Ellenlange rijen voor de ingang, voor een biertje en bij het toilet. Astronomische ticket- en pizzapuntprijzen, matig zicht en vooral, hoog bovenaan de klachtenlijst: een dramatisch geluid. De stadionshow heeft geen goede naam in het concertwezen, zeker bij het toch zo noodzakelijke publiek. Het woord ‘galmbak’ is uitgevonden als synoniem voor ‘voetbalstadion’ en dat zegt genoeg. En toch is het stadionconcert helemaal terug deze zomer.
Over de auteur
Robert van Gijssel is sinds 2012 muziekredacteur bij de Volkskrant, met speciale interesse voor elektronische muziek en dance en de hardere muziekgenres.
De Johan Cruijff Arena in Amsterdam staat een ongekende reeks shows te wachten. Eind april stond de metalband Metallica al op de middenstip van het Ajax-stadion en na die aftrap volgen Bruce Springsteen, Harry Styles, Beyoncé, The Weeknd en Coldplay. De concertlocatie is komende zomer zo druk bezet dat Burna Boy moet uitwijken naar een stadionnetje verderop: de Nigeriaanse zanger en rapper treedt op in de Gelredome in Arnhem.
Niet alleen de hoeveelheid stadionbespelers valt op, ook het aantal shows per artiest is opmerkelijk. Bruce Springsteen, Beyoncé en The Weeknd spelen twee avonden aaneen, Harry Styles staat drie keer achter elkaar in de Arena en Coldplay resideert bijna een volle week in Amsterdam, met vier concerten.
Het lijkt drukker dan ooit rond de tribunes. En de toch wat oubollige succesformules van de voorgaande decennia, van meezingfeesten (Toppers) tot dancefestijnen (Sensation), lijken weer plaats te maken voor artiesten uit het bloedserieuze segment. Hoe kan dat?
Uiteraard speelt corona, ook hier weer, een rol. De concertindustrie lag tijdens de pandemie plat en er valt voor artiesten, zeker ook in financieel opzicht, wat in te halen. Veel tournees werden uitgesteld en de concertdruk is door die nog voortdurende inhaalslag hoog.
Een stadiontournee is voor een popster de snelste manier om veel geld te verdienen. Vlak voor corona brak Ed Sheeran een record dat in handen was van U2: dat van de lucratiefste stadiontournee aller tijden. Zijn 259 shows naar aanleiding van het album ÷ (Divide) uit 2019 trokken bijna negen miljoen bezoekers naar de stadions en brachten de Engelsman ruim 700 miljoen euro op.
Het popfestival heeft bij zo’n aantrekkelijk verdienmodel het nakijken. Pinkpop bijvoorbeeld had graag een artiest als Harry Styles of Bruce Springsteen naar Landgraaf gehaald, maar de echt grote namen lijken te kiezen voor het ego-evenement. Zij hoeven de ticketprijs, die vaak net zo hoog is als die voor een festivaldag, met niemand te delen én ze weten zich verzekerd van de volle aandacht van alle bezoekers, wat de sfeer ten goede komt.
Pinkpop moet het dit jaar doen met headliners die op eigen kracht waarschijnlijk geen stadions meer uitverkopen: Pink, Red Hot Chili Peppers en Robbie Williams staan niet in de kracht van hun artistieke leven. Terwijl Pinkpop toch naam maakte als festival waar je de beste stadionacts kon zien.
De stadionshow werd ooit ook uitgevonden om de druk op de festivalweiden te verlichten. In de jaren zestig ontplofte de popmuziek, gevolgd door de rock. In de Verenigde Staten, maar zeker ook in Nederland, werden in allerijl popfestivals georganiseerd, van Woodstock tot het Kralingse Bos. Het publiek klom er enthousiast over de schamele dranghekken, waardoor ook de verdiensten zeer onprofessioneel waren – naast natuurlijk het ontbreken van iedere denkbare voorziening, met een zekere ontmenselijking tot gevolg.
De stadions boden uitkomst. De Rolling Stones en Led Zeppelin ontdekten dat de mensenmassa beter te controleren was in een afgesloten omgeving, waar je zonder een betaald ticket bovendien niet binnenkwam. Nederland was er vroeg bij: al in 1969 speelden niemand minder dan Gert & Hermien in het Olympisch Stadion in Amsterdam, voor 35 duizend man. Maar echt serieus werd het toen concertorganisator Mojo Eric Clapton en Bob Dylan naar de Rotterdamse Kuip bracht, in 1978. Het regende, en op De Kuip zat nog geen dak.
Maar al in die prille stadionrocktijden stak een storm van geklaag op. Het steeds luider versterkte geluid was vaak niet te harden, omdat het maar bleef weerkaatsten tussen de tribunes. Stadions zijn nu eenmaal gebouwd om zo veel mogelijk mensen naar een sportwedstrijd te laten kijken en niet als akoestisch verantwoorde muziektempel met absorberende wandtegels.
Volgens deskundigen zorgen de betonnen muren en het plexiglazen dak in de ovenschaalvormige Johan Cruijff Arena voor een stevige nagalmtijd, die muziek kan veranderen in geluidspap. Het lawaai kan in zo’n afgesloten en echoënde omgeving nergens naartoe. Dan kun je als geluidstechnicus nog zo je best doen, mooi gaat een show niet worden, zoals bleek bij Rihanna in 2016. ‘Haar stem verzoop in een galmende grot vol donderende drums en bassen’, oordeelde de Volkskrant destijds, streng maar rechtvaardig.
Toch wordt het de laatste jaren (iets) beter. In het belangrijkste concertstadion van Amsterdam hangen al jaren enorme luchtbedden aan het dak, die de geluidstrillingen sneller doen afnemen. En er werden miljoenen geïnvesteerd in een voor het stadion ontworpen geluidsinstallatie die de beleving op de tribunes moest verbeteren.
Desondanks volgt nog altijd, na iedere show, een litanie aan klachten over het geluid. Maar het bijzondere is dat die de stormloop op tickets voor Harry Styles en Beyoncé helemaal niet in de weg zit. De vraag naar stadionkaarten lijkt zelfs groter dan ooit – misschien ook wel als inhaalslag na corona. Kennelijk is de onvergelijkbare sfeer in een rockende Gelredome of Johan Cruijff Arena waardevoller dan een zuivere geluidservaring.
Want wie let er nog op een net wat te galmende bas, als straks 40 duizend snotterende fans Sign of the Times van Harry Styles meezingen en het stadion wordt verlicht door een golvende zee van aanstekers en smartphonelampjes?
Bruce Springsteen - 25 en 27 mei, Johan Cruijff Arena (Amsterdam)
Harry Styles - 4, 5 en 6 juni, Johan Cruijff Arena
Beyoncé - 17 en 18 juni, Johan Cruijff Arena
Burna Boy - 17 juni, Gelredome (Arnhem)
The Weeknd - 23 en 24 juni, Johan Cruijff Arena
Coldplay - 15, 16, 18 en 19 juli, Johan Cruijff Arena
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden