Hij vond het verschrikkelijk, zegt hij. Dat nota bene zijn eigen Utrechtse wijk Lombok deze week tijdelijk werd afgesloten door de politie omdat er zoveel landgenoten toeterend de straat opgingen. Ze waren blij dat Recep Tayyip Erdogan de Turkse presidentsverkiezingen weer had gewonnen, maar waarom eigenlijk? Wisten ze dan niet wat voor gevolgen het beleid van Erdogan kan hebben? Dat al die waarschuwingen over toenemende corruptie en een afglijdende rechtsstaat niet alleen maar abstracte kwalificeringen zijn, maar ontwikkelingen die ertoe kunnen leiden dat je familie overlijdt waarna je de daders onmogelijk kunt straffen?
Anderhalve dag na de aardbeving in Zuid-Turkije – anderhalve dag vol vliegtransfers en chaotische autoritten over gescheurde wegen – parkeerde ik de huurauto in een buitenwijk van de zwaar gehavende stad Kahramanmaras. Ik stopte bij het eerste ingestorte gebouw dat ik zag en toen ik uitstapte, zag ik een man die zijn hand opstak. Hij zei: ‘Hallo, waar komt u vandaan?’ Toen ik ‘Nederland’ antwoordde, glimlachte hij kort. ‘Dat dacht ik al.’
Hij heette Soner en woonde al 45 jaar in Utrecht, waar hij bij Kwantum werkt. Toen hij het nieuws over de aardbeving hoorde, reisde hij direct naar zijn geboortestad. Hij wist toen nog niet dat zijn zus, haar man en hun twee kinderen waren gestorven omdat het gebouw dat hier voor ons lag, bijna volledig was ingestort.
Op de stoep voor het gebouw zei ik tegen Soner dat zijn familie pech had gehad, omdat alle appartementencomplexen eromheen nog wel stonden. Daarop antwoordde hij direct: ‘Dit is geen pech. Dit komt door het café op de begane grond. Dit is corruptie.’
Aardbevingen vermoorden geen mensen, dat doen instortende gebouwen. Dat is ook in Turkije een bekend gegeven. Anders hadden ze na de grote aardbeving van 24 jaar geleden bij Izmit, iets ten oosten van Istanbul, nooit ruim zesduizend corrupte bouwers vervolgd, laat staan dat er een nieuwe aardbevingswet was gekomen waarin stond dat nieuwe gebouwen voortaan aardbevingsbestendig moesten zijn. Het idee was duidelijk: dit nooit meer.
Maar dat er een verschil is tussen het maken van wetten en het handhaven ervan, bleek drie maanden geleden toen het appartementencomplex van Soners familie – toch echt gebouwd na die wet – omviel.
Reden: op de begane grond zat een café waarin jarenlang een aantal steunpilaren stond, tot het café meer zitplaatsen nodig had en die steunpilaren er opeens niet meer stonden. Daar maakten de bewoners al jaren geleden bezwaar tegen, maar omdat Erdogans Turkije een land is dat barst van de feodale instincten, en het café eigendom bleek van een ondernemer die zeer goede banden onderhoudt met de regeringspartij, gebeurde er niets met die bezwaren. Net zoals er niets gebeurde met bezwaren over duizenden soortgelijke gebouwen op andere plekken in Turkije.
‘Ik kan niet met dit onrecht leven’, zegt Soner, die samen met een groep andere nabestaanden sindsdien onophoudelijk probeert de schuldigen te berechten. Hij weet elke dag precies hoeveel dagen geleden de beving is. Niet omdat hij dat actief bijhoudt, maar gewoon, omdat het getal continu in zijn hoofd zit. ‘Vandaag 116.’
Een van de nabestaanden bleef drie weken lang aanwezig bij de opgravingen, omdat ze foto’s wilde maken van de plek waar die steunpilaar had moeten staan. Vanuit Utrecht praat Soner met advocaten en stuurt hij dagelijks berichten de wereld in om steun te vergaren. Ook probeert hij de officier van justitie zover te krijgen eindelijk een rechtszaak te beginnen tegen zowel de café-eigenaar als de politicus die zijn handtekening zette onder de verbouwingsplannen.
‘Maar er gebeurt vooralsnog weinig, want iedereen is bang’, zegt Soner. Daarom was het ook zo’n klap dat Erdogan de verkiezingen wederom heeft gewonnen want dat betekent: nog vijf jaar waarin angst belangrijker is dan bewijs.
En misschien nog wel pijnlijker voor Soner, de reden bovendien dat hij dit verhaal alleen onder zijn voornaam wil vertellen: dat 70,5 procent van de Turkse Nederlanders uiteindelijk op Erdogan bleek te hebben gestemd. ‘Dat er hier om de hoek feest werd gevierd, na alles wat er is gebeurd, na al die begraafplaatsen die ik heb gezien, dat vond ik heel moeilijk.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden