De Rekenkamer concludeerde vorige week al dat het kabinet te vaak naar een uitzonderingsregel grijpt om zonder fiat van de Tweede Kamer geld te spenderen. De uitzonderingsprocedure is bedoeld voor noodsituaties waarbij onmiddellijk geld nodig is, zoals het dreigende failliet van een bank of een dijkdoorbraak die snel om herstel vraagt. In de praktijk passeert het kabinet de Kamer ook bij veel minder urgente zaken, bijvoorbeeld de aanschaf van ventilatoren voor scholen of kosten voor de herdenking van het slavernijverleden. Tijdens het debat op woensdag werd er zonder fiat van de Kamer 19 miljoen uitgegeven aan een project op Sint Eustatius.
In 2022 gebruikte het kabinet veertig keer de noodprocedure, terwijl in zeven gevallen het geld niet eens werd uitgegeven. VVD-Kamerlid Eelco Heinen concludeerde dat in geen van de gevallen sprake was van een dusdanige spoed dat het onmogelijk was om de Kamer vooraf om toestemming te vragen. De VVD’er wil via een wetswijziging afdwingen dat de Kamer weer het laatste woord krijgt, ‘zoals het hoort’. ‘We moeten het budgetrecht van de Kamer heroveren’, meende ook PvdA-Kamerlid Henk Nijboer.
Een meerderheid in de Kamer stond woensdag positief tegenover een voorstel om de uitzonderingsclausule in de wet aan te scherpen, ook omdat een eerdere oproep niet tot verbetering leidde. Minister Sigrid Kaag van Financiën is niet per se tegen een wettelijke aanpassing, maar wil nog wel overleggen over de exacte formulering. Ze wil voorkomen dat er in een echt geval van spoed niet meer gehandeld kan worden.
In navolging van de Rekenkamer was ook de Tweede Kamer woensdag kritisch over het financiële beheer bij de landelijke overheid. Tien van de twaalf ministeries kampen met tekortkomingen, concludeerde de onafhankelijke toezichthouder vorige week. Als er een nieuwe crisis uitbreekt, kan het door het ontbreken van goede processen en afspraken opnieuw gebeuren dat departementen het overzicht over hun uitgaven en verplichtingen kwijtraken, zoals tijdens de coronapandemie gebeurde.
Minister Kaag erkende dat er nog steeds verbetering nodig is, maar benadrukte wel dat er in 2022 duidelijk verbetering is geboekt. Ze wees er ook op dat de ministeries daarbij ook nog werden geconfronteerd met uitzonderlijke situaties, zoals de oorlog in Oekraïne, de energiecrisis en de snel oplopende inflatie.
Het grootste zorgenkind blijft VWS, dat er maar niet slaagt om de financiële processen om orde te krijgen. Volgens de Rekenkamer is dit niet alleen een structureel probleem, maar ook een cultureel probleem: het departement is te weinig bezig met financieel beheer. Het was een observatie die woensdag tot chagrijn leidde in de Kamer. ‘VWS heeft al jarenlang de zaak niet op orde’, aldus SP-Kamerlid Mahir Alkaya. ‘Tegelijkertijd moeten zorgverleners wel iedere euro verantwoorden die wordt uitgegeven en zitten daardoor vast in het bureaucratisch systeem.’
Minister Kaag heeft afgelopen jaar een taskforce financieel beheer opgericht om ministeries te helpen bij het verbeteren van de financiële huishouding, maar er bestaat twijfel of dat voldoende is. Een deel van de Kamer wil dat Kaag of premier Mark Rutte persoonlijk verantwoordelijkheid neemt voor de verbeteringen bij VWS. Volgens de D66-minister kan dat wettelijk niet. Als minister van Financiën is ze wel ‘systeemverantwoordelijke’, maar de vakministers blijven verantwoordelijk voor hun eigen departementen. Ook premier Rutte zei niet van plan te zijn om ‘als een hond met een bot in de mond voor de deur van VWS te gaan liggen’.
De Rekenkamer meent dat het rommelige begrotingsbeleid van het kabinet eveneens bijdraagt aan het gebrekkige financiële beheer. Het kabinet kiest vaker dan in het verleden voor ad hoc aanpassingen van de begrotingen. De Kamer kan daardoor moeilijker de begroting controleren. Minister Kaag erkende het belang van een ordentelijk begrotingsproces, maar wees er ook op dat de Kamer zélf geregeld vraagt om ad hoc aanpassingen van de begroting.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden