Chronisch slaapgebrek leidt niet alleen tot een waardeloze concentratie en een slecht humeur. Het kan uiteindelijk ook leiden tot depressie, hart- en vaatproblemen, gewichtstoename, diabetes en een verstoord immuunsysteem, en dus ook een grotere bevattelijkheid voor allerlei ziekten. Toch weten onderzoekers nog altijd niet goed waarom we precies moeten slapen, vertelt slaapexpert Manu Sastry van het Maastricht UMC+ en academisch slaapcentrum Ciro Horn. ‘We weten dat alle zoogdieren slapen en dat dit voor hun gezondheid essentieel is. Het is goed voor het geheugen en voor ons lichamelijk herstel. We weten dus wel het resultaat van goed en slecht slapen, maar niet de aanleiding.’
Volwassenen hebben zeven tot negen uur slaap nodig – sommigen iets minder, anderen juist meer. Helaas hebben we steeds meer moeite om op tijd weg te zakken.
Volgens een onderzoek bij ruim een miljoen mensen in Nederland, de Verenigde Staten en het Verenigd Koninkrijk slaapt ongeveer de helft van de tieners minder dan de aanbevolen acht tot tien uur, en ongeveer een op de vijftien volwassenen slaapt gemiddeld minder dan zes uur. Een belangrijke oorzaak is onze leefwijze, vertelt Sastry. Veel mensen werken in ploegendienst en we zijn geneigd ’s avonds te lang achter een scherm te blijven hangen. Vooral ouderen hebben vaak een drukker sociaal leven dan een paar decennia geleden.
‘We moeten slaap vooropstellen voor onze gezondheid en ons welzijn, maar het gekke is dat we ons niet zo moe voelen als we naar bed zouden moeten. We voelen ons moe als ’s morgens de wekker gaat en de volgende dip is in de middag rond twee of drie uur.’
Meer slapen is de beste remedie tegen slaaptekort, maar dat is makkelijker gezegd dan gedaan. Om zeker te weten dat ze voldoende slaap scoren, grijpen sommige mensen naar smartwatches die het aantal slaapuren moeten meten. Deze kosten een paar tientjes tot ongeveer honderd euro, zijn te koppelen aan een app en beloven vaak meer dan ze kunnen waarmaken, zegt Sebastiaan Overeem, somnoloog bij slaapgeneeskundig centrum Kempenhaeghe en hoogleraar slaapdiagnostiek aan de TU Eindhoven.
‘Een patiënt van me kwam aanzetten met dertig uitgeprinte grafiekjes van zijn horloge: toen was ik wakker, toen sliep ik en de slaapkwaliteit was 60 procent, dus er moet iets met me aan de hand zijn, zei hij. Ik heb geen flauw idee waarop zo’n apparaat dat baseert.’
Slaapexperts onderzoeken allerlei eigenschappen van ons slaapgedrag met behulp van elektroden die onder meer hersenactiviteit meten. Smartwatches meten niet meer dan polsbeweging en hartslag, waarna een algoritme met de data gaat goochelen.
‘De algoritmen in consumentenapparatuur zijn nog niet supergoed, laat ik het voorzichtig stellen’, zegt Overeem. ‘Ze zijn vaak getest op een handvol jonge, gezonde slapers, maar doen het al een stuk slechter bij mensen die wat ouder zijn.’ Bovendien is zo’n smartwatch ook niet per se goed voor je nachtrust. ‘Mensen kunnen juist een verstoorde slaap krijgen doordat ze zich zonder extra duiding druk gaan maken over de scores van dit soort instrumenten.’
Wat wel te doen? Geen alcohol drinken voor het slapengaan en zowel koffie als zwarte thee mijden na het middaguur. ‘Een van de grootste misverstanden is dat het prima is gedurende de hele dag cafeïne te drinken’, zegt Sastry. ‘Het kan tot zes uur duren totdat je de helft van de opgenomen cafeïne hebt afgebouwd. Als mensen slecht slapen, adviseren we daarom niet meer dan twee kopjes koffie per dag en niet later dan twaalf uur in de middag.’
Zorg voor voldoende beweging overdag, het liefst buiten, en ga niet voor het slapengaan nog sporten. Laat vanaf twee uur voor bedtijd elk type scherm links liggen, probeer te ontspannen, en als dat alles niet helpt, is het misschien tijd om professionele hulp te zoeken. Welterusten.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden