Wat zijn dit voor vragen? Naar aanleiding van het verschijnen van zijn boek Flow: De stoïcijnse mindset voor een rijkelijk stromend leven zeven dilemma’s voor oud-topschaatser Mark Tuitert (43), die zijn blinde ambitie heeft achtergelaten en nu geluk nastreeft.
‘Flow, mijn nieuwe boek. Niemand wist dat ik al lang door de stoïcijnse filosofie ben gefascineerd, dus wilde ik eerst in Drive (Tuiterts eerste zelfhulpboek, red.) uitleggen welke rol die in mijn leven speelt. In Flow vertel ik erover aan de hand van inspirerende verhalen.
‘De stoïcijnen zijn bezig met de vraag hoe je je staande kunt houden in de storm van het leven. Mijn interesse daarin begon rond mijn 20ste. Ik was toen hét grote schaatstalent: ik had een dik contract getekend en de Olympische Spelen van 2002 kwamen eraan. Maar door blinde ambitie was ik ook zwaar overtraind. Bovendien probeerde ik in diezelfde periode te bemiddelen tussen mijn ouders, die in een vechtscheiding lagen.
‘De hele winter van 2002 heb ik ziek op de bank gelegen. Ik ben toen Marcus Aurelius (121-180) gaan lezen. ‘Wat een obstakel was bij een werk, wordt een hulpmiddel’, schreef hij, ‘en wat je verhinderde een bepaalde weg in te slaan, wordt een richtingwijzer.’ Dat vond ik een inspirerende quote van ’s werelds machtigste man, iemand die worstelde met de verantwoordelijkheden voor het Romeinse Rijk.
‘Hij sliep op de grond en droeg lang niet altijd zijn keizerlijke gewaad, omdat stoïcijnen bezig zijn met premeditatio malorum, negatieve visualisaties. Zo bereiden ze zich voor op een scenario waarbij ze alles verliezen. Het is de kunst om ook in de gevangenis gelukkig te zijn, je innerlijke instelling hoog te houden.
Over de auteur
Gijs Beukers is mediaredacteur bij de Volkskrant. Hij schrijft vooral over televisie, podcasts en boeken.
‘Dat doe je door de kardinale deugden – rechtvaardigheid, discipline, wijsheid en moed – na te streven. Als ik erin slaag om mijn karakter daarmee in lijn te brengen, ben ik gelukkig, want in tegenstelling tot veel andere dingen heb ik daarop wél invloed. Dat onderscheid – waar heb je invloed op en waarop niet? – wordt de dichotomie van controle genoemd en is belangrijk voor stoïcijnen.
‘Als schaatser voelde ik druk van mijn team, mijn sponsor, het publiek. Ik móést winnen. De stoïcijnen zeggen: of je wint of niet, daar heb je geen controle over. Over je eigen inzet wel.’
‘Seneca (4 v.Chr.-65 n.Chr). Epictetus (50-130), die in het Romeinse Rijk als slaaf is geboren, is een diehard stoïcijn, keihard voor zichzelf en anderen. Seneca is menselijker, flirt met andere filosofieën zoals het epicurisme, waarbij genieten centraal staat.
‘Zijn boek Brieven aan Lucilius kun je ook heden ten dage openslaan. In prachtige zinnen schrijft hij over het cultiveren van je innerlijke instelling, over omgaan met ontberingen.
‘Seneca zit een beetje in het verdomhoekje van de stoïcijnen, omdat hij hypocriet zou zijn geweest. Hij was adviseur van Nero, de verschrikkelijkste keizer van het Romeinse Rijk. Als je hem bekritiseerde, maakte hij je binnen één seconde een kopje kleiner. Diehard stoïcijnen zouden zich daar niets van aantrekken. Er zijn er geweest die tegen keizers hebben gezegd: gefeliciteerd, je hebt de macht om mij ter dood te veroordelen, maar je hebt geen macht over mijn innerlijke instelling.
‘Uiteindelijk raakte ook Seneca trouwens in onmin met Nero. Hij is niet vermoord, maar kreeg de optie om zelfmoord te plegen, die hij aanvaardde. Hij had ook geen andere keus.’
‘Ik ben topsporter en topsport draait om winnen. Het is niet zo dat dat stoïcijnen koud laat. Chrysippus was een hardloper, Cleanthes een bokser, Marcus Aurelius een goede worstelaar. Ook zij wilden winnen. Het beste uit jezelf halen is natuurlijk prima.
‘Plezier is prettig, maar heeft volgens de stoïcijnen weinig met levensgeluk te maken. Ik zit liever in de zon dan in de regen, liever in een open weide dan in de gevangenis en ben blij als Max Verstappen wereldkampioen wordt. Maar mijn diepe geluksniveau wordt er niet door bepaald.
‘En natuurlijk heeft mijn olympische titel in 2010 op de 1.500 meter impact op mijn leven gehad. Maar als ik een rotdag achter de rug heb, verandert dat echt niet als ik naar die gouden medaille kijk.
‘Ik heb altijd nagestreefd dat als niemand mij morgen meer op straat herkent, als niemand meer iets aan me vraagt, als ik geen bezit meer heb, dat ik dan net zo gelukkig blijf. Of dat me daadwerkelijk lukt, is een tweede. Maar het is een opdracht die het stoïcisme stelt.
‘Je kunt vechten tegen de dingen die je meemaakt in je leven, maar dat kost alleen maar energie. Je kunt er ook voor kiezen om het niet alleen te accepteren, maar ook lief te hebben. Amor fati, zei Friedrich Nietzsche. Liefde voor het lot.
‘De stoïcijnen zeggen zelfs dat je levensgeluk niet aangetast mag worden door de dood van een kind. Dat is voor mij een brug te ver. Dat lijkt me het allerheftigste wat een ouder kan overkomen.’
‘In Flow begin ik ieder van de tien hoofdstukken met een stoïcijns principe. Daarna vertel ik een verhaal om dat principe te illustreren. Dat van het vierde hoofdstuk is ‘Maak je wereld groter’ en gaat over Yvon Chouinard, de oprichter van kledingmerk Patagonia. Alle aandelen daarvan zitten in een stichting waarvan de winst gaat naar projecten ter bevordering van natuurbehoud.
‘Dat raakt aan de stoïcijnse filosofie. Hierocles, die leefde in de tijd van Marcus Aurelius, verdeelde de wereld onder in cirkels. De eerste cirkel ben je zelf, de tweede is je familie, de derde je vrienden, totdat je eindigt bij de wereldbevolking. De stoïcijnen zeggen dat je moet proberen om aan zo veel mogelijk cirkels welwillendheid te tonen. Chouinard doet dat in het extreme.’
‘Ik beroep me op het recht om niet tussen mijn podcastgasten te hoeven kiezen, ik vind Elke Wiss (schrijver van Socrates op sneakers, red.) net zo waardevol als Usain Bolt.
‘Ik maak mijn podcast Drive uit een diepe, persoonlijke interesse. Of ik nu Elke Wiss interview over het voeren van een socratisch gesprek of aan Usain Bolt vraag hoe hij zo relaxed kan zijn aan een olympische start; beide vind ik fascinerend.
‘Als sporter heb ik nooit echt geleerd om oprecht geïnteresseerd te zijn in anderen. Op een verjaardag vroegen mensen of ik nog een wedstrijd ging rijden en vertelde ik honderd keer hetzelfde verhaal. Ik vroeg nooit: wat doe jij eigenlijk? En waarom? Ik heb nooit geleerd door te vragen.
‘Dus heb ik een cursus in de socratische methode gevolgd, waarbij je vragen stelt en je oordeel uitstelt. Ik blijf dat oefenen, ook in de podcast. Ik denk dat ik daardoor een betere vriend wordt. Mensen zeggen dat ik geïnteresseerder ben.’
‘Dat zijn citaten die ik in mijn boeken heb opgenomen. Ik kies voor ‘de dood maakt het leven episch’. De dood is natuurlijk het absurdste waar wij ons als mensen toe moeten verhouden. Mensen hebben de illusie van controle. Maar de realiteit kan zijn dat we er morgen niet meer zijn. Dat hoef je niet als doemdenken te zien.
‘Goed over de dood nadenken is een manier om de angst ervoor op te heffen. Het besef dat het leven eindig is, vind ik mooi. Dat betekent dat je je tijd waardevol moet besteden.
‘Mijn moeder heeft zichzelf na een tien jaar durende depressie van het leven beroofd. Sommige mensen vinden dat egoïstisch. Maar als je daar filosofisch over nadenkt, is dat absurd. Zo’n oordeel zegt iets over die persoon. Ik zou zo iemand socratisch ondervragen: wat versta je onder egoïsme? Is dat voor jezelf kiezen? Depressieve mensen hebben vaak het gevoel dat ze een last zijn voor anderen. Ik weet dat mijn moeder dacht: als ik er niet meer ben, kan de rest doorgaan met leven.’
‘Ik kies nu voor Hoogmade (ten oosten van Leiden, red.). Ik heb altijd gezegd dat ik overal gelukkig kan wonen. Dat is de stoïcijnse inslag, maar het klopt ook wel. Dat neemt niet weg dat ik me hier wel erg prettig voel. Tegen mijn vrouw heb ik altijd gezegd dat ik een huis wilde waar ik omheen kon lopen.
‘Voor een schaatser is Heerenveen de beste plek om te wonen. In Thialf heb ik al mijn schaatssuccessen behaald. Holten is mijn geboortegrond, ‘mien stea’ zouden we zeggen in het oosten. Mijn vader en mijn jongste broertje wonen nog steeds op onze boerderij. Vroeger was dat een gemengd bedrijf. Met mijn oma, die dit jaar hopelijk 100 wordt, heb ik altijd koeien gemolken.’
1980 Geboren in Holten
1992-1998 Vwo aan De Waerdenborch in Holten
2004 Europees kampioen allround
2006 Olympisch brons op de ploegenachtervolging
2010 Olympisch kampioen op de 1.500 meter
2010 Sportman van het jaar
2014 Stopt met schaatsen
2014-heden Schaatsanalist bij de NOS
2017 Start onderneming First Energy Gum
2018-heden Interviewpodcast Drive
2019 Finalist bij tv-programma De slimste mens
2021 Boek Drive: train je stoïcijnse mindset
2023 Boek Flow: de stoïcijnse mindset voor een rijkelijk stromend leven
Mark Tuitert woont in Hoogmade met zijn vrouw en twee kinderen.
Mark Tuitert: Flow Source: Volkskrant