N.B. Het kan zijn dat elementen ontbreken aan deze printversie.
De aanval in Belgorod Bij de aanval vanuit Oekraïne op Russisch grondgebied, eerder deze week, zijn volgens beelden Amerikaanse voertuigen gebruikt. De betrokkenheid van Kyiv is onduidelijk, maar toch kan dit gevolgen hebben voor Oekraïense bondgenoten. „De uiterste consequentie zou zijn dat je ophoudt met leveren van wapens.”
Verschillende Amerikaanse legervoertuigen zijn gebruikt bij aanvallen in de Russische regio Belgorod eerder deze week. Die conclusie trekken The New York Times en de Financial Times na analyse van foto- en videomateriaal. Het zou onder meer gaan om enkele Humvees en drie mijnbestendige pantserwagens, ook wel MRAP’s genoemd. De Verenigde Staten hebben Oekraïne de afgelopen jaren meer dan tweeduizend Humvees en meer dan vijfhonderd MRAP’s gegeven.
Volgens de Amerikaanse krant komt een MRAP die te zien is op een Russische foto met een Russische militair ernaast, ook voor op een video die werd gemaakt op Oekraïens grondgebied, kort voor de Russische militanten de Oekraïens-Russische grens overstaken. Enkele voertuigen lijken dus in Russische handen te zijn gevallen. Dit kan gevolgen hebben voor de westerse wapenleveranties aan Oekraïne.
Wat is er bekend over de wapens die zijn gebruikt bij de aanvallen op Russische grondgebied? En welke mogelijke consequenties zijn er?
1 Zijn die foto’s en video’s – als ze authentiek zijn – het bewijs dat Oekraïne westers materieel inzet op Russisch grondgebied?
Een woordvoerder van het Amerikaanse ministerie van Buitenlandse Zaken zei in een reactie dat Washington „op dit moment sceptisch” is over „de waarheidsgetrouwheid” van de berichten over de betrokkenheid van Amerikaanse voertuigen. Hij herhaalde het Amerikaanse standpunt dat de VS aanvallen op Russisch grondgebied „aanmoedigen noch mogelijk maken”, al is het „aan Oekraïne om te beslissen hoe zij deze oorlog voeren”.
Het Kremlin stelde woensdag dat het geen geheim is dat Oekraïne steeds meer westers oorlogsmaterieel gebruikt en dat het materieel dat de militanten deze week gebruikten erop wijst dat „de directe en indirecte westerse betrokkenheid groeit”.
Het is niet bekend hoe die Amerikaanse voertuigen in handen zijn gekomen van de twee Russische groeperingen die de verantwoordelijkheid hebben opgeëist voor de aanvallen, het Legioen voor de Vrijheid van Rusland en het Russische Vrijwilligerskorps. Het is ook onduidelijk in hoeverre de twee groeperingen worden gesteund door de Oekraïense regering. Maar duidelijk is dat zij hun aanval uitvoerden vanaf Oekraïense bodem.
De veiligheidsadviseur van president Volodymyr Zelensky, Mychajlo Podoljak, zei maandag op Twitter dat Oekraïne „niets te maken heeft” met de inval. Maar een dag later erkende een woordvoerder van de Oekraïense militaire inlichtingendienst, Andri Tsjernak, tegen de FT voor het eerst dat er een vorm van samenwerking bestaat met het Russische Vrijwilligerskorps en het Legioen voor de Vrijheid van Rusland. „Uiteraard, we communiceren met hen. Uiteraard delen we sommige informatie. En je zou kunnen zeggen dat we zelfs samenwerken.” Maar dat betekent volgens Tsjernak niet dat het Oekraïense leger direct betrokken was bij de aanval. „Zij komen in opstand”, zei hij. Tsjernak ontkende dat Oekraïne de militanten voorziet van wapens. Alle westerse militair materieel dat de Oekraïense strijdkrachten krijgen staat „onder de strengste controle”.
2 Wat wijst wél op directe Oekraïense betrokkenheid bij de aanval?
Sinds de Russische invasie in Oekraïne, deze week vijftien maanden geleden, zijn op Russische bodem met grote regelmaat aanslagen gepleegd, vooral met drones, op bijvoorbeeld olie-opslagplaatsen en militaire vliegvelden. Ook werd verschillende keren sabotage gepleegd op onderdelen van de voor het Russische leger belangrijke infrastructuur, zoals de spoorwegen. Zelden claimt Kyiv rechtstreeks verantwoordelijkheid voor zulke incidenten. Wel spreken woordvoerders van het Oekraïense leger of de militaire inlichtingendienst vaak over bijvoorbeeld ‘mysterieuze explosies’ op Russisch grondgebied. Ook willen zij nog wel eens met een knipoog verklaren dat Russen voorzichtiger zouden moeten zijn met roken, zoals minister van Defensie Oleksi Reznikov in augustus vorig jaar deed na een serie ontploffingen op Russische militaire bases op de bezette Krim.
