‘Ik heb vele plekken op de wereld gezien, maar in Rotterdam voelde ik mij pas thuis’, zei João Silva over zijn besluit om zich in 1955 als eerste Kaapverdiër in de havenstad te vestigen. Hij werd in 1929 geboren op São Vicente, een van de negen bewoonde eilanden van Kaapverdië, destijds nog een kolonie van Portugal. Geld was er niet, honger wel. Tijdens zijn tienerjaren kwam eenderde van de bevolking erdoor om het leven.
‘Je bent geboren zonder recht, dus je leeft ook zonder recht. Later ga je begrijpen dat het kolonialisme onrechtvaardig is’, zei hij in 2005, toen hij voor de documentaire Sodade terugkeerde naar de kazerne waar hij vier jaar verplicht diende als soldaat. Portugese militairen kregen een betere slaapplek, maaltijden en wijn, Kaapverdiërs niet: ‘Alleen als we ergens naartoe marcheerden waren we samen.’
Silva wilde weg. Via de Senegalese havenstad Dakar bracht een Panamees schip hem naar Rotterdam. Daar werd hij liefdevol opgenomen door de familie Van Dijk op Katendrecht, omdat hij zich op zee had ontfermd over hun zoon Janus die als ketelbinkie op zijn schip diende. In tv-programma De Hokjesman, vertelde hij in 2016 hoe zijn leven ‘begon te vloeien dankzij Rotterdam’. ‘In mijn land beschouwden blanke mensen mij als een vuilnisbak. Hier werd ik ontvangen als mens.’
Het logeeradres bracht hem een huwelijk. Met Eva, de zus van Janus, kreeg hij een dochter. Landgenoten die in Rotterdam arriveerden, hielp hij aan papieren, werk en een slaapplek. In 1962 opende hij een eigen zaak, waarin hij kleding voor zeelieden verkocht. Wie geen geld had mocht later betalen.
Liever had hij meegevochten in de onafhankelijkheidsstrijd die in zijn geboorteland inmiddels was uitgebroken, maar verzetsleider Amílcar Cabral, die later door de Portugezen werd geliquideerd, had een ander plan. Silva’s strijd moest vanuit Rotterdam worden gevoerd; zijn wapen werd het promoten van de Kaapverdische cultuur onder immigranten, die moesten inzien dat ze niet Portugees waren.
Dat leidde in 1965 tot de oprichting van het eerste Kaapverdische platenlabel Morabeza Records. De albums die hij uitbracht werden verboden toen de Portugezen doorkregen dat een deel van de liedteksten verborgen boodschappen bevatten. Zo stond ‘ik ben niemands kind’, voor ‘ik ben geen bezit van Portugal’. Later werden ze in een andere hoes naar de eilanden gesmokkeld.
Bang om zich uit te spreken was Silva niet. Aan het blad De Havenloods vertelde hij in 1969 over ‘de grenzeloze ellende op Kaapverdië’, het opkomende verzet en de activiteiten van de Portugese Staatspolitie in Rotterdam. Daarna werd hij met de dood bedreigd. Een trauma dat de laatste jaren, versterkt door dementie, weer naar boven kwam, zegt neef Carlos Gonçalves.
In 1975 werd Kaapverdië onafhankelijk. Silva wilde terug, maar opnieuw besloten de autoriteiten anders. Hij werd de eerste consul van het land in de Benelux en zette het werk dat hij al jaren deed zo officieel voort. Alle Rotterdamse Kaapverdiërs kenden hem en hij had een groot netwerk in Europa. Over zijn benoeming zei hij: ‘Nu zou dat niet meer kunnen, zonder universitaire opleiding, maar die mensen hadden we toen niet.’
Silva was trots op de talloze onderscheidingen die hij ontving, maar meer nog op de hardwerkende gemeenschap van landgenoten in Rotterdam die uit 20 duizend mensen bestaat – buiten Kaapverdië en Portugal wonen er nergens zoveel Kaapverdiërs als in Rotterdam. Ook na zijn pensioen bleef hij voor hen actief, maar covid maakte zijn wereld een stuk kleiner. Gonçalves: ‘Hij hield ervan zich onder mensen te begeven. Toen dat niet kon ging hij snel achteruit.’
Op 17 april overleed João Silva, in het bijzijn van zijn familie, in Rotterdam. Dat hij nooit voorgoed naar zijn geboorteland terugkeerde had hij geaccepteerd. ‘Inmiddels heb ik van Rotterdam het tiende eiland van Kaapverdië gemaakt.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden