Nog eens vijf jaar Erdogan. En volgens de 69-jarige president betekent zijn herverkiezing niets minder dan een overwinning voor alle 85 miljoen inwoners van Turkije. ‘Onze natie heeft gewonnen en onze democratie heeft gewonnen’, zei Erdogan zondag tijdens een van zijn overwinningstoespraken. Zijn woorden staan in schril contrast met de gemoedstoestand van de verslagen oppositieleider Kemal Kiliçdaroglu, die de Turkse presidentsverkiezingen juist heeft bestempeld als ‘de oneerlijkste verkiezingen in jaren’. Daarnaast heeft Kiliçdaroglu laten weten ‘diep bedroefd te zijn over de moeilijkheden die het land te wachten staan’.
Wat staat Erdogan eigenlijk te wachten? Kan hij de eenheid van Turkije bewaren en al zijn beloften nakomen, zoals de herkozen Turkse president zijn landgenoten heeft toegezegd?
‘Erdogan zal gelijk aan de bak moeten om de Turkse economie te redden, want zo kan het niet langer. De inflatie is onbeheersbaar, de lira blijft alleen drijven omdat de Centrale Bank er elke week miljarden inpompt. Hoge rekeningen zijn doorgeschoven naar de toekomst. Maar is Erdogan bereid van koers te veranderen? Er zijn geruchten dat een geleidelijke U-bocht wordt voorbereid al was het maar om te voorkomen dat de rekening voor een failliet economisch beleid volgend jaar bij de lokale verkiezingen op het bordje van Erdogans partij belandt.
‘Het tweede hoofdpijndossier zijn de Syrische vluchtelingen. Erdogan zal iets moeten doen om de invloedrijke Turkse nationalisten tevreden te houden. Het pleit voor hem dat hij geen voorstander is van massale deportaties, zoals de oppositie eist. Maar hoe dan wel grote aantallen vluchtelingen vrijwillig terug te laten keren, blijft onduidelijk.
‘Ten slotte, wat zou het goed zijn voor Turkije als Erdogan in zijn laatste termijn als president een andere U-bocht nam. Die van polariserende bullebak naar bruggenbouwende wijze staatsman die zijn land over vijf jaar niet zo heftig verdeeld als nu wil achterlaten. Ik weet het, heel waarschijnlijk is het niet, maar hoop doet leven.’
‘Laten we de uitdagingen voor Erdogan even bekijken door het prisma van Oudgriekse mythen. Er wacht hem vooreerst een tantaluskwelling: de Turkse maatschappij verder naar zijn hand zetten. Bij elk van zijn pogingen daartoe deinst een aanzienlijk deel van de bevolking terug voor zijn conservatief-religieus project. Driekwart van de jongeren gaat niet mee in zijn verhaal. De oppositie is verslagen, maar niet verlamd.
‘Er wacht Erdogan ook sisyphusarbeid: de Turkse economie herstellen. Telkens als hij gelooft zijn doel te bereiken, rolt het rotsblok van de inflatie weer over al zijn inspanningen heen. Zijn ‘recept’ om de crisis aan te pakken via het vasthouden aan de lage rente, werkt niet. Zijn autoritaire regeerstijl staat bovendien haaks op het klimaat van vertrouwen dat een florerende samenleving behoeft. Als Erdogan de crisis niet weet te bedwingen, zal dit de fundamenten van zijn regering geleidelijk uithollen.
‘De achilleshiel van Erdogan is zijn buitenlandse politiek. Turkije en het Westen hebben elkaar nodig, maar staan op gespannen voet met elkaar. Volhardt de Turkse president in zijn harde retoriek of stelt hij zich weer soepeler op?’
‘Turkije staat aan de vooravond van een grote economische uitdaging. Hoewel de Turkse economie nog steeds met een paar procent groeit, is de inflatie al jaren torenhoog. De werkloosheid, vooral onder jongeren, komt officieel uit boven de 20 procent. De koers van de Turkse lira is laag en de voorraad buitenlandse valuta van de Centrale Bank is zo goed als op. Bovendien trof de oorlog in Oekraïne en de bijbehorende energiecrisis ook Turkije.
‘Erdogan heeft in de eerste jaren de problemen vlotgetrokken met grote infrastructurele projecten, zoals de nieuwe luchthaven van Istanbul, talloze bruggen, tunnels, ziekenhuizen en metrolijnen. Nieuwe plannen zoals het Istanbul-kanaal, een tweede waterverbinding tussen de Zwarte Zee en de Marmara, staan al op stapel. Op korte termijn kan Erdogan het deviezentekort oplossen met leningen uit de Golfstaten die ook wel willen investeren in Turkije. De inflatie gaat hij te lijf door de rente laag te houden, een onorthodoxe maatregel.
‘Het is echter de vraag of Erdogan hiermee doorgaat. Hij lijkt op zoek te zijn naar een economisch tegenwicht. Maar of hij de huidige problemen oplost, lijkt mij zeer de vraag en ‘gewone burgers,’ voor- en tegenstanders, krijgen het zwaar.’
‘Erdogan heeft 52 procent van de stemmen gekregen, oppositieleider Kiliçdaroglu
48 procent. Maar de verwinning bij deze presidentsverkiezingen is al met al nipt te noemen. Als ruim een miljoen Turkse kiezers anders hadden gestemd, was Kiliçdaroglu president. Toch triomfeert Erdogan, ondanks dat haast iedereen voorspelde dat hij door de inflatie en de aardbevingen de verkiezingen zou verliezen. Daarom verwacht ik geen ommezwaai in zijn binnen- en buitenlands beleid.
‘Erdogan hoopt de economie aan te zwengelen door nog meer zaken te doen met Rusland, de Golfstaten en China, ook al blijft de Europese Unie de belangrijkste handelspartner. Hij rekent erop honderdduizenden vluchtelingen naar Syrië terug te kunnen brengen. Daarvoor bouwt Turkije nu al nieuwe steden in Noord-Syrische gebieden die het bezet houdt. Dit is wel een huzarenstukje, want veel hiervan vergt de stilzwijgende goedkeuring van Rusland, dat in Syrië feitelijk de baas is.
‘Het blijft dan ook onwaarschijnlijk dat Turkije zal meewerken aan de westerse sancties tegen Rusland. Het Westen moet daarom ervoor waken Turkije nog verder van zich af te duwen. Daarom zal het gevoeliger kunnen worden rond wat ik legitieme Turkse belangen noem. Denk aan de solidariteit van Europa met de vluchtelingen of de afbakening van de grenzen tussen Griekenland en Turkije in de oostelijke Middellandse Zee.’
Wilt u reageren op een brief of een artikel? Stuur dan een brief (maximaal 200 woorden) naar brieven@volkskrant.nl
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden