Acht kartonnen pakketjes werden er op 24 augustus door een Duitse transporteur opgehaald bij Dmitri K., een Nederlandse Rus die met zijn vrouw en kleine kinderen in een rustige nieuwbouwwijk in het Gelderse Gorssel woonde. Het busje bracht ze naar een opslagloods in de buurt van het vliegveld van Hamburg. ‘Malediven’, stond er als bestemming op de pakjes. Maar daar zouden ze nooit aankomen.
Dinsdag moet K. weer verschijnen voor de rechter in Rotterdam, voor de derde regiezitting in de eerste en enige Nederlandse rechtszaak wegens sanctieovertredingen sinds de Russische inval in Oekraïne. In de pakjes zaten namelijk onder meer transistors, computerchips en onderdelen van Chinese drones, blijkt uit de uitvoerdocumenten die K. liet opmaken. Spullen die uiteindelijk, waarschijnlijk via een van de Baltische staten, in Rusland zouden belanden.
Over de auteur
Michael Persson is economieverslaggever en commentator van de Volkskrant, met een focus op de oorlog in Oekraïne. Als Amerika-correspondent won hij journalistiekprijs de Tegel.
En dat is verboden, sinds de Europese sancties die vorig jaar na de Russische inval in Oekraïne van kracht werden. Dat K. besefte dat hij iets deed wat niet mocht, is volgens het Openbaar Ministerie duidelijk: het was niet voor niets dat hij de eindbestemming vervalste. Daarom wordt hij ook beschuldigd van valsheid in geschrifte.
Of K. zich dinsdag bij de rechtbank zal melden is zeer de vraag. Omwonenden vertellen dat hij in februari met zijn gezin in een volgepakte auto vertrok. Daarna is hij niet meer gezien. Volgens sommigen zit hij bij zijn moeder in Moskou. Het huis ziet er leeg uit, het speelgoed en de kinderjassen zijn uit de gang en van de kapstok verdwenen, het gras is al tijden niet meer gemaaid.
K. werd in december na de eerste zitting uit voorlopige hechtenis ontslagen. De rechter achtte het vluchtgevaar klein, en besloot hem zonder aanvullende voorwaarden vrij te laten. Dat betekent dat hij mag reizen waarheen hij wil, ook naar het buitenland. Wel moet hij op elke zitting verschijnen.
Maar of hij dat gaat doen, kan zijn advocaat Christiaan Visser niet zeggen. Ook verder geeft Visser geen commentaar op de zaak. ‘Cliënt werkt nergens aan mee.’
--
Het OM arresteerde K. in september, en kreeg twee maanden later toestemming om zijn telefoon en computer te onderzoeken. Daaruit destilleerde het een vrij gedetailleerde aanklacht, op basis waarvan deze krant in februari een reconstructie maakte.
In grote lijnen: K., die al een paar decennia in Nederland woont en al een paar jaar via zijn bedrijf Woerd-Tech met Rusland handelt, zou zijn aangestuurd door ene Alexej Belosochov, inkoopleider bij het Russische bedrijf SPS. Dat bedrijf zou een speciale licentie hebben van de Russische inlichtingendienst FSB om spullen te kunnen leveren aan Rostec, een conglomeraat van honderden hightech- en defensiebedrijven die sinds 2008 allemaal staatseigendom zijn. Ze worden geleid door een oud-KGB-maatje van Vladimir Poetin uit zijn tijd in Dresden.
Maar wat K. precies exporteerde, en op welke manier, was nog niet duidelijk. Uit een Russische importdatabase die de Volkskrant heeft ingezien blijkt dat het sinds april 2022 om zo’n 250 duizend euro aan spullen gaat, waaronder onderdelen van de Chinese dronefabrikant DJI. Ook blijken er ‘diodes voor gebruik in radio-elektronische apparatuur’ van het Nederlandse NXP Semiconductors naar Rusland te zijn gegaan.
NXP zegt dat ‘onze inspanningen alleen helaas niet kunnen voorkomen dat onze producten op plekken en in toepassingen terechtkomen waarvoor ze niet bestemd zijn’. Het bedrijf heeft alle zakelijke banden met Rusland verbroken, maar zegt niet te kunnen voorkomen dat distributeurs en andere klanten spullen doorverkopen aan een andere eindgebruiker.
Overigens was het maar een kleine lading diodes (ter waarde van een paar tientjes) en staan er op het Russische overzicht van Woerd-Tech smokkelwaar ook halfgeleiders van andere grote leveranciers zoals Texas Instruments, Analog Devices, Infineon en TDK. K. kocht ze kennelijk in alle delen van de wereld, en verscheepte ze vanuit Gorssel in kartonnen doosjes naar Rusland.
Volgens de Russische douane-informatie kwamen die in Moskou terecht bij de bedrijven Telekommunikationsye Technologii en R&D Centrum TechnoAvtomatika – twee tussenhandelaren die mogelijk bedoeld zijn om eventuele sancties op te vangen, zonder dat de eindgebruiker wordt geraakt. TechnoAvtomatika is eigendom van de oligarch Andrej Molchanov, een stiefzoon van Poetins voormalige baas in Sint-Petersburg (en tevens de eigenaar van het stuk grond in Moskou waarop de Amerikaanse projectontwikkelaar Donald Trump in 2015 een hotel wilde neerzetten). Aan Molchanov hebben de VS al sancties opgelegd, dus in zekere zin is hij niet meer te raken.
Hamburg lijkt een belangrijke draaischijf in de smokkel. Ook bij andere recente verdenkingen van sanctieovertredingen zou het transport via de Duitse havenstad zijn gelopen. De vorige week in Parijs gearresteerde Griek Nikos B., eigenaar van het Nederlandse bedrijf Aratos BV, zou volgens de (Amerikaanse) aanklacht militaire en ‘dual-use’ goederen hebben geleverd aan Russische afnemers, zonder dat de fabrikanten te vertellen. ‘De spullen werden vanuit Nederland verstuurd naar een transporteur in Hamburg, die vaak werd gebruikt om goederen naar Rusland te verschepen.’
B. en zijn Duitse transporteur zouden deel hebben uitgemaakt van het zogeheten Serniya-netwerk, vernoemd naar een ingenieursbureau in Moskou, dat een belangrijk inkoopcentrum was voor de Russische oorlogsmachine. In december arresteerde de FBI in de VS twee Amerikanen die daarbij betrokken waren. In Estland werd een Rus, waarschijnlijk een FSB-officier, aangehouden toen hij de grens met Rusland wilde oversteken. Ook hij zou deel uitmaken van dit netwerk. Hij had 35 halfgeleiders en duizenden kogels voor scherpschuttersgeweren uit Nebraska bij zich. De mannen die toen zijn aangeklaagd, deden ook zaken met de vanuit Nederland werkende Griek Nikos B., aldus de FBI.
De rechtszaken zijn veel concreter dan de beschuldigingen jegens de Nederlander die vorige week op de Amerikaanse sanctielijst werd gezet, Edwin Onno van Ingen uit Hillegom. De Amerikanen beschuldigen hem ervan apparatuur met nucleaire toepassingen te hebben verscheept naar Rusland, in opdracht van Russische inlichtingendiensten. Maar er is tegen hem geen rechtszaak aangespannen, hij is geen verdachte. Van Ingen denkt dat hij collateral damage is. ‘Ik heb altijd exportvergunningen aangevraagd. Zelfs toen de Russen vroegen of ik ssd-kaarten kon leveren, heb ik eerst bij Buitenlandse Zaken gevraagd of dat kon. Ik kreeg altijd groen licht. En sinds de oorlog lever ik niets meer aan Rusland, ook niet via andere routes, ook al hebben ze dat nog wel gevraagd.’
Hoe dan ook lijken de Russen al jaren met een veelheid aan handelaren en tussenhandelaren te werken, met inkoopnetwerken die naast elkaar bestaan. Valt er om wat voor reden dan ook een schakeltje weg, dan is er altijd een ander die het kan overnemen. Veel smokkelaars lijken kleine krabbelaars, die makkelijk vervangbaar zijn. En als er al een inkoper wordt gearresteerd – zoals Dmitri K. – blijven andere delen van de transportlogistiek vaak intact. Zoals zijn Hamburgse connectie.
Want het Hamburgse expeditiebedrijf dat in augustus de acht pakketjes van Dmitri K. heeft ontvangen en doorgestuurd, functioneert nog steeds. De eigenaar, Martin Wulfram, zegt niets van die pakketjes af te weten – ook al staat de naam van zijn bedrijf, D.R.A.W, op de uitvoerformulieren.
Hoe in zijn algemeenheid zijn transportroutes vanuit Hamburg lopen, wil hij niet zeggen. ‘Dat is bedrijfsgeheim. De spullen moeten van A naar B, ik zorg ervoor dat dat via de beste route gaat.’ Wie de bestemming van de Malediven in Moskou zou kunnen hebben veranderd, weet hij niet. En het maakt hem ook niet uit waar de spullen terechtkomen, zegt hij. ‘De uiteindelijke bestemming van de vrachten die ik verstuur is mijn zaak niet.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden