Hoekstra (CDA) is de eerste Nederlandse minister in China sinds de uitbraak van de coronapandemie, ruim drie jaar geleden. In die tijd ontstond heel wat aanleiding tot conflict: de oorlog in Oekraïne, exportcontroles op chipmachines, oplopende spanningen rond Taiwan, mensenrechtenschendingen, pogingen tot Chinese inmenging in Nederland via cyberspionage en de bedreiging van Volkskrant-journalist Marije Vlaskamp.
Of zoals Hoekstra zegt: ‘De relatie is gelaagder en complexer geworden.’
Leen Vervaeke is correspondent China voor de Volkskrant. Zij woont in Beijing. Eerder was ze correspondent België.
De grootste winst van het bezoek is dat hij die pijnpunten ‘oog in oog’ kan bespreken, aldus Hoekstra, zoals in ‘een volwassen relatie’. Hij sprak ruim vier uur met Qin Gang: twee keer zo lang als gepland. ‘Dat laat zien dat men ook aan deze kant ervoor open stond om echt het gesprek aan te gaan’, zei de minister na afloop. Of dat gesprek hem tot nieuwe meningen heeft gebracht? ‘Het is niet zozeer waarover ik van mening ben veranderd, als wel wat ik essentieel vind dat we hier kunnen bespreken.’
Of China ruimte voor toenadering heeft getoond, wilde Hoekstra evenmin zeggen: ‘Ik ga niet namens hen praten.’ Maar een gezamenlijke persconferentie met Qin Gang in het diplomatieke complex Diaoyutai gaf weinig hoop. Hoekstra benadrukte dat Rusland de agressor is in Oekraïne, en dat hij hoopt dat China die boodschap in Moskou kan overbrengen. Qin Gang wees op de ‘diepgaande historische achtergrond en complexe realiteit’ van het conflict (lees: Rusland en het Westen delen de schuld).
Beide partijen bleven opvallend vaag over de grootste splijtzwam: de exportcontroles op DUV-chipmachines van ASML. Qin Gang verwees in algemene zin naar ‘confrontatie tussen kampen en afsnijden van aanvoerlijnen’ als ‘bron van risico’s’, Hoekstra prees de sterke economische relaties. ‘In de binnenkamer’ had hij naar eigen zeggen ‘een open en expliciete dialoog’, maar Hoekstra wilde niet zeggen of daarbij technische details zijn besproken, en of China met tegenmaatregelen heeft gedreigd.
De omzichtigheid toont de enorme gevoeligheid van het Nederlandse bezoek aan Beijing. China is volgens recente rapporten van de AIVD de grootste bedreiging voor Nederlands economische veiligheid, maar is tegelijkertijd een van de grootste handelspartners van Nederland.
Beijing is bezig met een diplomatiek charmeoffensief richting Europa, dat een gematigder China-beleid voert dan de Verenigde Staten, maar blijkt daarbij niet bereid tot concessies. Bovendien heeft Beijing een hekel aan publieke terechtwijzingen.
Dus schipperde Hoekstra tussen lovende woorden over samenwerking en handel, en diplomatiek geformuleerde kritiek, vaak verpakt in Europese standpunten. Hij deelde zijn zorgen over de mensenrechten in China en de onevenwichtige handelsrelatie, ‘zoals ook uitgedrukt door Europees commissievoorzitter Ursula von der Leyen’. Bovendien waarschuwde hij tegen eenzijdige veranderingen van de status quo in Taiwan, ‘zoals EU-Hoge Vertegenwoordiger Josep Borrell recent heeft gezegd’.
Hoeveel reden tot conflict ook, uiteindelijk kun je niet om China heen, zo lijkt de conclusie. Een vervolgbezoek van minister-president Mark Rutte en minister voor Buitenlandse Handel Liesje Schreinemacher zijn al aangekondigd. Hoekstra: ‘Dat is toch de realiteit die we met z’n allen onder ogen te zien hebben: China is een land met 1,4 miljard inwoners, een formidabel economisch gewicht, en heel erg belangrijk voor de stabiliteit van de wereld. Daar hebben we mee te engageren.’
Blijven praten dus, ook al verandert dat weinig aan China’s standpunten. Dat bleek nog maar eens aan het eind van de persconferentie, toen de zeven aanwezige Nederlandse journalisten volgens Chinees protocol gezamenlijk één vraag mochten stellen aan Qin Gang. Aanleiding voor die vraag zijn AIVD- en MIVD-rapporten, waarin China van beïnvloedingsoperaties en cyberspionage wordt beschuldigd. Rapporten waarvan Hoekstra aan Qin Gang ‘heeft uitgelegd dat geen enkel zichzelf respecterend land die kan negeren’.
Op de vraag wat China kan doen om de Nederlandse zorg hierover weg te nemen, reageerde Qin Gang met een uithaal aan het adres van de Nederlandse inlichtingendiensten en media. ‘Die inlichtingendiensten werken in donkere kamers en noemen China vanuit die kamers een bedreiging, en die beschuldiging wordt dan overdreven door de media’, zegt hij. ‘En het resultaat is dat de goede basis en goede atmosfeer voor samenwerking wordt beschadigd.’
‘Vandaag noemen ze China een economische dreiging, morgen misschien een veiligheidsdreiging. Betekent het dat de volgende keer dat de vicepremier (Hoekstra, red.) komt, hij dubbel zo veel lijfwachten nodig heeft? Ik hoop dat journalisten verantwoordelijk verslag kunnen doen in China. (…) Anders zal dat de goede sfeer van onze bilaterale relaties alleen maar vergiftigen. Laat het me nog eens herhalen: China is een partner voor Nederland, geen bedreiging.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden