro op’, zegt Hasni, die pas enkele maanden in Nederland is. ‘Als er veel toeristen zijn, is het soms wat meer. No tourists, no money.’
De twee sparoodflesjes die een stelletje net heeft achtergelaten in een doneerrekje op een vuilnisbak verderop, verdwijnen ook vliegensvlug in Hasni’s tas. Het duurt eigenlijk nooit lang voordat de rekjes worden leeggemaakt, vertelt Bert Nap. Als betrokken buurtbewoner heeft hij de gemeente vorig jaar meermaals opgeroepen iets te doen aan de vuilnisbakken die voortdurend werden gesloopt voor het statiegeld. ‘Het werd een enorme rotzooi.’
Omdat de ambtenaren volgens hem niets deden, nam hij eind vorig jaar samen met de lokale ondernemersvereniging het initiatief om zelf dan maar doneerringen te plaatsen. ‘Een soort guerrilla-actie, om een beetje te provoceren.’
Inmiddels is de gemeente om, en zijn er in mei alsnog officiële statiegeldrekjes bevestigd aan 23 prullenbakken op de Wallen. Op proef, weliswaar: een ambtenaar maakt de komende drie maanden tweemaal daags een rondje door de rosse buurt om te monitoren of de doneerrekjes goed worden gebruikt. En of er niet te vaak leeggeslurpte bekers bubble tea in belanden, zoals deze middag die van Julieta en Alexa, Albanezen uit Duitsland die een dagje Amsterdam doen. ‘Daar is dat ding toch voor?’, zegt Julieta verbaasd. ‘Waar moet ik die beker anders laten?’
Verwarring staat het succes van het systeem in de weg, blijkt ook uit de ervaringen in Breda, de eerste Nederlandse stad die een proef deed met de doneerring. De gemeente heeft de meeste alweer verwijderd. Volgens een woordvoerder werd er te weinig gebruik van gemaakt, mogelijk omdat voorbijgangers niet doorhadden waarvoor het ding was bedoeld.
In Utrecht zijn de vuilnisbakken met doneerrekje in het Griftpark en park Lepelenburg daarom opgetuigd met posters en rode pijlen die wijzen: statiegeld dáár. Toch zijn de oranje rekjes op deze zonnige middag vrijwel leeg. Een blonde vrouw gooit haar lege jus-d’orange-blikje met een vloeiende beweging in de vuilnisbak. De stickers heeft ze gemist, zegt ze even later desgevraagd. Het doneerrekje is haar ook niet opgevallen. ‘Joh, ik wist niet eens dat er op blikjes statiegeld zit.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden