Sanda Dia, de zwarte zoon van een fabrieksarbeider, meldde zich in 2018 in Leuven bij de studentenvereniging Reuzegom, waar veel jongens bij zijn aangesloten die later net als hun ouders advocaat, rechter of politicus worden. Dia hoopte op deze manier een netwerk voor zijn latere leven op te bouwen, maar hij overleefde de ontgroening niet.
Het duurde lang voordat het tot een proces kwam, mede doordat de Reuzegomleden bewijsmateriaal hadden zoekgemaakt, hun advocaten om extra onderzoek vroegen en een rechter probeerden te wraken. De veroordeling, vierenhalf jaar later, sloeg een groot deel van de Belgen met stomheid: de strafmaat was opvallend mild gezien de eis van het Openbaar Ministerie, dat had gevraagd om celstraffen van 18 tot 50 maanden.
Over de auteur
Sacha Kester schrijft voor de Volkskrant over België, Israël en het Midden-Oosten. Eerder was ze correspondent in India, Pakistan en Libanon.
‘Rijkeluiskindjes komen overal mee weg’, ‘de witte elite houdt elkaar de hand boven het hoofd’, ‘het leven van een zwarte jongen is niets waard’ – vol ongeloof en woede reageren mensen op het vonnis. Met een simpele online zoekopdracht zijn de foto’s en volledige namen van de (jonge) daders terug te vinden op internet, met daarbij de aansporing: ‘Onthoud deze gezichten! Als ze komen solliciteren, hebben ze namelijk geen strafblad.’
Lectrr. pic.twitter.com/k1D6vp5Cay
In de buurt van station Leuven is levensgroot ‘Fok Reuzegom’ op een dak geschreven en de burgemeester heeft laten weten dat het weghalen van deze graffiti ‘geen prioriteit’ heeft. Vorige week zaterdag werd er in Antwerpen gedemonstreerd tegen deze vorm van ‘klassenjustitie’ en zondag gaat dat weer gebeuren in Brussel.
‘Het is een paradoxale situatie’, zegt Rik Torfs, oud-hoogleraar kerkelijk recht en voormalig rector aan de Universiteit Leuven. ‘De familie van Sanda Dia heeft nooit gewild dat de daders de cel ingaan, maar het publiek eist wel zware straffen.’
Torfs kan het gevoel van onrecht wel plaatsen, zegt hij aan de telefoon: het loopt parallel met de breuklijnen in de samenleving, het wantrouwen jegens de staat en het idee dat ‘de ander’ over de rug van de gemeenschap uit is op eigen gewin. ‘Maar dat rechtvaardigt de schandpaalcultuur natuurlijk niet. Geen enkel kwaad geeft mensen het recht om zelf kwaad te doen.’
Wat Torfs ook opvalt, is dat de roep om strengere straffen aan beide kanten van de breuklijn groot is. ‘De linkerzijde zegt nu dat het leven van een zwarte jongen blijkbaar weinig waard is, en eist dat de witte elitaire daders zwaarder gestraft moeten worden. Diezelfde klacht over ‘te lichte straffen’ hoor je aan de rechterzijde, maar dan gaat het over andere daders en andere delicten.’
Datzelfde ziet jurist Kati Verstrepen, voorzitter van de Liga voor de Mensenrechten. ‘Het arrest in deze zaak is zeer goed gemotiveerd, en de rechters konden door een vordering van de procureur alleen oordelen over een deel van de ontgroening. Maar de strafmaat valt bij het publiek tegen – die is in verhouding tot andere zaken heel licht.’
Daar wordt online dan ook volop mee geschermd: mensen gaan wel de cel in voor diefstal of verkeersovertredingen, maar niet voor de dood van een zwarte student. Verstrepen begrijpt die frustratie. ‘De boete voor mensen die indertijd de coronamaatregelen overtraden, konden net zo hoog zijn’, zegt zij. ‘Het is niet verrassend als dit het geloof in de rechtsstaat ondermijnt.’
De #Reuzegommers geven d.m.v. werkstraffen iets terug aan de maatschappij, aldus @VincentVQ. Wie gelooft dat? #dtv #SandaDia #deafspraak pic.twitter.com/inW01Csl6X
Verstrepen stelt echter al langer dat er in andere zaken juist veel te zwaar wordt gestraft. ‘Uit alle onderzoeken blijkt dat de samenleving daar niet beter van wordt, en dat iemand die een werkstraf krijgt 47 procent minder recidiveert dan iemand die voor korte tijd de cel in moet. En het is niet de taak van de rechter om de publieke opinie met een zware straf te behagen.’
Ze vermoedt dat het publiek de straf gemakkelijker had geaccepteerd als de Reuzegomleden meer berouw hadden getoond. ‘De daders zijn niet door het stof gegaan. Integendeel, ze probeerden zo veel mogelijk schuld van zichzelf af te schuiven. Dat zet kwaad bloed.’
#Reuzegom pic.twitter.com/UHubawgvN9
Maar, stelt Torfs, daaruit kun je niet afleiden dat de witte elite wordt beschermd. ‘Het is belangrijk dat de mogelijkheid van klassenjustitie wordt besproken’, zegt hij, ‘maar dat moet wel op een genuanceerde manier gebeuren.’ Dat dit nauwelijks gebeurt, is een teken van deze tijd, verzucht Torfs. ‘Emotie speelt een ongelooflijk belangrijke rol. Als het puntje bij het paaltje komt, zie je dat ‘gevoel’ bij veel mensen zwaarder weegt dan het rationele denken.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden