Het seksueel grensoverschrijdende gedrag blijkt uit een rapport van de Inspectie Justitie en Veiligheid dat woensdagmiddag is gepubliceerd. Het is gebaseerd op documenten en gesprekken met 66 betrokkenen, onder wie bewaarders en gevangenen. De helft van hen zei dat medewerkers zich ‘niet-integer’ gedragen tegenover gedetineerden.
Aanleiding van het onderzoek was de arrestatie van een penitentiair medewerker in mei 2022, op beschuldiging van seksueel misbruik van een gevangene. Hij zou haar hebben gedwongen tot orale seks. Gaandeweg kreeg de inspectie signalen dat meerdere personeelsleden zich hebben misdragen.
‘Ik ben geschrokken van wat er naar boven is gekomen’, zegt inspecteur-generaal Esther de Kleuver van de Inspectie Justitie en Veiligheid. ‘Gedetineerden in Nieuwersluis zitten in een kwetsbare, afhankelijke positie. Het is heel ernstig dat ze te maken krijgen met niet-integer gedrag van bewaarders. Zeker omdat het niet gaat om incidenten, maar onderdeel is van de cultuur in deze gevangenis.’
Een aantal betrokkenen heeft verklaard dat gedetineerden die er aantrekkelijk uitzien of goed liggen bij medewerkers meer voor elkaar krijgen. Zij mogen bijvoorbeeld een keer extra bellen of vaker hun cel uit. Er zijn gevangenen die mannelijk cipiers om die reden ‘extra uitdagen’, staat in het rapport.
Advocaat Johan Oosterhagen zei vorig jaar in de Volkskrant dat cipiers in vrouwengevangenissen gedetineerden vragen eerst hun borsten te laten zien voordat ze mogen telefoneren, de doucheruimte inlopen als die in gebruik is en vrouwen uitnodigen om seks met hen te hebben.
De Kleuver wil niet ingaan op individuele verhalen, maar ze erkent dat er in Nieuwersluis sprake is geweest van seksuele handelingen tussen bewaarders en gevangenen. ‘Dan heb ik het over tongzoenen, orale bevredigingen en over relaties.’
Volgens haar maken gedetineerden niet altijd melding van grensoverschrijdend gedrag. Ze zijn bang om niet te worden geloofd of er op een andere manier last van te krijgen, doordat ze worden overgeplaatst. Dat kan grote gevolgen hebben, omdat ze hun baantje verliezen, hun opleiding moeten afbreken of omdat naasten langer moeten reizen om op bezoek te komen.
De Kleuver pleit daarom voor het instellen van een meldpunt waar gedetineerden een klacht kunnen indienen zonder medeweten van bewaarders op hun afdeling.
Bewaarders spreken elkaar niet altijd aan op wangedrag, blijkt uit het rapport, en ze houden meldingen weg bij de directie. Dat komt onder meer doordat ze er in veel gevallen van uitgaan dat het gaat om valse beschuldigingen.
Het is niet aan cipiers om zelf die inschatting te maken, vindt de inspectie. ‘Alle meldingen moeten serieus worden opgepakt, als je dat niet doet blijft niet-integer gedrag mogelijk ongezien en kan het voortbestaan. Ook is het belangrijk om in opleidingen en trainingen aandacht te besteden aan wat het werken in een vrouwengevangenis anders maakt. Nu is dat nog niet het geval.’
De Penitentiaire Inrichting Nieuwersluis, waar plek is voor 262 gedetineerden, is een van de drie vrouwengevangenissen in Nederland, naast de PI Zwolle en de PI Ter Peel in Evertsoord (Limburg). De inspectie raadt de Dienst Justitiële Inrichtingen aan te onderzoeken of de conclusies uit het rapport ook van toepassing zijn op andere inrichtingen waar vrouwen verblijven.
‘Dat is een goed idee’, zegt advocaat Johan Oosterhagen, die afgelopen zomer alarm sloeg over seksueel grensoverschrijdend gedrag op dit soort locaties. ‘Ik heb met meer dan honderd vrouwelijke gedetineerden gesproken. En over Ter Peel hoor ik soortgelijke verhalen als over Nieuwersluis.’
Hij is heel blij met dit onderzoeksrapport. ‘De Dienst Justitiële Inrichtingen deed net alsof ik gek was toen ik dit bekendmaakte, alsof dit soort dingen niet kunnen gebeuren in een penitentiaire inrichting. Maar wat ik zei klopt dus: het gebeurt zelfs structureel.’
Oosterhagen staat een vrouw bij die aangifte heeft gedaan tegen de bewaarder die in mei vorig jaar werd opgepakt, en er vorig jaar over vertelde in de Volkskrant. ‘Die zaak loopt nog’, is het enige wat hij er nu over kwijt wil.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden