Je vader is een oorlogszuchtige nationalist die zelfs zijn bloedeigen zoon wil opofferen voor een imperialistisch ideaal. Jij bent een verklaard pacifist, te slim om voor botte oorlogspropaganda te vallen. Maar je houdt van je vader, je wilt hem niet kwijtraken, want je bent al zoveel kwijtgeraakt.
Dit duivelse familiedrama vormt het hart van de documentaire Inside Russia - Traitors and Heroes, een registratie van Rusland anno nu, een land in de greep van verstikkende oorlogshitserij. De documentaire volgt een viertal Russische jongeren, van een politica tot een graffitikunstenaar, die kleine en grote daden van verzet plegen tegen de Russische inval van Oekraïne.
Het aangrijpendste verhaal is dat van de actrice Uliana. ‘Dit is geen oorlog tegen Oekraïne, maar een oorlog tegen het fascisme’, aldus haar vader Boris, een nationalistische dichter, aan de keukentafel.
Uliana staart zwijgend voor zich uit, haar gezicht uitgewrongen door vermoeidheid. De oorlogswaan die haar vader in zijn greep heeft is massief, ondoordringbaar.
Tussen vader en dochter hangt bovendien een gigantisch brok onuitgesproken verdriet. Uliana’s broer Vanja stierf niet lang geleden aan het front in Oekraïne. De jonge en veelbelovende acteur, fotomodel en dichter werd door vader Boris aangemoedigd om zijn plicht voor het Russische vaderland te vervullen.
Als dank voor zijn bewezen diensten werd er een straat naar Vanja vernoemd. Bij de onthullingsceremonie verslikt vader Boris zich van nationalistische trots in zijn tranen. Uliana staat op een afstandje van de plechtigheid en ziet het gelaten aan.
Uliana: ‘Ik kan mijn vader niet de oorlog verklaren.’
Wat ze wel kan doen is besloten literaire lezingen houden en het werk voordragen van schrijvers die zich al eerder bogen over de waanzin van oorlog. Het is een kleine, maar betekenisvolle daad van verzet in een land waar het zegbare meer en meer terrein verliest.
Documentairemakers Anastasia Popova en Paul Mitchell pakten de camera vlak na de Russische inval in Oekraïne op en bleven filmen tot de gedeeltelijke mobilisatie die Vladimir Poetin vorig jaar september afkondigde.
Het lef van de jongeren die ze volgen is adembenemend. Terwijl om hen heen de laatste restjes democratische rechtsorde door het toilet worden gespoeld, en de gevangenisstraffen op dissidentie worden opgekrikt, gaan zij de straat op, gewapend met een spuitbus of microfoon.
Graffitikunstenaar Ljonja spuit dichterlijke teksten op muren, als tegengif voor de overheidsleugens die elke avond via de Russische tv de huiskamers worden ingepompt.
Youtuber Alla houdt straatinterviews en stelt quasi-onschuldige vragen om verrassende antwoorden te ontlokken. ‘Heeft u er aan gedacht om de tv uit te zetten?’, vraagt ze een vrouw die gelooft dat Oekraïense ‘fascisten’ kinderen afslachten. De vrouw kijkt alsof ze water ziet branden.
In een ideale wereld waren deze kleine vormen van burgerlijke ongehoorzaamheid uitgegroeid tot een breed gedragen verzet. Maar het eindigt helaas anders. Inmiddels is de repressie nog verder opgeschroefd. Het merendeel van de jongeren uit de documentaire heeft Rusland achter zich gelaten.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden