Van een kloof tussen de bestuurlijke elite en de samenleving spreekt de ombudsman niet. Maar de woningnood, de stikstofcrisis en de torenhoge inflatie wakkeren volgens de ombudsman onzekerheid onder de bevolking aan. En hoewel de coronacrisis achter de rug is, leven de zorgen over het toeslagenschandaal, de gaswinning in Groningen en de waterschade in Limburg onverminderd voort. Om deze problemen het hoofd te bieden raadt ombudsman Reinier van Zutphen de overheid aan de burger op te zoeken, duidelijker het gesprek aan te gaan en de burger weer te vertrouwen.
‘We horen nog regelmatig dat burgers zich niet gehoord voelen of niet serieus genomen worden’, schrijft hij in het verslag. ‘In een goed gesprek met individuele burgers hoort de overheid dan ook de juiste vragen te stellen. Met als allerbelangrijkste vraag: wat heb je nodig?’
Volgens Van Zutphen ontbreekt het bij de overheid niet aan goede wil. Wel lijkt de overheid het zichzelf onnodig moeilijk te maken door overal regels voor in het leven te roepen. ‘Er is nog te vaak een reflex van meer regels en verregaande juridisering, soms als gevolg van het bovenmatig nastreven van het gelijkheidsbeginsel', ziet de ombudsman. ‘Natuurlijk, wat de overheid ten minste voor de burger zal doen, moet voor eenieder gelijk zijn. Maar daarboven moeten er verschillen zijn.’ Die moeten dan wel goed uit te leggen zijn.
Van Zutphen zag het afgelopen jaar juist het tegenovergestelde gebeuren: slachtoffers van het toeslagenschandaal kregen juridische bijstand en burgers kregen meer middelen zich juridisch te verweren tegen de overheid. ‘Maar het laat zien dat de overheid meer tegenover de burger staat dan ernaast. En het is impliciet een boodschap dat de overheid zelf niet zal veranderen.’
Ook bij de gaswinning in Groningen zag de ombudsman de overheid tekortschieten. Er is onvrede over het niet nakomen van beloftes, over slechte communicatie en over de alsmaar voortdurende onzekerheid. ‘Snelheid en voortgang blijft cruciaal’, zei Van Zutphen bij de aanbieding van het verslag in de Kamer. ‘En nog steeds wachten veel te veel burgers veel te lang op de overheid.’ Hij roept het kabinet op de Groningers behoorlijk te behandelen door zorgvuldiger om te gaan met toezeggingen en beloftes.
Een ander dossier waar de ombudsman het kabinet mee op de vingers tikt is de afhandeling van de waterschade als gevolg van de overstromingen in Limburg. 'De regeling voor getroffen burgers bood niet de verwachte hulp.’ Hulp kon alleen digitaal worden aangevraagd en over de regeling werd niet actief gecommuniceerd met de getroffenen. ‘De ramp na de ramp’, tekent de ombudsman uit de mond van een burgemeester uit het getroffen gebied op.
Van Zutphen staat verder uitgebreid stil bij de gevolgen van de Russische inval in Oekraïne. Afgelopen jaar ondervond Nederland daar de gevolgen van met stijgende energieprijzen, torenhoge inflatie. ‘Een groeiend aantal burgers heeft steeds meer moeite om de rekeningen te betalen’, aldus de ombudsman.
Daar komt nog eens bij dat juist mensen die het al niet breed hebben moeite hebben de energietransitie en verduurzaming bij te benen. ‘Juist mensen voor wie het belangrijk is die huizen energiezuiniger te maken, kunnen dat niet omdat ze huren of geen budget hebben.’ Daarnaast ontbreekt het vaak aan goede informatie over duurzaamheidssubsidies en bestaan er grote verschillen tussen hulp vanuit de gemeenten. Dat werkt ongelijkheid in de hand.
Van Zutphen wijst erop dat het vertrouwen in de politiek zich op een dieptepunt bevindt. Om het tij te keren doet de overheid er verstandig aan de burger niet langer te wantrouwen. ‘Herstel van vertrouwen begint met een overheid die zich betrouwbaar toont. Als u weer vertrouwd wil worden, moet u vertrouwen geven.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden