Er is geen weg meer terug. Na de slavernijexcuses van premier Rutte in december kan Nederland niet meer om de eigen verzwegen hoofdstukken van het koloniaal verleden heen. ‘Het is een begin, en het is een onomkeerbaar begin’, zegt Dijkgraaf.
‘Ons slavernijverleden is een enorm onderdeel van onze geschiedenis. Een deel van de geschiedenis dat actief is uitgewist en weggedrukt. Het is te vroeg om te bepalen welke plek het slavernijverleden in ons collectief geheugen moet krijgen. Wel is zeker dat de plek die het tot nu toe heeft gehad niet groot genoeg is, dat te veel stemmen niet zijn gehoord en dat we te weinig over dat verleden afweten.’
‘We hebben twee fondsen opengesteld en het loopt storm bij de aanvragen. We hebben nu geregeld dat de fondsen er 4 miljoen euro bij krijgen. Dat brengt het totaal op 6 miljoen euro. We willen het komend jaar de betrokken gemeenschappen in Nederland, de eilanden en Suriname de gelegenheid geven een eigen invulling te zoeken.
‘Het is voor ons ook een manier om te kijken waar behoefte aan is en welke initiatieven werken. Daar nemen we de tijd voor. Het duurde 150 jaar voordat de excuses er kwamen. Ik snap dat betrokkenen tijd nodig hebben om dat te verwerken en te bedenken hoe de gemeenschappen willen herdenken.’
‘Als je als land leert over je verleden, over een deel waar je niet anders dan een slecht gevoel van kan krijgen, dan plaatst je dat in een oncomfortabele positie. Tegelijkertijd zien we wereldwijd een emancipatiebeweging die het verleden bevraagt.
‘In de moderne geschiedschrijving wordt erkend dat we te lang één verhaal centraal stelden. In de 19de eeuw is men begonnen met het creëren van één nationaal verhaal om eenheid te smeden. Verhalen over de slavernij die het zelfbeeld verstoren, pasten daar niet in. Maar er is niet één geschiedenis. Er zijn geschiedenissen.
‘Kijk naar de contractarbeiders. Na de afschaffing in 1873 stopte de geschiedenis niet. De plantage-economie in Suriname moest doordraaien, waarna de contractarbeiders kwamen uit voormalig Brits-India, voormalig Nederlands-Indië en China. De verhalen van de Hindoestanen, Javanen en Chinezen zijn ook met de onze verknoopt. 5 juni ben ik ook bij de kranslegging ter nagedachtenis van de Hindoestaanse migratie.
Over de auteur
Avinash Bhikhie is politiek verslaggever voor de Volkskrant. Hij schrijft sinds 2014 over de nationale politiek.
‘Het denken in ongelijkheden is hier een belangrijke factor geweest. Discriminatie zien we daar terug, ja. Maar ook in het onderwijs, de politie, in onze algoritmes. De factoren die het verleden zo pijnlijk hebben gemaakt, werken nog steeds door. Ze zijn misschien minder zichtbaar, maar hebben wel impact.’
‘Dat maakt het heel erg zichtbaar. Daar zie je die doorwerking terug.’
‘Ik ga vooral om te luisteren hoe daar wordt aangekeken tegen het slavernijverleden en het herdenkingsjaar. En ik heb er alle begrip voor dat overal op de wereld op een eigen manier is gereageerd op de excuses. Het is niet aan ons om anderen te vertellen hoe zij moeten reageren.’
‘Het ligt niet onder mijn verantwoordelijkheid als minister van Onderwijs, maar het is goed hier meer over te weten. We zijn meer met elkaar verknoopt dan we denken. Je zou zo min mogelijk barrières moeten hebben.’
‘[Stilte] Dat vind ik heel moeilijk te zeggen. Ik snap de redenatie, maar ik moet heel voorzichtig zijn. We moeten eerlijk zijn. Als we praten over de aanpak van racisme en discriminatie is het makkelijk de grotere idealen te omarmen, maar wat doen we dan aan concrete stappen? Door het te hebben over het verleden wordt er licht geschenen op deze elementen. Het gesprek is begonnen en er is behoefte aan.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden