Door de aanhoudende gevechten in Soedan is de export van Arabische gom tot stilstand gekomen. Het merendeel van het unieke natuurproduct, dat wordt gebruikt bij de productie van onder meer snoep en frisdrank, komt uit dit door geweld geteisterde Noord-Afrikaanse land.
Op de ogenschijnlijk eindeloze vlakten van de Soedanese savanne huilen vele duizenden acacia’s grote amberkleurige tranen. De sneetjes in hun bast zijn al gemaakt, de druppels Arabische gom zijn door de geselende woestijnwind al flink geronnen. Nergens ter wereld is de kwaliteit van de Arabische gom zo hoog als in het zuiden van Soedan, waar de woestijn ophoudt, maar de grond nog te droog is om voor landbouw te gebruiken. Toch smelt de gom langzaam weg.
De nomaden die normaliter met lange puntige stokken langskomen om het goedje van de stekelige bomen te pulken zijn in Al-Fashir al weken niet gesignaleerd. Ten noorden van de Soedanese ‘gomgordel’ wordt namelijk een bloedige strijd uitgevochten tussen het Soedanese leger en de paramilitaire Rapid Support Forces (RSF). Door dat conflict zijn verwerkingscentra voor gom in hoofdstad Khartoem al anderhalve maand potdicht, toegangswegen naar havenstad Port Soedan zijn afgesloten.
Meer dan 50 duizend ton, ongeveer de helft van de totale jaarlijkse gomproductie van Soedan, kan door het conflict niet worden geëxporteerd. De handel is volledig stil komen te liggen, terwijl Soedan voor 70 tot 80 procent van de wereldwijde Arabische gomvoorraad zorgde. Een tekort kan grote gevolgen hebben voor multinationals, die de gom onder meer als bindmiddel in een breed scala van producten verwerken. Producenten en handelaren vrezen zelfs dat de productie van bepaalde soorten inkt, verf, snoepgoed, frisdrank en cosmetica in gevaar komt.
Een van die handelaren is de Nederlandse Martijn Bergkamp, die vanuit zijn kantoor in Rotterdam met lede ogen moet aanzien hoe zijn unieke natuurproduct wegkwijnt in de brandende woestijnzon van Al-Fashir. Door het nijpende tekort is de marktprijs omhooggeschoten – hoeveel precies wordt door handelaren verzwegen, uit angst dat de prijs nog verder zal stijgen.
‘Er is nu al een groeiend tekort,’ zegt Bergkamp, die ziet dat handelskantoren in de problemen komen omdat er geen toevoer is. ‘Toch hebben zij wel afspraken met klanten over leveringen, dus sommige van die kantoren gaan zelf ook voorraden aanleggen om te voorkomen dat zij zelf tekorten krijgen.’
Grote merken als Coca Cola en Pepsi waren al voorbereid op een grote crisis zoals het conflict in Soedan: zij legden de afgelopen jaren grote voorraden aan. ‘De meeste grote voedselproducenten kunnen het zeker een halfjaar volhouden’, zegt de Soedanese Daniel Haddad, die voor familiebedrijf Agrigum wereldwijd handelt in de poedervorm van arabische gom. ‘Voor frisdrank is gom een onmisbaar ingrediënt’, legt Haddad uit, ‘omdat het niet alleen de verschillende ingrediënten aan elkaar bindt, maar ook een stabiliserende rol heeft. Bovendien smaakt gom nergens naar, dus het verdrukt de bestaande smaken op geen enkele manier.’
Toch zijn er ook veel bedrijven die al zijn overgestapt op alternatieven voor de relatief dure Arabische gom. ‘De meeste Nederlandse dropmakers gebruiken tegenwoordig zetmeel in plaats van gom’, zegt voedingsmiddelentechnoloog Sander Runia. Ruitenberg Basiqs, het Twellose bedrijf waarvoor hij werkt, vervaardigt basismiddelen voor Nederlandse producenten van drop en ander snoepgoed.
Chemici hebben vaak geprobeerd de unieke structuur van Arabische gom te kopiëren, weet Runia, vooralsnog zonder succes. Zetmeel komt dichtbij, maar kan gom niet vervangen. ‘Zonder gom krijg je niet dat unieke en mooie effect’, legt Runia enthousiast uit, ‘waarbij een dropje smelt in je mond.’
Maar niet alleen vanwege de hoge gomprijs zijn voedselproducenten op alternatieven overgestapt. De instabiliteit in gomproducerende landen als Somalië, Tsjaad en Soedan speelt daarbij ook een rol. ‘Arabische gom wordt vaak een bloeddiamant genoemd’, zegt technoloog Runia, ‘omdat het veel wordt verhandeld door dubieuze groeperingen en de handel die groeperingen financieel kan steunen. Het is dus ook niet verwonderlijk dat voedselproducenten zoeken naar alternatieven.’
In Soedan controleren zowel het Soedanese leger als de paramilitairen van de RSF grote stukken landbouwgebied, waardoor zij tot voort kort ook geld verdienden aan het verbouwen en verhandelen van Arabische gom. ‘Het is algemeen bekend dat er aan de militaire partijen gelieerde bedrijven zijn die in gom handelen’, zegt gomfabrikant Bergkamp. ‘In het verleden is er flink aan verdiend. Voorheen moesten boeren en handelaren een soort belasting aan hen betalen om Arabische gom te mogen verbouwen en vervoeren.’
Druk van grote bedrijven die afhankelijk zijn van Arabische gom zou doorslaggevend kunnen zijn om tot een oplossing van het conflict te komen, denkt handelaar Daniel Haddad. ‘Het zou mooi zijn als de gom kan bijdragen om de situatie in Soedan te normaliseren.’ Als dat niet gebeurt, verwacht hij dat er andere oplossingen komen. ‘Soedan is een Afrikaans land’, zegt hij, ‘dus ik ben ervan overtuigd dat het een kwestie van tijd is voor er een manier wordt gevonden om de gom het land uit te krijgen.’
Martijn Bergkamp is minder optimistisch. Hoe langer er geen Arabische gom uit Soedan komt, stelt hij, hoe groter de problemen daar worden. ‘Als de militaire facties en milities nog meer grip op de gommarkt krijgen’, zegt hij, ‘houd ik mijn hart vast.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden