‘Bienvenido!’ De busdeur sist open. Een meisje op roze crocs strompelt met angstige ogen naar buiten. Haar knuffelbeer houdt ze stevig tegen haar borst gedrukt. De flitsen van een politiewagen kleuren de steeg naast het busstation rood en blauw. Drie dagen lang zat het meisje in deze bus, die vertrok vanuit Texas. Nu is ze in New York.
‘Bienvenido!’, zegt vrijwilliger Power Malu nog een keer. Welkom. Hij zet zijn grootste glimlach op. Malu tilt het meisje op, laat haar door de lucht vliegen en zet haar weer neer. Nu straalt zij ook.
Malu is van Artists Athletes Activists, een organisatie die migranten begeleidt in New York. De vrijwilligers zijn deze avond naar de Port Authority in Manhattan gekomen om bussen met nieuwe asielzoekers welkom te heten. Alle kinderen worden opgetild, of krijgen een aai op hun hoofd. Hun ouders, die volle vuilniszakken zeulen, krijgen een schouderklop of hand. ‘Dit is waar New York voor staat’, zegt Malu. Binnen wacht pizza op de groep van zo’n vijftig mensen. Ze melden zich aan en worden naar een van de 140 noodopvangcentra in de stad gebracht.
Over de auteur
Maral Noshad Sharifi is correspondent Verenigde Staten voor de Volkskrant. Ze woont in New York.
Achter Malu flitsen de lampen van nog een politieauto, met daarachter alweer een nieuwe zwarte bus vol mensen. Hij zet zijn glimlach weer op. ‘Ik moet gaan.’
Sinds vorig jaar zomer komen er bijna dagelijks tussen de tweehonderd en achthonderd migranten via georganiseerde busreizen aan in New York. Hun komst begon als een mysterie. Op 5 augustus 2022 reed voor het eerst een wit-groene bus een half uur lang rondjes rondom het Port Authority busstation in Manhattan – tot die eindelijk mocht parkeren op perron 14. Het was een bus vol asielzoekers en migranten, maar niemand wist hoe ze hier waren beland.
Het bleek een cadeautje van de gouverneur van Texas. Sinds jaren klaagt de Republikein dat de landelijke politiek de crisis aan zijn grens niet serieus neemt. ‘Dit hoort geen Texaans probleem te zijn’, herhaalt Greg Abbott steeds. Om de zaak op de spits te drijven, vervoert hij asielzoekers naar Democratische staten. Ze gaan naar Washington D.C., naar Chicago, naar Philadelphia – en naar New York.
Gouverneur Ron DeSantis van Florida ging nog een stap verder. Hij huurde vorig jaar september twee vliegtuigen en dumpte 48 Venezolanen op Martha’s Vineyard, een eilandje voor de kust van Massachusetts. De boodschap: als jullie zo begaan zijn met migranten, vang ze dan maar zelf op. Veel migranten krijgen voor vertrek de belofte dat ze werk en onderdak krijgen. Ze worden op kosten van de zuiderlijke staat direct naar New York vervoerd. Andere reizigers moeten vier keer overstappen.
Inmiddels zijn er 67 duizend migranten naar New York gestuurd, vooral uit Ecuador en Venezuela. Ze krijgen weliswaar de vraag voorgelegd of ze naar deze stad willen, maar de reis is gratis. Hun komst leidt tot hooglopende ruzies in de lokale politiek. De opvang van de nieuwkomers kost zo’n vijf miljoen dollar per dag.
New York, dat zichzelf al eeuwen op de borst klopt voor zijn migrantvriendelijkheid, wordt nu op de proef gesteld. De stad is namelijk een zelfverklaarde ‘sanctuary city’, een heilige plaats voor hulpbehoevenden. Daarvan zijn er in de hele VS meer dan dertig. Ongedocumenteerden kunnen daar niet zomaar worden opgepakt door de migratiedienst. De Republikeinse grenssteden ergeren zich al jaren aan die titel. Lekker makkelijk praten, vinden zij, op duizenden kilometers van de zuidgrens.
Vóór de komst van de nieuwkomers kwam de stad al zo’n 50 duizend opvangplekken tekort voor daklozen, die in parken en metro’s rondhangen of bij vrienden en familie verblijven. Dat is ook een gevolg van de torenhoge huurprijzen: een gemiddeld eenkamerappartement kost in New York 4.000 dollar per maand. In oktober riep de New Yorkse burgemeester Eric Adams de noodtoestand uit. ‘We hebben hulp nodig’, zei hij, ‘en wel meteen’. Intussen blijven de bussen komen.
Gimenes Ocampa (37) zat in een van die bussen. Met zijn pet op struint de Nicaraguaan rond het lawaaiige Times Square. ‘Wat is het hier groot’, zegt hij. ‘Al die mensen.’ Op reusachtige schermen ziet hij advertenties voor shows waar hij nog nooit van heeft gehoord. Op straat de levensechte figuren van Spiderman, Batman en Mickey Mouse, die in ruil voor een dollar met hem op de foto willen. Hij wil hier nog duizend keer komen. Times Square is voor hem een magische plek.
Ocampa was leraar in Nicaragua, tot zijn huis en grond na twee orkanen was verwoest. Zijn familie leefde van het voedsel dat ze verbouwden. In de VS hoopt hij genoeg te verdienen om zijn huis te renoveren. Maar hij kwam hier in januari met minder aan dan hij vertrok. Op weg naar de VS werd hij beroofd, mishandeld en zag hij mensen gekidnapt worden door bendes. ‘Alles is een ervaring’, zegt Ocampa met een ongemakkelijke lach. ‘Je moet je laten meebewegen met de golven en dan maar zien waar je strandt.’
Over de grens in Texas werd hem een gratis busreis naar New York aangeboden, geheel verzorgd door de lokale overheid. ‘Ik had nog nooit van Times Square gehoord’, zegt hij. Ook niet van het Vrijheidsbeeld. Ook niet van Beyoncé. Maar Obama kende hij wel. Met nul verwachtingen kwam hij in januari aan in deze hyperdiverse stad, waar hij zijn ogen uitkijkt over al die verschillende mensen. Bijna 40 procent van de New Yorkers, is net als Ocampa, buiten de VS geboren. Zo’n 18 procent is ongedocumenteerd.
New York is door de eeuwen heen een stad geweest waar rijke en arme migranten uit de hele wereld neerstreken. Het Vrijheidsbeeld staat met de rug naar de stad; ze kijkt uit over het water, naar de boten die ze welkom heet. Toch is het lang geleden dat er zoveel migranten tegelijk opgevangen moesten worden. Vóór de huidige huisvestingscrisis kwamen veel nieuwkomers uit landen als de Dominicaanse Republiek en China. Zij zijn opgevangen door familieleden die al in New York woonden. De mensen die nu komen hebben vaak niemand.
Na aankomst in de VS melden de meesten zich bij de politie. Eenmaal in New York krijgen ze onderdak, drie keer per dag eten, gratis zorg. Ze wachten een asielprocedure af, die jaren kan duren. Omdat ze lange tijd zonder werkvergunning zitten, kunnen de meesten niet veel anders dan zwart werken.
‘Mensen hebben nog steeds niet geaccepteerd dat we in een crisis zitten’, zei burgemeester Adams vorige week tijdens een toespraak. Met iedere bus die in New York aankomt, groeit zijn frustratie. Hij wil meer hulp en begrip. Hij heeft al een miljard dollar uitgegeven aan de opvang, vroeg recentelijk 350 miljoen dollar extra federale hulp aan Washington, maar hij kreeg slechts 30 miljoen toegezegd.
Bovendien is het voor Adams moeilijk om noodopvangplekken te creëren zonder op een muur van kritiek te stuiten. Bij een school in Brooklyn kwamen ouders vorige week in opstand tegen een tijdelijke noodopvang in de gymzaal. Zonder gymzaal konden ze geen naschoolse activiteiten meer doen, klaagden ze. ‘Wie nee zegt’, zei Adams, ‘moet zelf met een betere optie komen.’ Maar dat blijkt lastig. In het dichtbevolkte New York is het moeilijk om grote leegstaande ruimtes te vinden.
Adams beslissing om bussen door te sturen naar andere steden in de staat New York leidt weer tot verzet van lokale bestuurders. ‘U had een pauze beloofd in de komst van de bussen’, zei Steven Neuhaus, bestuurder van het district Orange County in een vurig telefoongesprek. Maar de bussen blijven komen. ‘Steve, weet je wie geen pauze krijgt’, antwoordde de burgemeester. ‘Eric Adams!’
Een paar blokken van Times Square vandaan, zit hotel Row NYC. ‘Tijdelijk gesloten’, staat er op de website. Het is een van de oplossingen die tot het minste verzet leidt: migranten onderbrengen in hotels rond trekpleisters. Dit hotel van 27 verdiepingen is omgebouwd tot een crisisopvang. Aan het einde van de middag wachten ouders hier op de gele schoolbussen die hun schoolgaande kinderen thuisbrengen. De Spaanstalige kinderen worden verspreid over alle openbare scholen in de stad.
De kersverse New Yorkers ogen blij, maar ook afgepeigerd. Voordat ze dwars door Noord-Amerika reisden, legden de migranten een gevaarlijke tocht af door Zuid-Amerika – in treinen, over rivieren, door bergen. ‘We hoorden dat hier werk was’, zegt de Ecuadoriaanse Lisbeth Acosta, 23 jaar. Ze heeft haar oogleden versierd met blauwe glitters. In november kwam ze in New York aan met haar partner, die haar had overgehaald om te vertrekken. Ze deelden een kamer in Queens. Hij is inmiddels onderweg terug naar huis. ‘Hij vond het hier te zwaar’, zegt ze met verdrietige ogen. Haar partner miste zijn familie.
Acosta is hier achtergebleven met twee kleine kinderen. Alleen is ze niet. Haar broer is tijdelijk ondergebracht in The Stewart, een hotel in een drukke winkelbuurt, daar staat ze hem nu op te wachten. ‘De ene dag ben ik blij dat we hier zijn’, zegt ze. ‘De andere dag heb ik spijt.’
De afgelopen twee weken is het aantal migranten dat de VS binnenkomt drastisch verminderd. Dat is een gevolg van de afschaffing van Title 42, een regel waarmee de VS drie jaar lang asielzoekers kon deporteren. Toenmalig president Trump had deze gezondheidsmaatregel ingezet tijdens de coronapandemie. Het was een strenge regel, maar uitgezette migranten konden onder Title 42 straffeloos opnieuw proberen binnen te komen.
Vanaf nu wordt recidive bestraft met een inreisverbod of zelfs vervolging. Bovendien moeten migranten, v Source: Volkskrant