‘Hier heeft ze het dus mee geprobeerd.’ In de trillende handen van de vader ligt een streng van schoenveters die op haast kinderlijke wijze aan elkaar zijn geknoopt. Op één plek is de knoop te zien die is losgeschoten. De vader strijkt erover. Dan veegt hij snel een traan weg en grapt: ‘Het is maar goed dat we haar nooit naar een zeilkamp hebben gestuurd. Knopen leggen heeft ze duidelijk nooit geleerd.’ De vader slaat voorzichtig een arm om zijn gebogen zittende dochter. ‘Pahaap’, zegt die zacht terwijl ze rolt met haar ogen, maar heel even tekent zich toch een glimlach af op haar knappe gezicht.
Over de auteur
Danka Stuijver werkt als huisarts. Zij schrijft om de week een wisselcolumn met collega-huisarts Rinske van de Goor.
Ze is pas begin twintig. De universitaire studie bijna afgerond, uitzicht op een felbegeerde stageplek. Liefdevolle ouders, leuke vrienden en huisgenoten. Maar haar ogen staan dof. Dat hadden haar ouders ook wel gezien. ‘Maar dat het zo erg was dat ze eruit wilde stappen…’ Haar moeder houdt even haar adem in en vervolgt dan met overslaande stem: ‘We hebben dat gemist. Want alles ging verder toch juist goed? Dachten we.’
Deze week is het de Europese week van de mentale gezondheid. Daarin veel aandacht voor jongeren, en niet zonder reden. Uit onderzoek van het RIVM blijkt dat meer dan de helft van de jongvolwassenen (16 tot en met 25 jaar) psychische klachten heeft. Het percentage dat denkt aan suïcide ligt op maar liefst 16 procent en suïcide is in deze leeftijdsgroep zelfs doodsoorzaak nummer één.
Hoe komt dat nou? Vaak gehoorde oorzaken zijn: een laag zelfbeeld in combinatie met sociale media, prestatiedruk, gebrek aan toekomstperspectief in een wereld van oorlog en klimaatcrisis, gevoelens van eenzaamheid en isolatie, gebrekkige copingstrategieën. Maar daaronder zit nog een laag. Eén die zich misschien het beste laat omschrijven als een laag van leegte.
Psychiater Esther van Fenema beschrijft dat helder in haar boek Het verlaten individu. Ze legt uit dat we massaal lijden aan eenzaamheid, onzekerheid, somberheid, vertwijfeling en angst. Dat we houvast missen. Dat we die vervelende gevoelens vervolgens proberen kwijt te raken door excessief te consumeren, in welke vorm dan ook, en te ‘genieten’. Dat etaleren we op sociale media om goed gelukt en authentiek te lijken.
Ondertussen blijven we zoeken en swipen. Van links naar rechts, van onder naar boven. Een reactie, een like, een grappig filmpje: het triggert ons beloningssysteem en verdrijft de verveling. Ondertussen verwaarlozen we zingeving en hunkeren we naar echtheid en tevredenheid.
We verhuizen naar een afgelegen bergdorpje in Italië, een stad in Portugal, of vertrekken als digital nomad op wereldreis. Maar ook dan blijkt ‘gelukkig zijn’ niet gegarandeerd. We verwijten onszelf dat het niet lukt, want alle seinen staan op groen en de illusie van geluk is overal te koop. In deze individualistische samenleving moet je je eigen boontjes doppen en je eigen geluk creëren. En als dat niet lukt ontstaat een gevoel van schaamte en falen waarover we maar moeilijk durven praten.
De jonge vrouw beschreef een gevoel van eenzaamheid zonder alleen te zijn. Een leegte in de drukte van haar bestaan. ‘Ik wist op een gegeven moment niet meer waar ik het moest zoeken’, gaf ze als reden voor haar zelfmoordpoging. Ik begreep dat wel.
Steeds meer mensen voelen zich op een bepaalde manier verlaten. En feitelijk zijn wij dat ook, al hebben we daar als maatschappij grotendeels zelf voor gekozen. We hebben het individu bevrijd van allerlei beklemmende groepsverbanden zoals zuilen, kerken en vaste werkplekken. We dachten dat deze bevrijding ons gelukkiger zou maken, maar dat valt tegen. We missen verbondenheid met anderen. We missen een gemeenschappelijk perspectief. Dat maakt het delen van negatieve gevoelens en emoties lastig, terwijl, zo wordt ook benadrukt in deze week van de mentale gezondheid; delen en praten helpt.
Steun zoeken bij anderen is nodig en volstrekt normaal voor ons mensen. Want hoewel de wildernis er anno nu compleet anders uitziet dan duizenden jaren geleden, wonen we nog steeds in een wildernis, blijven we kuddedieren en zijn we zonder de bescherming en de kracht van de groep hopeloos verloren.
Denk je aan zelfmoord of maak je je zorgen om iemand? Praten over zelfmoord helpt en kan anoniem via de chat op www.113.nl of telefonisch op 113 of 0800-0113.
Source: Volkskrant