Er gaat bijna geen dag voorbij zonder Russische drone- en raketaanvallen op Oekraïense steden, maar Oekraïne heeft er een steeds beter antwoord op. Zo goed als alle projectielen worden uit de lucht geschoten, claimt Kyiv. Dat roept de vraag op hoe gevaarlijk de Russische rakettenregen nog is.
‘Poetins raketoorlog’, zo noemt de Amerikaanse denktank CSIS de strategie waarmee Rusland Oekraïne op de knieën probeert te dwingen. Maar na vijftien maanden oorlog zijn de raket-en dronesalvo’s niet alleen minder grootschalig geworden, ze treffen ook nauwelijks hun doel meer.
Dat is mede te danken aan de westerse luchtdoelwapens, hoewel er soms nog een Shahed-kamikazedrone of Kalibr-kruisraket door de luchtverdediging glipt. Daarom vallen er nog steeds doden bij de Russische aanvalsgolven, ook deze week.
Dat neemt niet weg dat de dreiging van vooral de Shahed-kamikazedrones is afgenomen. De Iraanse drones sloegen vorig jaar herfst nog met gemak in flats en energiecentrales in, maar nu worden ze bijna allemaal uit de lucht geschoten. Op zaterdag lanceerden de Russen volgens Kyiv de grootste droneaanval tot nu toe. Maar volgens de Oekraïense luchtmacht werden 58 van de 59 Shaheds onderschept. Op andere dagen zou zelfs geen enkele kamikazedrone het doelwit hebben bereikt.
Over de auteur
Stieven Ramdharie is ruim 20 jaar buitenlandredacteur van de Volkskrant met defensie als belangrijkste specialisme.
Het Duitse luchtverdedigingssysteem Gepard is voor een belangrijk deel verantwoordelijk voor dit succes, aldus westerse deskundigen. Het wapen, dat is voorzien van twee snelvuurkanonnen, is bij uitstek geschikt om de langzamere Shaheds te vernietigen.
De radar kan de drones tot op zo’n 15 kilometer afstand volgen, waarna het Gepard-geschut ze met meer dan duizend schoten per minuut kan beschieten. Om één Shahed neer te halen, zo leert nu de praktijk, zouden de Oekraïners aan slechts zes schoten genoeg hebben. De tijd is dus voorbij dat agenten en militairen in de straten van Kyiv met hun AK-47’s op de drones moesten schieten om ze tijdig neer te halen.
Nu ook de Patriot, een van ’s werelds beste luchtverdedigingssystemen, actief is op het slagveld, moet Moskou toezien hoe zijn resterende raket- en dronearsenaal steeds meer aan kracht inboet. Wat de Amerikanen in de twee Golfoorlogen wél lukte met onder andere hun Tomahawk-kruisraketten – het Iraakse leger zware klappen toebrengen – is de Russen niet gelukt in Oekraïne.
Ruim vijfduizend raketten en kamikazedrones werden er sinds het begin van de oorlog afgevuurd. Ze hebben weliswaar grote schade veroorzaakt, onder andere aan de infrastructuur, maar het Oekraïense leger balanceert niet op de rand van de afgrond. Het Russische opperbevel probeert – als het weer beschikt over een nieuwe partij raketten en kamikazedrones – opnieuw toe te slaan, maar deze aanvallen boezemen de Oekraïners steeds minder angst in.
‘Ze wisten je niet in te nemen in drie dagen’, twitterde de Oekraïense minister van Defensie Oleksi Reznikov na de zware aanval in het weekend op Kyiv. ‘En in 459 dagen konden ze je ook niet intimideren’. Bij zijn woorden had hij een illustratie geplaatst van Russische raketten en drones die boven de skyline van Kyiv werden tegengehouden door de luchtverdediging.
Hoe het Russische gevaar in de lucht aan kracht heeft ingeboet, bleek woensdag opnieuw uit een inventarisatie van de Kyiv Post. Van de 563 raketten en drones die Rusland in mei afvuurde, werden er 533 onderschept en vernietigd. De krant baseerde zich op de dagelijkse meldingen van het leger, die overigens niet door onafhankelijke bronnen zijn bevestigd.
Vooral van de Shaheds, waarvan er 401 werden gelanceerd, werd het overgrote deel uit de lucht geschoten. Opvallend was verder dat geen enkele van de zestien Iskander-raketten, die zijn gemaakt om grote gronddoelen zoals militaire bases aan te vallen, door de luchtverdediging kwam. Dit duidt er mogelijk op dat de Patriot-batterijen die de VS, Nederland en Duitsland hebben geleverd, net als de Gepard, goed presteren. De Patriot is bij uitstek geschikt om deze snelle, hoogvliegende ballistische raketten te vernietigen.
De Oekraïense president Volodymyr Zelensky bevestigde maandag de grote trefzekerheid van de Patriot. ‘Terreur verliest als Patriots in de handen van Oekraïners ervoor kunnen zorgen dat 100 procent van alle Russische raketten kunnen worden neergehaald’, aldus Zelensky, doelend op de onderschepte Iskanders. Om de luchtafweer draaiende te houden, besloten de VS deze week in een nieuw hulppakket van 300 miljoen dollar extra munitie op te nemen voor onder andere de Patriot- en Avenger-systemen.
Vanwege de doeltreffendheid van het Patriot-systeem probeert Rusland nu met man en macht de batterijen te vernietigen. Vorige maand slaagde het land erin om er eentje te raken, maar volgens Amerikaanse functionarissen kon de schade aan het antiraketsysteem snel worden hersteld.
Tijdens de Golfoorlog van 1991, toen de Patriot zijn vuurdoop beleefde, presteerde het Amerikaanse raketsysteem niet naar behoren tegen Iraakse raketten. Maar drie decennia later is het wapen zo verbeterd, onder andere met de geavanceerde onderscheppingsraket PAC-3, dat het amper meer lijkt op de oude versie.
Ook een ander Amerikaans luchtverdedigingssysteem, Nasams, zou volgens het Pentagon in Oekraïne een scoringspercentage van 100 procent hebben gehaald. Dit wapen was een van de eerste geavanceerde antiraketsystemen die het Westen vorig jaar naar Oekraïne stuurde om het hoofd te bieden aan de Russische raketten. Tekenend was toen dat het Oekraïense leger bij een raketaanval slechts zo’n 40 tot 50 procent van de kruisraketten en drones wist te vernietigen.
Volgens defensiedeskundige Ian Williams van de denktank CSIS kunnen de VS en de bondgenoten nog heel wat leren van de wijze waarop het Oekraïense leger de Russische raketten heeft bestreden. ‘Oekraïne heeft aangetoond dat de dreiging die van de Russische raketten uitgaat, beheersbaar kan worden gemaakt’, aldus Williams in een rapport van denktank CSIS over de Russische raketstrategie in Oekraïne. ‘Ballistische raketten en kruisraketten vormen geen hardnekkige bedreiging: ze kunnen met succes worden bestreden.’
Source: Volkskrant