The Washington Post schreef eerder deze maand op basis van gelekte documenten van de Amerikaanse inlichtingendiensten dat president Zelensky achter gesloten deuren voorstander was van brutalere militaire actie tegen Rusland – op Russische bodem. Zo zou hij er in januari van dit jaar voor hebben gepleit verschillende Russische dorpen en steden in de grensregio te bezetten om sterker te staan bij eventuele onderhandelingen met Moskou. Ook pleitte hij voor het bombarderen van een Russische oliepijpleiding naar Hongarije. In februari stelde hij voor aanvallen met drones uit te voeren op doelen in Rusland, onder meer in de regio Rostov. Overigens blijkt uit de documenten ook dat Zelensky bij de besprekingen met de militaire staf soms juist degene is die op de rem trapt.
Oekraïne heeft bovendien een sterk motief voor de aanval op Belgorod. Die dwingt de Russen niet alleen hun aandacht en manschappen te verplaatsen. De aanval kan het Russische moreel ook een dreun verkopen, en de Oekraïense strijdlust oppoken.
3 Wat pleit tegen directe Oekraïense betrokkenheid?
Directe Oekraïense steun met westers materieel aan aanvallen van militanten op Russisch grondgebied kan zich op den duur tegen Kyiv keren. De NAVO-bondgenoten leveren hun wapentuig aan Oekraïne onder de strikte voorwaarde dat het alleen wordt gebruikt om de Russen uit Oekraïne te verdrijven. Aanvallen op Russisch grondgebied worden gezien als een extra risico op escalatie van de oorlog. Bovendien willen de NAVO-landen voorkomen dat westers materieel in handen valt van de Russen. Daarmee zouden zij immers westerse technologie kunnen onderzoeken en eventueel namaken.
Vooral de Amerikanen hebben Kyiv het afgelopen jaar verschillende keren uitdrukkelijk gewezen op de voorwaarde dat hun wapens niet worden gebruikt in Rusland. Zo werd het bereik van de HIMARS-raketten bewust beperkt tot zo’n tachtig kilometer. Ook de Amerikaanse bedenkingen tegen het gebruik van F-16’s door de Oekraïense luchtmacht hebben te maken met angst voor escalatie en het kwijtraken van materieel aan de Russen. Nu president Joe Biden net heeft besloten zijn veto over de overdracht van F-16’s op te heffen zou het diplomatiek gezien onverstandig zijn met Amerikaanse gepantserde voertuigen de Russische grens over te treken.
4 Als Oekraïne de Amerikaanse voertuigen niet aan de Russische militanten heeft gegeven, zijn ze dan misschien gestolen door Oekraïense criminelen of militairen en verkocht op de zwarte markt?
Woensdag insinueerde een van de leiders van de aanval in Belgorod zoiets. Denis Kapoestin, die zichzelf omschrijft als commandant van het Russische Vrijwilligerskorps, zei in Oekraïne tegen westerse verslaggevers, dat hij „precies weet waar zijn wapens vandaan komen”. Dat is volgens hem „helaas niet van onze westerse partners”. Kapoestin suggereerde dat westers oorlogsmaterieel dat bij de slag om Bachmoet door Russen is buitgemaakt, te koop is op de zwarte markt.
Theoretisch kan zijn verhaal kloppen. Maar dit scenario is niet waarschijnlijk. Weliswaar verdwijnen er in elke oorlog massa’s wapens door diefstal en smokkel. Denk maar aan de Balkanoorlogen van de jaren negentig. Die wapens duiken nog dagelijks op in West-Europa, Zuid-Amerika en Afrika. Of denk aan Afghanistan, waar de Taliban nog jaren vooruit kunnen met het arsenaal dat westerse troepen met veel goede bedoelingen aan het Afghaanse leger gaven.
Maar het gaat bij smokkel en diefstal in de regel om zogenoemde ‘kleine en lichte wapens’. Dat zijn wapens die je met een, twee of drie man kunt dragen en bedienen (of stelen en smokkelen). Pakweg alles van pistolen en machinegeweren tot luchtdoelraketten en antitankwapens.
Smokkel is in het geval van de voertuigen die zijn gebruikt voor de aanval in Belgorod ook onwaarschijnlijk omdat de Amerikanen door hen geleverde spullen in Oekraïne blijven monitoren, zeker technologisch hoogwaardig materieel. Anders dan Nederland, dat toezicht op de wapens houdt tot de overdracht, proberen de Amerikanen controles in Oekraïne uit te voeren en geven ze Oekraïeners zelfs handscanners mee om serienummers terug te kunnen sturen naar een Amerikaanse database.
Dit is absoluut geen feilloos systeem tegen diefstal, erkennen ook de Amerikanen, maar het houdt Oekraïne vermoedelijk wel zeer alert. Westerse veiligheidsdiensten en tal van ngo’s houden de zwarte markt ook nauwlettend in de gaten. En zij vonden nog nagenoeg geen serieuze signalen Source: NRC