N.B. Het kan zijn dat elementen ontbreken aan deze printversie.
Ontbossing Het Amazone-regenwoud wordt vooral gekapt voor de vleesindustrie. Braziliaanse slachthuizen beloven geen runderen te slachten die van ontbost terrein komen, maar daar hebben de boeren iets op bedacht.
In de vriescel van het filiaal van groothandel Makro in Duivendrecht liggen de kiloverpakkingen tournedos, ossenhaas en entrecote in veelvoud opgestapeld. Restaurant- en hoteleigenaren lopen met grote winkelkarren de ijskoude hal in om het vlees uit te zoeken dat ze hun gasten gaan serveren. Met een kennersoog bekijken ze de textuur. Zit er veel vet aan? Is het mooi dooraderd, voelt het sappig genoeg, is het netjes ontbeend? En ook belangrijk: wat is de prijs?
Veel koks kiezen voor Braziliaans rundvlees. Het is mals omdat de runderen buiten hebben kunnen grazen, en stukken goedkoper dan rundvlees uit bijvoorbeeld Argentinië. Het probleem is: veeteelt is de belangrijkste reden dat de Amazone ontbost wordt. Bijna een vijfde van het regenwoud is inmiddels gekapt, en 80 procent daarvan wordt nu gebruikt voor veeteelt.
Groeiende onrust over de milieuschade en de gevolgen voor het klimaat waren voor Nederlandse supermarkten twee jaar geleden reden te stoppen met de verkoop van Braziliaans rundvlees. Maar hotels en restaurants blijken ook nu nog enthousiast afnemer van biefstuk en ribeye uit Brazilië. Landelijke ketens als Loetje (30 vestigingen) en Van der Valk (96 locaties) serveren hun gasten Braziliaans rund. In de afgelopen zes jaar importeerde Nederland ruim 18 miljoen kilo rundvlees (het gewicht van ongeveer 43.000 dieren) van slachterijen uit het Amazonegebied, blijkt uit douanegegevens. Dat vlees is voornamelijk bestemd voor de horeca.
In het gebied waar tweeëntwintig slachterijen in de Amazone hun runderen inkopen is in de afgelopen zes jaar een areaal aan tropisch regenwoud zo groot als bijna de helft van Nederland verdwenen. Eeuwenoude bomen en met uitsterven bedreigde dieren en planten moesten plaatsmaken voor runderen, die als ossenhaas of entrecote in een maaltijd eindigen.
In samenwerking met het journalistencollectief Forbidden Stories kon NRC vlees uit de Amazone traceren naar Nederland. Bij de drie belangrijkste Nederlandse groothandels voor de horeca, Makro, Sligro en Hanos, is ‘ontbossingsvlees’ te koop, blijkt uit onderzoek op basis van satellietbeelden, douanegegevens en unieke codes voor Braziliaanse slachthuizen.
Het onderzoek naar ‘ontbossingsvlees’ is onderdeel van Het Bruno en Dom Project, een samenwerking van zestien media-organisaties naar aanleiding van de moord op de Britse journalist Dom Phillips en de expert in inheemse culturen Bruno Pereira in de Amazone, een jaar geleden. Forbidden Stories, een organisatie die het werk voortzet van journalisten die vermoord, vastgezet of bedreigd zijn, coördineert het project.
Satellietbeeld van het gebied rond fazenda Estrela do Aripuana in Brazilië, uit 1985 en 2020Foto’s Maxar/Google Earth
Vorig jaar verdwenen in Brazilië iedere minuut drie voetbalvelden aan tropisch regenwoud. Als de bomen weg zijn, de struiken verbrand, wordt het land hoofdzakelijk gebruikt voor de veeteelt, en in veel mindere mate voor de plantages van soja of suikerriet.
In geen vijftien jaar ging de ontbossing zo hard als tijdens de regeerperiode van Bolsonaro. Ontbossers kregen vrij spel nadat hij in 2019 aantrad: de rechts-populistische president schafte milieuwetten af, benoemde een voor milieucorruptie veroordeelde politicus tot minister voor milieu en decimeerde het budget voor milieudienst Ibama, de belangrijkste bewaker van het regenwoud. „De Amazone is van ons, niet van jullie”, zei Bolsonaro tegen de Britse journalist Dom Phillips, die kritische vragen stelde.
Veeboeren die bos wilden kappen voelden zich beschermd door de president, bleek op 10 augustus 2019, de ‘Dag van het Vuur’. Toen staken veeboeren midden in het droge seizoen honderden branden aan in het Amazonewoud om hun steun te betuigen aan de president. De meesten werden nooit gestraft.
De boeren hebben ook nu nog, onder Bolsonaro’s opvolger Lula da Silva, weinig te vrezen van de milieuopzichters of de politie. De Amazone is zo groot dat milieupolitie en boswachters machteloos staan tegenover criminelen die illegaal woudreuzen kappen en bos afbranden. Eind 2010, na de eerste regeerperiode van Lula da Silva, was er gemiddeld anderhalve boswachter voor een oppervlakte zo groot als Nederland. In 2020, ruim een jaar nadat Bolsonaro aan de macht kwam, was hun aantal gehalveerd.
Lula da Silva, die begin dit jaar opnieuw president werd, voerde campagne met de belofte ontbossing terug te dringen. De minister die in haar vorige regeerperiode de ontbossing wist te halveren, is terug op haar post en het budget van staatsbosbeheerder Ibama is verdubbeld. Maar het zal lang duren om de schade die Bolsonaro toebracht te herstellen: ervaren personeel is verdwenen, helikopters zijn niet onderhouden en het geweld tegen inheemse volkeren en andere bewoners van de Amazone is heviger geworden.
Ondertussen beweegt het tropisch regenwoud zich snel in de richting van wat ecologen het ‘kantelpunt’ noemen. Als een te groot deel van het bos verdwijnt, wordt de schade onomkeerbaar. Dan komen te veel opgeslagen broeikasgassen vrij die de opwarming van de aarde zullen versnellen. De waterkringloop zal dusdanig verstoord raken dat de Amazone verandert in droog, savanne-achtig gebied. Waar dat kantelpunt precies ligt, is niet met zekerheid te zeggen. Sommige ecologen schatten dat het is bereikt als 20 tot 25 procent van het bos is verwoest – op dit moment is circa 17 procent van het regenwoud al verdwenen.
Veeboeren trekken steeds dieper de Amazone in, op zoek naar nieuw land voor méér runderen. Tussen 1970 en nu vertienvoudigde het aantal runderen in de Amazone. Het zijn er nu bijna 100 miljoen, 25 keer zoveel als het aantal stieren en koeien in Nederland. Het grensgebied tussen woud en weiland is gevaarlijk: oorspronkelijke bewoners worden van hun land verdreven, bedreigd of vermoord.
In de afgelopen decennia is zeventien procent van al het Amazonewoud verdwenen.
80% van al het Amazoneland waar ooit bos stond wordt nu gebruikt voor veeteelt.
In het onderzoek volgden we 22 slachterijen.
In de gebieden waar deze slachterijen hun runderen inkopen, is in de afgelopen zes jaar een bosgebied zo groot als de helft van Nederland verdwenen.
In de afgelopen jaar ging 18 miljoen kilo rundvlees van deze 22 slachterijen naar Nederland.
In juni 2022 grazen tientallen zeboes op een stuk land in het noordwesten van de deelstaat Mato Grosso in de Amazone, zo is te zien op satellietbeelden. De witte bultrunderen zoeken naar gras in de droge, dieprode aarde en sjokken tussen afgebrande tropische bomen door, die als lucifers op de grond liggen.
De zeboes zijn het populairste runderras in het Amazonegebied. Ze kunnen beter tegen de hitte dan de Europese rassen en met hun extra voorraad vet in de bult achterin de nek zijn ze beter bestand tegen langere periodes van voedseltekort. Ze gedijen goed hier rond de evenaar.
Maar de runderen mogen hier niet staan. In het gebied waar ze grazen is een terrein zo groot als 2000 voetbalvelden illegaal ontbost. De boerderij mag, zo bepaalde de milieupolitie al in 2012, officieel geen runderen houden.
De dieren zijn eigendom van Ronaldo Venceslau da Cunha, een telg van een veehoudersfamilie uit de zuidoostelijke deelstaat Minas Gerais. Net als veel andere veehouders trok zijn familie de afgelopen decennia steeds verder noordwaarts, steeds op zoek naar nieuw land, dieper de Amazone in. In de provincie Mato Grosso vond Da Cunha wat hij zocht: genoeg ruimte om op grote schaal runderen te laten grazen. Zijn bedrijf telt inmiddels meer dan 72.000 hectare (ruim twee keer de gemeente Rotterdam), meer dan honderdduizend runderen en een King Air privéjet om de zeventien verschillende boerderijen te kunnen bezoeken. Da Cunha is een aanhanger van Bolsonaro; vorig jaar doneerde hij 28.000 euro aan diens verkiezingscampagne.
Maar Da Cunha kan de runderen die hier grazen niet direct aan een slachthuis verkopen. Omdat het verboden is op dit land runderen te laten grazen, zullen slachterijen d Source: NRC