Ook de grootste regisseurs laten zich in Cannes gedwee over de rode loper leiden. Hier even stilstaan, daar poseren voor de fotografen, lachen, zwaaien naar het publiek, dan de routine herhalen voor de paparazzi-haag aan andere zijde. Vervolgens de trap op van het paleis, om na de officiële begroeting van de festivaldirectie keurig een rij te vormen met de acteurs, wuivend als een koninklijke familie.
Maar dan is er Aki Kaurismäki, maker van ongewone komedies over de gewone Fin (onder andere The Man Without a Past). De 66-jarige cineast, zonder die verplichte smoking en strik, weigert plaats te nemen in de gesponsorde festival-BMW: dat kleine stukje vanaf het hotel loopt hij gewoon.
Op de rode loper doen drie beveiligers er alles aan om hem de juiste kant op te dirigeren. Boven aan de trap verstopt de grote Fin zich steeds weer achter de kleine Thierry Frémaux. De festivaldirecteur doet alsof hij dat grappig vindt, terwijl zijn mimiek uitstraalt: zo hóórt het niet. Kaurismäki maakt er slapstick van, al die rituelen van de Fransen op hun altaar van de cinema.
Het non-conformisme van de Fin is grappig, omdat er niks geposeerds aan is. En tegelijk is het een tikje tragisch: de regisseur lijkt op de loper soms heus even de weg kwijt. Dat hij op deze leeftijd zijn zachte blik op de mens aan de onderkant van de samenleving nog eens in zijn 20ste film zou gieten had niet iedereen verwacht, vanwege Kaurismäki’s alcoholinname.
En nu prijkt Fallen Leaves in Cannes boven aan de poll van de pers. Vooralsnog is het de hoogst gewaardeerde titel in de competitie voor de Gouden Palm. Een soort alternatieve romantische komedie is het, over de prille en gemankeerde liefde tussen twee ontslagen Finnen: hij een alcoholistische ex-metaalbewerker, zij een eenzame ex-vakkenvuller. Interviews in Cannes doet Kaurismäki niet: zijn toestand is daartoe te onvoorspelbaar.
Wel is hij aanwezig bij de persconferentie van Fallen Leaves, waar hij de Franse spreekstalmeester meteen terechtwijst als die hem begroet met bonjour et bravo. ‘Geen bravo’s voor de film is gezien!’ De Fin prikt geamuseerd in de gebruikelijke gemeenplaatsen bij zo’n filmpresentatie. Of de pers wil noteren dat dit zijn ‘vierde film is in een trilogie’, en trouwens ook zijn ‘meest realistische, sinds de vorige dan’. En dat hij zijn volgende film, ‘als ik dan nog leef’, gaat maken met dezelfde acteurs. ‘Want dat heb ik ze per ongeluk beloofd, ik zou ze liever ruilen.’
Gevraagd naar het alcoholisme als thema in zijn film: ‘Dat koos ik omdat het zo onbekend voor me is.’ Hij is ernstiger als er wordt gevraagd naar de oorlog in Oekraïne: in Fallen Leaves berichten nieuwsbulletins over de Russische raketten en de vele burgerdoden onder de Oekraïense bevolking. ‘Dat is onvermijdelijk, denk ik. Hoe had ik tijdens de oorlog een film kunnen maken zonder die oorlog op een of andere manier in de film te becommentariëren? Mijn film gaat over liefde. Liefde is wat deze verdomde wereld nodig heeft, nu.’
Dan: ‘Maar wat we doen in films doet er niet toe.. Slava Ukraini!’ (glorie aan Oekraïne).
Zaterdag verdeelt de jury de prijzen van het festival, dit jaar onder leiding van de Zweedse cineast en voorzitter van dienst Ruben Östlund. En net als bij de vorige edities, toen het spel van actrices Renate Reinsve (The Worst Person in the World, 2021) en Zar Amir Ebrahimi (Holy Spider, 2022) werd bekroond, valt op dat de vrouwenrollen wat spraakmakender zijn dan die van de andere sekse. Waar Hollywood al jaren roept om ‘sterke vrouwenrollen’, gaan die sterke rollen in Cannes vaak gepaard met een zekere donkerte, of een mix van kracht en zwakte. Zoals Julianne Moore in May December, als de schijnbaar onbreekbare Amerikaanse die een straf uitzat vanwege haar relatie met een 13-jarige jongen met wie ze later ook trouwde, in haar vijfde samenwerking met Todd Haynes.
Maar de koningin van de 76ste festivaleditie, en voornaamste prijzenkandidaat, lijkt toch de Duitse Sandra Hüller (45), bekend van haar eerdere rol als expat in de vader-dochter komedie Toni Erdmann. Ze zit dit jaar in twee competitiefilms. In Jonathan Glazers Holocaust-drama The Zone of Interest speelt ze de echtgenote van kampcommandant Rudolf Höss, op ijzingwekkende wijze zéér verknocht aan haar villa en tuin in Auschwitz. In de meanderende Franse thriller Anatomie d’une chute is ze een succesvolle schrijver die aangeklaagd wordt voor de dood van haar echtgenoot, waarbij hun slechtziende zoontje in de rechtszaal dient als getuige.
Regisseur Justine Triet, over de rol die ze speciaal schreef voor de actrice: ‘Wat het is met Hüller, denk ik, is dat ze níét transparant is. Maar ik vind dat lastig onder woorden te brengen. Het is ook hoe ze beweegt: alsof haar lichaam niet helemaal van haar is.’
Nederlandse regisseurs, acteurs of actrices ontbreken dit jaar in het officiële Cannes-programma en de vele prestigieuze bijprogramma’s. Maar er is wel een Nederlandse productie opgenomen in de Cannes-selectie: het vierenhalf uur durende Occupied City, van de al jaren in Amsterdam wonende Engelse regisseur en kunstenaar Steve McQueen. Hij verfilmde de Atlas van een bezette stad, van schrijver en filmmaker Bianca Stigter, zijn echtgenote.
Net als het boek weeft de documentaire een lappendeken van allerlei adressen en de daarmee verbonden oorlogsfeiten. Het oorlogsverleden in Occupied City bestaat enkel uit de vertelstem, terwijl de fraaie beelden van cameraman Lennert Hillige de hedendaagse hoofdstad tonen tijdens de pandemie. Om dan samen te smelten in een uniek, zowel tijdloos als tijdelijk portret van Amsterdam. Dat er werd gefilmd tijdens de covid-quarantaine was aanvankelijk niet het plan, zo vertelt producent Floor Onrust in Cannes. ‘Wat doen we nu? Dat dachten we, toen alles plots dichtging. Steve zei al snel: we gaan dit omarmen. En ik wil zeker niet zeggen dat het een geluk was, daarvoor zijn er te veel mensen overleden. Maar het geeft de film wel een bijzondere extra laag.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden