Over de Eerste Kamer doen veel misverstanden de ronde. De belangrijkste is dat het een onlosmakelijk en onmisbaar onderdeel zou zijn van ons staatsbestel. Rudolf Thorbecke, de geestelijk vader van dat bestel, zag er anderhalve eeuw geleden weinig nut in (‘zonder grond en doel’) maar kreeg voor afschaffing de handen niet op elkaar. Wel danken we aan Thorbeckes democratische hervormingen dat de senatoren sindsdien worden gekozen, al is het dan indirect.
Onomstreden is het instituut daarna nooit geworden, maar dat wil niet zeggen dat de Eerste Kamer in de praktijk haar nut niet regelmatig bewijst. Zeker in een tijd waarin de leden van de Tweede Kamer soms wat al te makkelijk opereren in de waan van de dag, hengelend naar de snelle kiezersgunst, kan het geen kwaad om een Eerste Kamer te hebben die het land voor al te grote ongelukken kan behoeden. Dat lukt niet altijd, soms wel. Vorig jaar nog verwierpen de senatoren tot opluchting van zowat heel rechtsprekend Nederland de uitbreiding van het verbod op taakstraffen. Ook dwongen zij het kabinet om de coronamaatregelen nou eindelijk eens met ordentelijke wetgeving te onderbouwen. Dat waren uitstekende ingrepen.
Zolang de Eerste Kamer zich in die rol van kwaliteitsbewaker schikt, is er ook weinig aan de hand. Maar nu de provinciale verkiezingen zich steeds meer ontwikkelen tot een tussentijdse populariteitspoll over het zittende kabinet, transformeren ook steeds meer Eerste Kamerfracties in schaduwvarianten van hun direct gekozen collega’s aan de overkant. Er gaat bijna geen vergaderdag meer voorbij zonder actuele moties met op- en aanmerkingen op het beleid. Dat leidde in de afgelopen zittingsperiode tot merkwaardige situaties, zoals die keer toen minister Ollongren weigerde op verzoek van de Eerste Kamer de huren te bevriezen (in de Tweede Kamer was een meerderheid tegen) en vervolgens in de Eerste Kamer een motie van afkeuring aan haar broek kreeg. Namens welke kiezers was dat dan precies?
Dat is allemaal niet verboden, maar het zet de schijnwerpers wel op de senaat. Want nu daar in toenemende mate politiek wordt bedreven, roepen ook al die dubbele petten van de senatoren vragen op. Dankzij de BBB is de agrarische sector uitstekend vertegenwoordigd in de nieuwe Eerste Kamer, maar ook bij andere partijen wemelt het, als vanouds, van belangenbehartigers uit tal van sectoren.
Dat is geen groot probleem zolang die mensen zich toeleggen op de kwaliteit van wetgeving, in een corrigerende rol op de achtergrond. Indien ze zich echter manifesteren met de belofte het kabinetsbeleid ingrijpend bij te sturen, zoals een groot deel van de nieuwgekozen oppositie nu doet, komt de Eerste Kamer steeds nadrukkelijker tegenover de Tweede te staan en dringt het debat over nut en noodzaak van het deeltijdparlement zich steeds nadrukkelijker op.
In het Volkskrant Commentaar wordt het standpunt van de krant verwoord. Het komt tot stand na een discussie tussen de commentatoren en de hoofdredactie.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden