Nu Spanje op 23 juli onverwacht vroeg naar de stembus gaat voor de parlementsverkiezingen, heeft Yolanda Díaz (52), de opgewekte communistendochter uit Galicië, niet meer dan tien miezerige dagen om de linkervleugel van politiek links in haar land achter zich te verenigen. Falen is geen optie: in dat geval is de kans groot dat radicaal-rechts aan de macht komt.
Het is nogal een verantwoordelijkheid. Misschien is Díaz’ eeuwige brede glimlach, met de bijbehorende samengeknepen pretoogjes, haar zelfs wel even vergaan. Nooit eerder heeft ze haar beestachtige werklust en grote verbindende kwaliteiten harder nodig gehad dan in deze tien dagen, weet ze. ‘Asumo el reto. Ik ga de uitdaging aan.’
Over de auteur
Dion Mebius is correspondent Spanje, Portugal en Marokko voor de Volkskrant. Daarvoor werkte hij op de politieke redactie. Hij woont in Madrid.
Is Spanje vanaf deze zomer een van onder tot boven rechts land? Dat is de grote vraag, nu premier Pedro Sánchez de parlementsverkiezingen naar voren heeft gehaald. De gang naar de stembus vindt niet eind van dit jaar plaats, maar al op 23 juli.
De aanleiding is het onthutsend grote verlies van het door Sánchez geleide linkse blok in de regionale en lokale verkiezingen van afgelopen zondag. Door het hele land verschoten regio’s en gemeenten van rood naar het blauw van de conservatieve Partido Popular (Volkspartij). Voor meerderheden heeft die partij op veel plekken de steun nodig van groen, in Spanje de kleur van Vox, de snel opstomende radicaal-rechtse partij.
Met het vervroegen van de verkiezingen dwingt Sánchez zijn bevolking tot een keuze: willen jullie alsnog met links en mij door, of krijgt radicaal-rechts ook landelijk de sleutel tot de macht? Het is een enorme gok. Ook omdat de politieke toekomst van Sánchez niet enkel afhangt van hoe zijn eigen sociaal-democratische PSOE het in juli doet. Wat net zo zwaar telt, is wat er aan de linkerzijde van de PSOE gebeurt. En dat ziet er niet best uit.
Unidas Podemos (Samen kunnen we het), de formatie die de afgelopen jaren de meest linkse Spanjaarden vertegenwoordigde en met de PSOE de landelijke regering vormt, is op sterven na dood. Zondag haalde de partij op cruciale plekken de kiesdrempel niet. Een herhaling van dat scenario zou rampzalig zijn voor de kansen van links om na juli op het pluche te blijven.
Er is één uitweg. Haar naam is Yolanda Díaz. Als minister van Arbeid en vicepremier namens Unidas Podemos groeide zij met haar warme uitstraling en constructieve manier van politiek bedrijven uit tot één van de meest gewaardeerde politici van Spanje. Sinds november 2021 werkt ze aan een eigen politiek project: Sumar, dat zoveel als Samenvoegen of Verenigen betekent. Met Sumar wil Díaz een brede waaier aan kleine linkse partijen aan zich binden, en zo één sterke partijalliantie vormen richting de verkiezingen.
De onderhandelingen slepen zich echter al maanden voort. De top van het aangeslagen Podemos, dat ook onderdeel moet worden van de alliantie, eist forse inspraak in de opzet van Sumar. De maanden die Díaz nog dacht te hebben voor die gesprekken, zijn nu gereduceerd tot dagen. De wettelijke klok loopt af op 9 juni om 23.59 uur. Voor die tijd moet uiterst links hebben bepaald of het verenigd of verdeeld naar de stembus wil gaan.
Niemand heeft twijfels over haar overtuigingen. Yolanda Díaz Pérez komt op 6 mei 1971 ter wereld als de dochter van twee leden van de ondergrondse Communistische Partij, dan verboden door dictator Franco. Vader Suso werkt op een scheepswerf en gaat daar voor in de felle strijd om betere arbeidsomstandigheden.
Yolanda, die opgroeit in een speciaal voor de havenarbeiders gebouwde wijk in het Galicische dorpje Fene, krijgt de spanningen van dichtbij mee. ‘De politie kwam onze huizen doorzoeken op communistisch propagandamateriaal’, zegt Sari Alabau (76), een oude partijgenoot en vriend van haar ouders.
Van het ‘levendige kind’ dat Alabau zich herinnert, krijgt ze dertig jaar later een bijzonder telefoontje. Díaz, dan een succesvolle advocaat in het arbeidsrecht, heeft besloten zich in de lokale politiek te storten namens Esquerda Unida (Verenigd Links), een radicaal-linkse partij. Of Alabau ook op de lijst wil? Ze stemt aarzelend in, wordt samen met Díaz verkozen en raakt diep onder de indruk. ‘Als ik Yolanda om juridisch advies vroeg bij een voorstel dat ik wilde indienen, kreeg ik binnen twee minuten antwoord. Hoe ze dat zo snel deed, wilde ik weten. Ik lees diagonaal, zei ze.’
Díaz, die aan een paar uur slaap per nacht genoeg heeft, heeft de smaak van de politiek te pakken. Na twee mislukte pogingen bereikt ze namens Esquerda Unida in 2012 het regioparlement van Galicië. Als haar partij in 2016 landelijk onderdeel wordt van Unidas Podemos, en die alliantie goed presteert bij de verkiezingen, komt Díaz in beeld voor een politieke positie in Madrid. Met haar achtergrond is ze in 2020 de gedroomde minister van Arbeid. Een jaar later wordt ze zelfs vicepremier, als Podemos-leider Pablo Iglesias het voor gezien houdt.
Waar de Spaanse politiek gekenmerkt wordt door moddergooien en het afschilderen van politieke tegenstanders als vijanden, valt zij op als een gematigde en constructieve politica. Zelfs rechts heeft weinig op haar aan te merken. Ze raakt een gevoelige snaar bij de vele kiezers die de toon van het debat spuugzat zijn. Een toon die mede wordt gezet door de rest van Unidas Podemos, de formatie die ze vertegenwoordigt, maar die steeds verder van haar af komt te staan.
En dus komt Díaz met Sumar, de partij die nu doorslaggevend kan worden voor de nabije toekomst van links en premier Sánchez. Al moet die laatste niet denken dat het haar ultieme droom is om zijn bijwagen te zijn, zoals ze duidelijk maakte bij de presentatie van Sumar in april. ‘Ik wil de eerste vrouwelijke premier van Spanje zijn.’
Naast de Spaanse taal groeide Díaz op met het Galicisch, dat aan het Portugees verwant is en als één van de vier officiële talen van Spanje geldt. Ze spreekt het vloeiend.
In de aanloop naar de officiële lancering van Sumar hield Díaz bijeenkomsten in alle zeventien regio’s van het land. Bij iedere bijeenkomst trok ze honderden bezoekers; soms was de rij zo lang dat een deel teleurgesteld naar huis moest.
Díaz heeft één dochter, Carmela. Op de Sumar-bijeenkomst in haar eigen Galicië hield ze de ruimte voor vragen kort om zo snel mogelijk naar haar toe te kunnen. ‘Ik heb mijn filha al een week niet gezien.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden